1B8.4.3.4

page 12

    
2On frymðe wæs word & þæt word wæs mid Gode & God wæs
3þæt word.
4þæt wæs on fruman mid Gode.
5Ealle þing wæron geworhte ðurh hyne & nan þing næs
6geworht butan him.
7þæt wæs lif þe on him geworht wæs & þæt lif wæs manna
8leoht.
9& þæt leoht lyht on ðystrum & þystro þæt ne genamon.
10Mann wæs fram Gode asend þæs nama wæs Iohannes.
11ðes com to gewitnesse þæt he gewitnesse cyðde be ðam
12leohte þæt ealle menn þurh hyne gelyfdon.
13Næs he leoht ac þæt he gewitnesse forðbære be þam
14leohte.
15Soð leoht wæs þæt onlyht ælcne cumendne man on þisne
16middaneard.
17He wæs on middanearde & middaneard wæs geworht þurh hine &
18middaneard hine ne gecneow.

page 14

19To his agenum he com & hig hyne ne underfengon.
20Soðlice swa hwylce swa hyne underfengon he sealde him
21anweald þæt hi wæron Godes bearn þam ðe gelyfað
22on his naman.
23ða ne synt acennede of blodum ne of flæsces willan ne of
24weres willan ac hig synt of Gode acennede.
25And þæt word wæs flæsc geworden & eardode on us & we
26gesawon hys wuldor swylce ancennedes wuldor
27of Fæder þæt wæs ful mid gyfe & soðfæstnysse.
28Iohannes cyþ gewitnesse be him & clypaþ þus cweðende,
29þes wæs þe ic sæde, se ðe to cumenne is æfter
30me wæs geworden beforan me forðam he wæs ær þonne ic.
31And of his gefyllednesse we ealle onfengon gyfe for gyfe
32forþam þe æ wæs geseald þurh Moysen, &
33gyfu & soþfæstnes is geworden þurh Hælend Crist.
34Ne geseah næfre nan mann God butan se acenneda sunu hit
35cyðde se is on his Fæder bearme.
36& þæt is Iohannes gewitnes.
37ða þa Iudeas sendon hyra sacerdas & hyra diaconas fram
38Gerusalem to him þæt hi axsodon hine & þus
39cwædon, hwæt eart þu?
40& he cyðde & ne wiðsoc & þus cwæð, ne eom ic na Crist.

page 16

41And hig axsodon hine & þus cwædon, eart ðu Elias; & he
42cwæð, ne eom ic hit; ða cwædon hi, eart ðu
43witega; & he andwyrde & cwæð, nic.
44Hig cwædon to him, hwæt eart þu þæt we andwyrde bringon
45þam ðe us to þe sendon; Hwæt segst þu be þe sylfum?
46He cwæð, ic eom clypiendes stefn on westene, gerihtað
47Drihtnes weg, swa se witega Isaias cwæð.
48And þa þe þær asende wæron þa wæron of sundorhalgon.
49& hig axsodon hine & cwædon to him, hwi fullast þu gif þu
50ne art ne Heligas ne witega?
51Iohannes him andswarode, ic fullige on wætere.
52Tomiddes eow stod þe ge ne cunnon.
53He is þe æfter me toweard is se wæs geworden beforan me.
54Ne eom ic wyrðe þæt ic unbinde his sceoþwang.
55ðas ðing wæron gewordene on Bethania begeondan Iordanen
56þær Iohannes fullode.
57Oþre dæg Iohannes geseah þone Hælend to him cumende &
58cwæð, her is Godes lamb, her is se þe deð aweg
59middaneardes synnæ.
60þes is be ðam ic sæde, æfter me cymð wer þe me beforan
61geworden wæs forðam þe he wæs ær ðonne ic.
62& ic hyne nyste ac ic com & fullode on wætere to ðæm þæt
63he wære geswutelud on Israhela folce.

page 18

64And Iohannes cyþde gewitnesse cweðende þæt ic geseah
65nyðercumendne gast of heofenum swa swa culfran
66& wunode ofer hine.
67& ic hine ne cuðe ac se þe me sende to fullianne on wætere
68he cwæð to me, ofer ðæne þe ðu gesyhst
69nyðerstigendne gast & ofer hine wuniendne þæt is se ðe
70fyllað on halgum gaste.
71& ic geseah & gewitnesse cyðde þæt þes is Godes sunu.
72Eft oðre dæg stod Iohannes & twegen of his leorningcnihtum.
73& he cwæð þa he geseah þæne Hælend gangende, her is
74Godes lamb.
75ða gehyrdon hyne twegen leorningcnihtas sprecende & fylidon
76þam Hælende.
77þa beseah se Hælend & geseah hig him fyliende & cwæð to
78him, hwæt sece gyt; Hi cwædon to him, rabbi,
79þæt is gecweden & gereht, lareow, hwar eardast ðu?
80He cwæþ to him, cumað & geseoþ.
81Hig comon & gesawon hwar he wunode & mid him wunodon on ðam
82dæge; Hit wæs þa seo teoðe tid.
83Andreas, Simones broþur Petrus, wæs oþer of þam twam þa
84gehyrdon æt Iohanne & him fyligdon.
85ðes gemette ærost Simonem his broðor & cwæð to him, we
86gemetton Messiam, þæt is gereht, Crist.

page 20

87& hig læddon hine to þam Hælende.
88ða beheold se Hælend hyne & cwæþ, þu eart Simon ionan
89sunu; þu bist genemned Cephas, þæt is gereht, Petrus.
90On mergen he wolde faran on Galilea, & he gemette Philippus &
91se Hælend cwæð to him, fylig me.
92Soþlice Philippus wæs fram Bethzaida, Andreas ceastre &
93Petres.
94Philippus gemette Nathanael & cwæþ to him, we gemetton
95ðone Hælend Iosepes sunu of Nazareth þone
96wrat Moyses & þa witegan on ðære æ.
97& Nathanahel cwæð to him, mæg ænig þing godes beon of
98Nazareth; Philippus cwæð to him, cum & geseoh.
99ða geseah se Hælend Nathanahel to him cumendne & cwæð be
100him, her is israhelisc wer on ðam nis nan facn.
101ða cwæð Nathanahel to him, hwanon cuðest ðu me?
102þa andswarode se Hælend & cwæð to him, ic geseah þe þa
103þu wære under þam fictreowe ærðam þe philippus
104þe clypode.
105Him andswarode þa Nathanahel & ðus cwæð, rabbi, þu eart
106Godes sunu & þu eart Israhela cing.
107þa cwæð se Hælend to him, þu gesyhst mare þonne þis
108sy.
109Forðam þe ðu gelyfdest ða ic cwæð þæt ic gesawe þe
110under þam fictreowe?

page 22

111& he sæde him, soð ic secge eow ge geseoð opene heofonas &
112Godes englas upstigende & nyðerstigende ofer mannes sunu.
113On þam þriddan dæge wæron gyfta gewordene on Chanaa
114Galileæ & þæs Hælendes modor wæs þær.
115Soþlice se Hælend & his leorningcnihtas wæron gelaðode to
116þam gyfton.
117& þa þæt win geteorude þa cwæð þæs Hælendes modor to
118him, hi nabbað win.
119þa cwæþ se Hælend to hyre, la wif, hwæt is me & þe?
120Gyt min tima ne com.
121ða cwæð þæs Hælendes modor to þam þenum, doð swa
122hwæt swa he eow secge.
123þær wæron soðlice aset six stænene wæterfatu æfter
124Iudea geclænsunge; æl wæs on twegra sestra gemete
125oððe on þreora.
126ða bead se Hælend þæt hig þa fatu mid wætere gefyldon &
127hig gefyldon þa oþ þone brerd.
128ða cwæþ se Hælend, hladaþ nu & berað þære drihte
129ealdre; & hi namon.
130ða se drihte ealdor þæs wines onbyrigde þe of þam
131wætere geworden wæs he nyste hwanon hyt com; þa
132þenas soðlice wiston þe þæt wæter hlodon; Se drihte
133ealdor clypode þone brydguman & cwæð to him,
134ælc man sylþ ærest god win & þonne hig druncene beoð
135þæt þe wyrse byð; ðu geheolde þæt gode win oð þis.

page 24

136ðis wæs þæt forme tacn þe se Hælend worhte on Chanaa
137Galileæ & geswutelode his wuldor & his leorningcnihtas
138gelyfdon on hine.
139æfter þyson he & hys modor & his gebroðru & his
140leorningcnihtas foron to Capharnaum & wunedon þar
141feawa daga.
142And hit wæs neah Iudea Eastron & se Hælend for to Ierusalem
143& gemette on þam temple þa ðe sealdon
144oxsan & sceap & culfran & sittende myneteras.
145& he worhte swipan of strengon & hig ealle of ðam temple
146adraf ge sceap ge oxsan & he ageat þara
147mynetera feoh & towearp hyra mysan
148& sæde þam þe ða culfran cypton, doð þas þing heonon.
149Ne wyrce ge mines Feder hus to mangunghuse.
150þa gemundon his leorningcnihtas þæt ðe awriten is, þines
151huses anda me et.
152ða andswaredon him þa Iudeas & cwædon, hwylc tacn ætywst
153þu us forðam þe þu ðas ðing dest?
154Se Hælend him andswarude & cwæð, towurpaþ þis tempel &
155ic hit arære binnan þrim dagon.
156ða Iudeas cwædon to him, þis tempel wæs getimbrod on six
157& feowertigon wintron & arærst þu hit on
158þrym dagon?
159Soðlice he hyt cwæð be hys lichaman temple.

page 26

160ða he of deaðe aras þa gemundon his leorningcnihtas þæt
161he hit be him sylfum cwæð, and hi gelyfdon
162halegum gewrite & þære spræce þe se Hælend spræc.
163ða he wæs on Ierusalem on Eastron on freolsdæge manega
164gelyfdon on his naman þa hi gesawon ða tacna þe he worhte.
165Se Hælend ne geswutelode hine sylfne him forðam he cuðe hi
166ealle
167& forþam him næs nan þearf þæt ænig man sæde gewitnesse
168be men. He wiste witodlice hwæt wæs on men.
169Soðlice sum Phariseisc man wæs genemned Nichodemus se wæs
170Iudea ealdor.
171ðes com to him on niht & cwæð to him, rabbi, þæt is,
172lareow, we witon þæt þu come fram Gode; Ne mæg
173nan man þas tacn wyrcan þe ðu wyrcst buton God beo mid
174him.
175Se Hælend him andswarude & cwæð, soð ic þe secge buton
176hwa beo edniwan gecenned ne mæg he geseon Godes rice.
177ða cwæð Nichodemus to him, hu mæg man beon eft acenned
178þonne he bið eald; Cwyst ðu mæg he eft cuman
179on his modor innoð & beon eft acenned?
180Se Hælend him andswarude & cwæð, soþ ic þe secge buton
181hwa beo geedcenned of wætere & of haligum
182gaste ne mæg he infaran on Godes rice.

page 28

183ðæt þe acenned is of flæsce þæt is flæsc, & þæt þe
184of gaste is acenned þæt is gast.
185Ne wundra þu forðam þe ic sæde þe, eow gebyrað þæt ge
186beon acennede edniwan.
187Gast oreðað þar he wile & þu gehyrst his stefne & þu
188nast hwanon he cymþ ne hwyder he gæþ; Swa is
189ælc þe acenned is of gaste.
190ða andswarode Nichodemus & cwæð, hu magon þas þing þus
191geweorðan?
192Se Hælend andswarode & cwæð to him, ðu eart lareow
193Israhela folce & þu nast þas ðing.
194Soþ ic þe secge þæt we sprecað þæt we witon & we
195cyðað þæt we gesawon & ge ne underfoð ure cyðnesse.
196Gif ic eow eorþlice þing sæde & ge ne gelyfað humeta
197gelyfe ge gif ic eow heofonlicę þing secge?
198& nan man ne astihð to heofenum buton se ðe nyðer com of
199heofonum, mannes sunu se ðe com of heofonum.
200& swa swa Moyses þa næddran upahof on þam westene swa
201gebyrað þæt mannes sunu beo upahafen
202þæt nan þara ne forwurðe þe on hyne gelyfð ac hæbe
203þæt ece lif.
204God lufode middaneard swa þæt he sealde his ancennendan
205sunu þæt nan ne forwurðe þe on hine gelyfð
206ac hæbbe þæt ece lif.

page 30

207Ne sende God his sunu on middanearde þæt he demde
208middanearde ac þæt middaneard sy gehæled þurh hine.
209Ne biþ þam gedemed ðe on hine gelyfð.
210Se ðe ne gelyf him biþ gedemed forþam þe he ne gelyfde on
211ðone naman þæs acennendan Godes suna.
212þæt is se dom, þæt leoht com on middaneard & menn lufedon
213þystro swyþor ðonne þæt leoht; Hyra weorc wæron yfele.
214ælc ðara þe yfele deð hatað þæt leoht & he ne cymþ to
215leohte þæt his weorc ne syn gerihtlæhte.
216Witodlice se ðe wyrcð soðfæstnesse cymþ to ðam leohte
217þæt his weorc syn geswutelude forðam þe hig
218synt on Gode gedone.
219æfter þyson com se Hælend & his leorningcnihtas to Iudea
220lande & wunode ðær mid him & fullode.
221& Iohannes fullode on Enon wið Salim forðam þe þær
222wæron manega wætro & hi togædere comun & wæron
223gefullode.
224ða gyt næs Iohannes gedon on cweartern.
225þa smeadon Iohannes leornigcnihtas & þa Iudeas be þære
226clænsunge
227& comon to Iohanne & cwædon to
228him, rabbi, se ðe mid þe wæs begeondan Iordane be ðam þu
229cyðdest gewitnesse nu he fullaþ & ealle hig cumaþ to him.

page 32

230Iohannes andwurde & cwæð, ne mæg mann nan þing uderfonunderfonEdition: uderfon
231buton hit beo of heofonum geseald.
232Ge sylfe me synd to gewitnesse þæt ic sæde, ne eom ic
233Crist ac ic eom asend beforan hine.
234Se ðe bryde hæfð se is brydguma, se þe is þæs brydguman
235freond & stent & gehyrþ hyne mid gefean he
236geblissað for þæs brydguman stefne; þes min gefea is
237gefylled.
238Hit geburað þæt he weaxe & þæt ic wanige.
239Se ðe ufenan com se is ofer ealle, se þe of eorðan is se
240sprycþ be eorðan, Se þe of heofone com se
241is ofer ealle
242& he cyð þæt he geseah & gehyrde & nan
243man ne underfehþ his cyðnesse.
244Soðlice se þe cyðnesse underfehþ he getacnað þæt god
245is soðfæstnys.
246Se ðe God sende sprycð Godes word ne sylþ God þone gast
247be gemete.
248Fæder lufað þone sunu & sealde ealle þing on his hand.
249Se þe gelyfð on sunu se hæfð ece lif, se þe þam suna is
250ungeleafsum ne gesyhþ he lif ac Godes yrre wunað ofer hine.
251ða se Hælend wyste þæt þa Pharisei gehyrdon þæt he
252hæfde ma leorningcnihta þonne Iohannes,

page 34

253þeah se Hælend ne fullode ac his leorningcnihtas,
254ða forlet he Iudea land & for eft on Galilea.
255Him gebyrode þæt he sceolde faran þurh Samaria land.
256Witodlice he com on Samarian cestre þe is genemned Sichar
257neah þam tune þe Iacob sealde Iosepe his
258suna
259þær wæs Iacobes wyl. Se Hælend sæt æt ðam wylle þa he
260wæs werig gegan & hit wæs middæg.
261þa com þær an wif of Samaria wolde wæter feccan ða
262cwæð se Hælend to hyre, syle me drincan.
263His leorningcnihtas ferdon þa to þære ceastre woldon him
264mete bicgan.
265þa cwæð þæt Samaritanisce wif to him, humeta bitst þu
266æt me drincan þonne ðu eart Iudeisc & ic eom
267Samaritanisc wif; Ne brucað Iudeas & Samaritanisce metes
268ætgædere.
269ða andswarode se Hælend & cwæð to hyre, gif þu wistest
270Godes gyfe & hwæt se is þe cwið to þe, syle
271me drincan, witodlice þu bæde hine þæt he sealde þe
272lifes wæter.
273ða cwæð þæt wif to him, leof, ne ðu næfst nan þing
274mid to hladene & þes pyt is deop; Hwanon hæfst
275þu lifes wæter?

page 36

276Cwyst ðu þæt þu si mærra þonne ure fæder Iacob se ðe
277us þisne pytt sealde & he & his bearn & his
278nytenu of ðam druncon?
279ða andswarode se Hælend & cwæþ to hyre, ælcne ðara
280þyrst eft þe of ðyson wætere dringð
281witodlice ælc þara þe drincð of þam wætere þe ic
282him sylle bið on him will forðræsendes wætres on ece lif.
283ða cwæð þæt wif to him, hlaford, syle me þæt wæter
284þæt me ne þyrste ne ic ne ðurfe her feccan.
285ða cwæþ se Hælend to hyre, ga clypa þinne ceorl & cum
286hider.
287ða andwurde þæt wif & cwæð, næbbe ic nanne ceorl.
288ða cwæð se Hælend to hyre, wel þu cwæde þæt þu
289næfst ceorl
290witodlice þu hæfst fif ceorlas & se ðe
291ðu nu hæfst nis ðin ceorl; æt þam þu sædest soð.
292ða cwæð þæt wif to him, leof, þæs me ðingþ þu eart
293witega.
294Ure fæderas hig gebædon on þissere dune & ge secgað þæt
295on Ierusalem sy seo stow þæt man on gebidde.
296ða cwæð se Hælend to hyre, la wif, gelyf me þæt seo tid
297cymð þonne ge ne gebiddaþ Fæder ne on þisse
298dune ne on Gerusalem.

page 38

299Ge gebiddað þæt ge nyton, we gebiddaþ þæt we witon,
300forþam þe hæl is of Iudeum.
301Ac seo tid cymð & nu is þonne soþe gebedmen gebiddaþ
302Fæder on gaste & on soðfæstnesse witodlice Fæder
303secþ swylce þe hyne gebiddon.
304Gast is God & þam þe hyne gebiddað gebyrað þæt hig
305gebiddon on gaste and on soðfæstnesse.
306ðæt wif cwæþ to him, ic wat þæt Messias cymð þe is
307genemned Crist; þonne he cymð he cyð us ealle ðing.
308Sæ Hælend cwæð to hyre, ic hit eom þe wið þe sprece.
309& þærrihte comon his leorningcnihtas & hig wundredon þæt
310he wiþ þæt wif spræc þeah hyra nan ne cwæð,
311hwæt segst þu, oððe, hwæt sprycst þu wið hig?
312Witodlice þæt wif forlet hyre wæterfæt & eode to þære
313byrig & cwæð to þam mannum,
314cumað & geseoð þone man þe me sæde ealle þing þe
315ic dyde. Cweðe ge is he Crist?
316ða eodon hi ut of ðære byrig & comon to him.
317On gemang þam his leorningcnihtas hine bædon & þus
318cwædon, lareow, et.
319ða cwæð he to him, ic hæbbe þone mete to etene þe ge
320nyton.

page 40

321ða cwædon his leorningcnihtas him betwynan hwæðer ænig
322man him mete brohte.
323ða cwæð se Hælend to him, min mete is þæt ic wyrce
324þæs willan ðe me sende, þæt ic fullfremme his weorc.
325Hv ne secge ge þæt nu gyt synt feowur monðas ær man ripan
326mæge; Nu ic eow secge, hebbað upp eowre
327eagan & geseoð þas eardas þæt hig synt scire to ripene.
328& se ðe ripð nimð mede & gaderaþ wæstm on ecum life
329þæt ætgædere geblission se þe sæwþ & se ðe ripð.
330On þyson is witodlice soð word forðam oþer is se ðe
331sæwþ, oþer is se ðe ripþ.
332Ic sende eow to ripene þæt þæt ge ne beswuncon.
333Oðre swuncon & ge eodun on hyra geswinc.
334Witodlice manige Samaritanisce of ðære ceastre gelyfdon on
335hyne for þæs wifes wordon þe be him cyþde
336þæt he sæde me ealle þa þing þe ic dyde.
337ða þæe Samaritaniscean comon to him hig gebædon hine
338þæt he wunode ðæra & he wunode þær twegen dagas.
339& mycle ma gelyfdon for his spæce
340& cwædon to þam wife, ne gelyfe we na for ðinre spræce,
341we sylfe gehyrdon & we witon þæt he is soþ middaneardes
342Hælynd.
343Soðlice æfter twam dagon he ferde þanone & for to Galilea.

page 42

344Se Hælend sylf cyþde gewitnesse þæt nan witega næfð
345nanne wurðscype on hys agenum earde.
346þa he com to Galileam þa underfengon hi hine þa hi gesawon
347ealle þa þing þe he worhte on Ierusalem
348on freolsdæge & hi comun to þam freolsdæge.
349& he com eft to Chanaa Galilee þær he worhte þæt win of
350wætere; Sum undercyning wæs þæs sunu wæs
351gesyclod on Capharnaum.
352þa þa se gehyrde þæt se Hælend for fram Iudea to Galilea
353he com to him & bæd hine þæt he fore & gehælde
354his sunu soðlice he læg æt forðfore.
355ða cwæþ se Hælend to him, buton ge tacna & forebeacna
356geseon ne gelyfe ge.
357ða cwæð se undercing to him, drihten, far ær min sunu
358swelte.
359& se Hælend cwæð, ga, þin sunu leofað.
360ða eode he & gelyfde þære spræce þe se Hælend him
361sæde.
362ða he for þa urnon his þeowas ongean hyne & sædon þæt
363his sunu leofode.
364ða axode he to hwylcon timan him bet wære & hi sædon him,
365gyrstandæg to þære seofoþan tide se fefor hine forlet.
366ða ongeat se fæder þæt hit wæs on þære tide ðe se
367Hælend cwæð, þin sunu leofað, & he gelyfde & eall
368his hiwræden.

page 44

369Se Hælend worhte þis tacen eft oþre siþe þa he com fram
370Iudea lande to Galilea.
371Efter þyson wæs Iudea freolsdæg & se Hælend for to
372Ierusalem.
373On Gerusalem ys an mere se is genemned on Ebreisc, Betzaida.
374Se mere hæfð fif porticas.
375On þam porticon læg mycel menigeo geadludra, blindra &
376healtra & forscruncenra, & geanbidedon þæs
377wæteres styrunge.
378Drihtenes engel com to his timan on þone mere & þæt wæter
379wæs astyred & se þe raþust com on þone
380mere æfter þæs wæteres styrunge wearþ gehæled fram swa
381hwylcere untrumnysse swa he on wæs.
382ðær wæs sum man eahta & þrittig wintra on his
383untrumnysse.
384þa se Hælend geseah þysne licgean & wiste þæt he þær
385lange tide wæs ða cwæþ he to him, wylt þu hal beon?
386ða andswarode se seoca him & cwæþ, Drihten, ic næbbe
387nanne man þæt me do on þone mere þonne þæt wæter
388astyred bið; ðonne ic cume þonne biþ oþer beforan
389me.
390ða cwæð se Hælend to him, aris, nim þin bed & ga.

page 46

391& se man wæs sona hal & he nam his bed & eode.
392Hit wæs restedæg on ðam dæge.
393þa cwædon þa Iudeas to þam þe þær gehæled wæs, hit
394is restedæg, nis ðe alyfed þæt þu þin bedd bere.
395He andswarude him & cwæð, se ðe me gehælde se cwæð to
396me, nim þin bedd & ga.
397ða axsodon hi hine hwæt se man wære þe þe sæde, nim
398þin bedd & ga.
399Se þe þær gehæled wæs nyste hwa hit wæs.
400Se Hælynd soþlice beah fram þære gegaderunge.
401æfter þam se Hælynd hine gemette on þam temple & cwæþ
402to him, nu þu eart hal geworden; Ne synga þu,
403þelæs þe þe on sumon þingon wyrs getide.
404ða for se man & cyðde hit þam Iudean þæt hit wære se
405Hælend þe hyne hælde.
406Forþam þa Iudeas ehton þone Hælend forðam þe he dyde
407þas þing on restedæge.
408ða andswarode se Hælend him & cwæð, min Fæder wyrcð oþ
409þis nu gyt & ic wyrce.
410þæs þe ma þa Iudeas sohton hine to ofsleanne, næs na
411forþam anum þe he þæne restedæg bræc, ac forþam
412þe he cwæð þæt God wære his fæder & hine sylfne
413dyde Gode gelicne.

page 48

414Witodlice se Hælend andswarode & cwæþ to him, soð ic eow
415secge, ne mæg se sunu nan þing don buton
416þæt he gesyhþ his Fæder don; ða þing þe he wyrcþ se
417sunu wyrcð gelice.
418Se Fæder lufað þone sunu & geswutelað him ealle þa þing
419þe he wyrcþ & maran weorc þonne þas syn he
420geswutelað him þæt ge wundrigeon.
421Swa se Fæder awecð þa deadan & geliffæst swa eac se sunu
422geliffæst þa he wyle.
423Ne se Fæder ne demð nanum menn ac he sealde ælcne dom þam
424suna
425þæt ealle arwurþigeon þone sunu swa
426swa hig arwurþigeaþ þone Fæder; Se ðe ne arwurðaþ
427þone sunu ne arwurþaþ he þone Fæder þe hine sende.
428Soð ic secge eow þæt se þe min word gehyrð & þam
429gelyfð þe me sende se hæfþ ece lif & ne cymþ æt
430þam dome ac færð fram deaðe to life.
431Soð ic secge eow þæt seo tid cymð & nu is þonne þa
432deadan gehyrað Godes suna stefne & þa lybbað þe
433hig gehyrað.
434Swa se Fæder hæfþ lif on him sylfon swa he sealde þam
435suna þæt he hæfde lif on him syluon
436& sealde him anweald þæt he moste deman forðam þe he
437is mannes sunu.
438Ne wundrigeon ge ðæs þæt seo tid cymð þæt ealle
439gehyrað his stefne þe on byrgenum synt

page 50

440& þa þe
441god worhton farað on lifes æreste & þa þe yfel dydon on
442domes æreste.
443Ne mæg ic nan þing don fram me sylfum.
444Ic deme swa swa ic gehyre & min dom is ryht forðam ic ne
445sece minne willan þe me sende.
446Gif ic gewitnesse be me cyþe min gewitnes nis soð.
447Oþer is se ðe cyþ gewitnesse be me & ic wat þæt seo
448cyðnes is soð þe he cyþ be me.
449Ge sendon to Iohanne & he cyðde soþfæstnesse gewitnesse.
450Ic ne onfo gewitnesse fram menn ac þas þing ic secge þæt
451ge syn hale.
452He wæs byrnende leohtfæt & lyhtende.
453Ge woldon sume hwile geblissian on his leohte.
454Ic hæbbe maran gewitnesse þonne Iohannes.
455Witodlice þa weorc þe Fæder me sealde þæt ic hig
456fullfremme, ða weorc þe ic wyrce cyþað gewitnesse
457be me þæt Fæder me asende.
458& se Fæder þe me sende cyþ gewitnesse be me.
459Ne ge næfre his stefne ne gehyrdon ne ge his hiw ne gesawon
460and ge nabbað his word on eow wunigende
461forþam þe ge ne gelyfað þam ðe he sende.
462Smeageað halige gewritu forðam þe ge wenað þæt ge
463habbon ece lif on þam, & hig synt þe gewitnesse
464cyþaþ be me

page 52

465& ge nellað cuman to me þæt ge habbon lif.
466Ne underfo ic nane beorhtnesse æt mannum.
467Ac ic gecneow eow þæt ge nabbaþ Godes lufe on eow.
468Ic com on mines Fæder naman & ge me ne underfengon.
469Gyf oþer cymþ on his agenum naman hyne ge underfoð.
470Hu mage ge gelyfan, þe eow betweonan wuldor underfoð & ne
471seceaþ þæt wuldor þe is fram Gode syluum?
472Ne wene ge þæt ic eow wrege to Fæder.
473Se is þe eow wregð, Moyses on þone ge gehyhtað.
474Witodlice gif ge gelyfdon on Moyse ge gelyfdon eac me
475soðlice he wrat be me.
476Gif ge his stafum ne gelyfað hu gelyfe ge minum wordum?
477æfter þyson for se Hælend ofer þa Galileiscan sæ, seo is
478Tiberiadis.
479& him fylide mycel folc forþam þe hig gesawon þa tacna þe
480he worhte on þam þe wæron geuntrumode.
481Witodlice se Hælend astah on anne munt & sæt þar mid his
482leorningcnihton.
483Hit wæs gehende Eastron, Iudea freolsdæge.

page 54

484ða se Hælend his eagan upahof & geseah þæt micel folc com
485to him he cwæð to Philippe, hwær bicge
486we hlafas þæt þas eton?
487þæt he cwæþ his fandigende.
488He wiste hwæt he don wolde.
489ða andwurde him Philippus & cwæð, nabbað hi genoh on
490twegera hundred penega wurþe hlafes þæt ælc
491sumne dæl nyme.
492ða andwyrde him an his leorningcnihta Andreas, Simones
493broþur Petres, her is an cnapa þe hæfþ fif
494berene hlafas & twegen fixas, ac hwæt synt þa þing
495betwux swa manegum mannum?
496þa cwæð se Hælend, doð þæt þas men sitton.
497On þære stowe wæs mycel gers ðær sæton þa swylce fif
498þusendo manna.
499Se Hælend nam þa hlafas & þancwurðlice dyde & hig
500todælde þam sittendum & eallswa of þam fixum swa
501mycel swa hig woldon.
502ða hig fulle wæron þa cwæð he to his leorningcnihton,
503gaderiaþ þa brytsena þe þar to lafe wæron þæt hig
504ne losigeon.
505Hig gegaderedon & fyldon twelf wyligeon fulle þæra brytsena
506of þam þe þa læfdon þe of þam fif berenan
507hlafon æton.
508ða men cwædon, þa hig gesawon þæt he þæt tacen worhte,
509þæt þes is soðlice witega þe on middangeard cymþ.
510ða se Hælend wiste þæt hig woldon cuman & hine gelæccean
511& to cynge don þa fleah he ana uppon þone munt.

page 56

512And þa hig eodon on scyp hi comon ofer þa sæ to
513Capharnaum.
514Hit wearð þa þystre & se Hælend ne com to him.
515Mycel wind bleow & hit wæs hreoh sæ.
516Witodlice þa hig hæfdon gehrowen swylce twentig furlanga
517oððe þrittig þa gesawon hig þone Hælend
518uppan þære sæ gan & þæt he wæs gehende þam scype & hi
519him ondredon.
520He cwæð þa to him, ic hit eom, ne ondrædað eow.
521Hig woldon hyne niman on þæt scyp & sona þæt scyp wæs
522æt þam lande þe hig woldon to faran.
523Soþlice oþre dæg seo menigeo þe stod begeondan þam mere
524geseah þæt þær næs butan an scyp & þæt se
525Hælend ne eode on scyp mid his leorningcnihtan ac his
526leorningcnihtas sylfe ana foron.
527Oðre scypu comun fram Tiberiade wið þa stowe þar hig
528þone hlaf æton Drihtne þanciende.
529ða seo menigeo geseah þæt se Hælend þar næs ne his
530leorningcnihtas þa eodon hig on scipu & coman
531to Capharnaum sohton ðone Hælend.
532& þa hig gemetton hyne begeondon þam mere hig cwædon to
533him, Lareow, hwænne com þu hider?

page 58

534Se Hælend him andswarude & cwæð, soþ ic eow secge ne sece
535ge me forðam þe ge tacnu gesawon, ac forþam
536þe ge æton of ðam hlafon & synt fulle.
537Ne wyrceaþ æfter þam mete þe forwyrð, ac æfter þam þe
538þurhwunað on ece lif ðone mannes sunu eow sylþ
539þone God Fæder getacnode.
540Hig cwædon to him, hwæt do we þæt we wyrceon Godes weorc?
541þa andswarode se Hælend & cwæð to him, þæt is Godes
542weorc þæt ge gelyfan on ðone þe he sende.
543ða cwædon hig, hwæt dest þu to tacne þæt we geseon &
544gelyfon þæt þu hit wyrce?
545Ure fæderas æton heofonlicne mete on westene swa hit
546awriten is, he sealde him etan hlaf of heofone.
547Se Hælend cwæð to him, soð ic secge eow ne sealde Moyses
548eow hlaf of heofonum ac min Fæder eow sylþ
549soðne hlaf of heofonum.
550Hit is Godes hlaf þe of heofone com & sylþ middanearde lif.
551Hig cwædon to him, Drihten, syle us þysne hlaf.
552Se Hælend cwæð to him, ic eom lifes hlaf.
553Ne hingrað þone þe to me cymð & ne þyrst þone næfre
554ðe on me gelyfð.
555Ac ic eow sæde þæt ge gesawon me & ne gelyfdon.

page 60

556Eall þæt Fæder me sylþ cymð to me & ic ne wyrpe ut ðone
557þe to me cymð forþam þe ic ne com of heofonum
558þæt ic minne willan do ac þæs willan þe me sende.
559ðæt is þæs Fæder willa ðe me sende þæt ic nan þing
560ne forleose of ðam þe he me sealde ac awecce þæt
561on þam ytemestan dæge.
562ðis is mines Fæder willa þe me sende þæt ælc þe ðone
563sunu gesyhþ & on hine gelyfð hæbbe ece lif &
564ic hine awecce on þam ytemestan dæge.
565ða murcnodon þa Iudeas be him forþam þe he cwæð, ic eom
566hlaf þe of heofonum com.
567& hig cwædon, hu nis þis se Hælend Iosepes sunu?
568We cunnon his fæder & his modor; Humeta segð þes, ic com
569of heofonum?
570Se Hælend him andswarode & cwæð to him, ne murcniaþ eow
571betwynan.
572Ne mæg nan man cuman to me buton se Fæder þe me sende hyne
573teo & ic hine arære on ðam ytemestan dæge.
574On ðære witegena bocum is awriten, ealle eaðlære beoð
575Godes.
576ælc þe gehyrde æt Fæder & leornode cymð to me.

page 62

577Ne geseah nan man Fæder buton se ðe is Gode, se gesyhþ
578Fæder.
579Soð ic secge eow se hæfð ece lif þe on me gelyfð.
580Ic eom lifes hlaf.
581Ure fæderas æton heofunlicne mete on westene & hig synd
582deade.
583ðis is se hlaf þe of heofonum com þæt ne swelte se ðe of
584him ytt.
585Ic eom lybbende hlaf þe of heofonum com.
586Swa hwa swa ytt of ðyson hlafe he leofað on ecnysse & se
587hlaf þe ic sylle is min flæsc for middaneardes life.
588þa Iudeas fliton him betwynan & cwædon, hu mæg þes his
589flæsc us syllan to etene?
590þa cwæþ se Hælend to him, soþ ic secge eow næbbe ge lif
591on eow buton ge eton mannes suna flæsc & his blod drincon.
592Se hæfð ece lif þe ytt min flæsc & drincð min blod & ic
593hine arære on þam ytemestan dæge.
594Soþlice min flæsc is mete & min blod is drinc.
595Se ðe ytt min flæsc & drincð min blod he wunað on me & ic
596on him.
597Swa swa lybbende Fæder me sende & ic lybbe þurh Fæder & se
598ðe me ytt he leofaþ þurh me.

page 64

599þis is se hlaf þe of heofonum com.
600Na swa swa ure fæderas æton heofonlicne mete & deade
601wæron; Se þe ytt þysne hlaf he leofað on ecnysse.
602ðas þing he sæde on gesamnunge þa he lærde on
603Capharnaum.
604Manega his leornigcnihta cwædon þa hig ðis gehyrdon, heard
605is þeos spræc; Hwa mæg hig gehyran?
606ða wiste se Hælend þæt his leorningcnihtas murcnedon
607betweox him sylfon be þison & he cwæð to him,
608þæt eow beswicð?
609Gyf ge geseoþ mannes sunu astigendne þær he ær wæs?
610Gast is se ðe geliffæst, flæsc ne fremað nan þing.
611þa word þe ic eow sæde synt gast & lif.
612Ac sume ge ne gelyfað.
613Witodlice se Hælend wiste æt fruman hwæt þa gelyfedan
614wæron & hwa hine belæwon wolde.
615& he cwæð, forþig ic eow sæde þæt nan man ne mæg cuman
616to me buton min Fæder hit him sylle.
617Syððan manega his leorningcnihtas cyrdon onbæc & ne eodun
618mid him.
619ða cwæþ se Hælynd to þam twelfum, cweðe ge wylle ge
620fram me?
621þa andwyrde him Simon Petrus & cwæð, Drihten, to hwam ga
622we?

page 66

623þu hæfst eces lifes word & we gelyfað & witon þæt þu
624eart Crist, Godes sunu.
625Se Hælend him andswarude & cwæð, hu ne geceas ic eow
626twelfe, & eower an is deofol?
627He hyt cwæþ be Iuda Scarioþe, þes hine belæwde þa he
628wæs an þara twelfa.
629Syþþan for se Hælend to Galilea.
630He nolde faran to Iudea forþam þe þa Iudeas hine sohton &
631woldon hyne ofslean.
632Hit wæs gehende Iudea freolsdæge.
633His broðra cwædon to him, far heonon & ga on Iudea land
634þæt þine leorningcnihtas geseon þa weorc þe þu wyrcst.
635Ne deð nan man nan þing on diglum ac secþ þæt hit open
636sy.
637Gif ðu þas þing dest geswutela þe sylfne middanearde.
638Witodlice ne his magas ne gelyfdon on hyne.
639ða cwæþ se Hælend to him, gyt ne com min tid, eower tid
640is symble gearu.
641Ne mæg middaneard eow hatigean ac he hatað me forþam ic
642cyþe gewitnesse be him þæt his weorc synt
643yfele.
644Fare ge to þison freolsdæge.
645Ic ne fare to þison freolsdæge forþam min tid nis gyt
646gefylled.
647He wunede on Galilea þa he þas þing sæde.

page 68

648Eft þa his gebroðru foron þa for he eac to ðam
649freolsdæge, næs na openlice.
650ða Iudeas hyne sohton on þam freolsdæge & cwædon, hwar is
651he?
652& mycel gehlyd wæs on þære menigeo be him.
653Sume cwædon, he is god, oðre cwædon, nese, ac he beswicð
654þis folc.
655þeahhwæþere ne spæc nan man openlice be him for þæra
656Iudea ege.
657þa hit wæs middæg þæs freolsdæges þa eode se Hælend
658into þam temple & lærde.
659& þa Iudeas wundredon & cwædon, humeta cann þes stafas
660þonne he ne leornode?
661Se Hælend him andswarode & cwæþ, mi lar nis na min ac
662þæs þe me sende.
663Gyf hwa wyle his willan don he gecwemð be þære lare
664hwæþer heo si of Gode hwæþer þe ic be me sylfum spece.
665Se þe be him sylfum sprycð secþ his agen wuldor, se þe
666secþ þæs wuldor þe hyne sende se is soþfæst
667& nis nan unrihtwisnys on him.
668Hu ne sealde Moyses eow æ & eower nan ne healt þa ae?
669Hwi sece ge me to ofsleanne?
670þa andswarode seo menigeo & cwæð, deofol þe sticað on.
671Hwa secð þe to ofsleanne?

page 70

672ða andswarode se Hælend & cwæð to him, an weorc ic worhte
673& ealle ge wundrigeaþ.
674Forðy Moyses eow sealde ymbsnydenysse , næs na forþi þe
675heo of Moyse sy ac of fæderon, & on restedæge
676ge ymbsniðaþ mann þæt Moyses æ ne sy toworpen.
677& ge belgaþ wið me forðam þe ic gehælde anne man on
678restedæge.
679Ne deme ge be ansyne ac demað rihtne dom.
680Sume cwædon þa ðe wæron of Ierusalem, hu nis ðis se ðe
681hi seceaþ to ofsleande?
682& nu he spycþ openlice & hig ne cweðaþ nan ðing to him.
683Cweðe we hwæþer þa ealdras ongyton þæt þis is Crist?
684Ac we witon hwanon þes is.
685ðonne Crist cymþ þonne nat nan mann hwanon he biþ.
686Se Hælend clypode & lærde on þam temple & cwæð, me ge
687cunnon & ge witon hwanon ic eom; & ic ne com
688fram me sylfum ac se is soð þe me sende þone ge ne
689cunnon.
690Ic hyne can & gif ic secge þæt ic hine ne cunne ic beo leas
691& eow gelic; Ic hyne can & ic eom of him & he me sende.

page 72

692Hig hine sohton to nimanne & hyra nan hys ne æthran forðam
693þe his tid ne com þa gyt.
694Manega of ðære menigeo gelyfdon on hine & cwædon, cweþe
695ge wyrcð Crist ma tacna þonne he cymð þonne þes deð?
696þa Pharisei gehyrdon þa menigeo þus murcnigede be him.
697ða ealdras & ða Pharisei sendon hyra þenas þæt hig
698woldon hine gefon.
699ða cwæð se Hælend, gyt ic beo sume hwile mid eow & ic ga
700to ðam þe me sende.
701Ge secað me & ne findaþ & ge ne magon cuman þar ic eom.
702þa Iudeas cwædon betweonan him sylfum, hwyder wyle þes
703faran þæt we hine ne findon; Cwyst þu wyle
704he faran on ðeoda todræfednysse & hig læran?
705Hwæt is ðeos spræc þe he sprycð, ge seceaþ me & ne
706findaþ & ge ne magon cuman þar ic eom?
707On þam æftemestan mæran freolsdæge stod se Hælend &
708clypode, cume to me se ðe hine þyrste & drince.
709Se þe gelyfþ on me, swa þæt gewrit cwyð, lybbendes
710wætres flod flowað of his innoðe.
711þæt he cwæð be þam gaste þe þa sceoldon underfon þe
712on hyne gelyfdon; þa gyt næs se gast geseald
713forþam þe se Hælend næs ða gyt gewuldrud.

page 74

714Of ðære tide seo menigeo cwæð þa heo gehyrde ðas his
715spræce, ðes is soð witega.
716Sume cwædon, he is Crist.
717Sume cwædon, cweðe ge cymþ Crist fram Galilea?
718Hu ne cyð þæt gewrit þæt Crist cymð of Dauides cynne &
719of Bethleem ceastre þar þar Dauid wæs?
720Witodlice ungeþwærnes wæs geworden on þære menigeo for
721him.
722Sume hig woldon hine niman ac hyra nan his næ æthran.
723þa þenas comon to þam bisceopum & to þam Phariseon & hig
724cwædon to him, for hwi ne brohton ge hine hider?
725þa andwyrdon þa þenas & cwædon, ne spræc næfre nan man
726swa þes man sprycþ.
727þa cwædon þa Pharisei to him, synt ge beswicene?
728Cweðe ge gelyfde ænig þæra ealdra oððe þæra Pharisea
729on hyne?
730Ac þeos menigeo þe ne cyþe þa æ, hig synt awyrgede.
731ða cwæð Nichodemus to him, se þe com to him on nyht se
732wæs hyra an, cwyst þu demð ure æ ænine man
733buton hyne man ær gehyre & wite hwæt he do?

page 76

734Hig andswaredon & cwædon to him, cwyst þu þæt þu si
735Galileisc; Smea & geseoh þæt nan witega ne cymð
736fram Galilea.
737& hig cyrdon ealle ham.
738Se Hælend for on Oliuetes Dune.
739& com eft on dægred to þam temple & eall þæt folc com to
740him & he sæt & lærde hig.
741ða læddon þa Pharisei & ða boceras to him an wif seo wæs
742aparod on unrihthæmede & setton hig tomiddes
743hyra & cwædon to him, Lareow, þis wif wæs afundyn on
744unrihton hæmede.
745Moyses us bebead on þære æ þæt we sceoldon þus gerade
746mid stanum oftorfian; Hwæt cwyst þu?
747ðis hig cwædon his fandiende þæt hig hine wrehton.
748Se Hælend abeah nyþer & wrat mid his fingre on þære
749eorþan.
750þa hig þurhwunedon hine axsiende þa aras he upp & cwæð
751to him, loca, hwylc eower si synleas wurpe
752ærest stan on hi.
753& he abeah eft & wrat on þære eorþan.
754ða hig þis gehyrdon þa eodon hig ut an æfter anum & he
755gebad þar sylf & þæt wif stod þær on middan.

page 78

756Se Hælend aras upp & cwæð to hyre, wif, hwær synd þa ðe
757þe wregdon; Ne fordemde þe nan man?
758& heo cwæð, na, Drihten.
759& se Hælend cwæð, ne ic þe ne fordeme; Do ga & ne synga
760þu næfre ma.
761Eft se Hælend spræc þas þing to him & cwæð, ic eom
762middaneardes leoht; se þe me fyliþ ne gæð he na
763on þystro ac he hæfð lifes leoht.
764ða Pharisei cwædon to him, þu cystþ gewitnesse be ðe
765sylfon, nis ðin gewitnes soð.
766Se Hælend andswarede & cwæð to him, gif ic cyþe
767gewitnesse be me sylfum min gewitnes is soþ forþam
768þe ic wat hwanon ic com & hwyder ic ga, ge nyton hwanon ic
769com ne hwyder ic ga.
770Ge demað æfter flæsce, ic ne deme nanum men.
771& gif ic deme min dom is soð forðam þe ic ne eom ana ac ic
772& se Fæder þe me sende and eowre æ is
773awriten þæt twegra manna gewitnes is soð.
774Ic eom þe cyþe gewitnesse be me sylfum & se Fæder þe me
775sende cyþ gewitnesse be me.
776Witodlice hig cwædon to him, hwar is þin Fæder?
777Se Hælend him andswarude & cwæð, ne cunne ge me ne minne
778Fæder; Gyf ge me cuþon wen is þæt ge cuþon minne Fæder.

page 80

779ðas word he spæc æt cepsceamule & nan man hyne ne nam
780forþam þe hys tid ne com þa gyt.
781Witodlice eft se Hælend cwæþ to him, ic fare & ge me
782seceað & ge sweltaþ on eowre synne; Ne mage
783ge cuman þyder ic fare.
784ða cwædon þa Iudeas, cweðe ge ofslyhþ he hine sylfne
785forþam he segð, ge ne magon cuman þyder ic fare?
786ða cwæþ he to him, ge synt nyþane & ic eom ufane.
787Ge synt of þison middanearde, ic ne eom of þissan
788middanearde.
789Ic eow sæde þæt ge sweltað on eowrum synnum.
790Gif ge ne gelyfað þæt ic hit sy ge sweltað on eowre
791synne.
792ða cwædon hi to him, hwæt eart þu?
793Se Hælend cwæð to him, ic eom fruma þe to eow sprece.
794Ic hæbbe fela be eow to sprecenne & to demenne.
795Ac se þe me sende is soðfæst & ic sprece on middanearde
796þa þing þe ic æt him gehyrde.
797& hig ne undergeton þæt he tæalde him God to Fæder.
798Se Hælend cwæð to him, þonne ge mannes sunu upp ahebbaþ
799þonne gecnawe ge þæt ic hit eom & ic ne do
800nan þing of me sylfum ac ic sprece þas þing swa Fæder
801me lærde.

page 82

802& se ðe me sende is mid me & he ne forlæt me anne forþam
803þe ic wyrce symble þa þing þe him synt gecweme.
804ða he ðas ðing spræc manega gelyfdon on him.
805Witodlice se Hælend cwæð to þam Iudeon þe him gelyfdon,
806gif ge wunegeað on minre spæce soðlice ge
807beoð mine leorningcnihtas & ge oncnawað soðfæstnysse &
808soþfæstnes eow alyst.
809ða andswarodon hi hym & cwædon, we synt Abrahames cynnes &
810ne þeowedon we nanum men næfre; Humeta
811cwyst þu ge beoð frige?
812Se Hælend him andswarude & cwæð, soþ ic eow secge þæt
813ælc þe synne wyrcð is þære synne þeow.
814Witodlice se þeow ne wunaþ on huse on ecnesse, se sunu
815wunaþ on ecnesse.
816Gif se sunu eow alyst ge beoð soðlice frige.
817Ic wat þæt ge synt Abrahames bearn ac ge seceað me to
818ofsleanne forþam min spæc ne wunaþ on eow.
819Ic sprece þæt þe ic mid Fæder geseah & ge doð þa þing
820þe ge mid eowrum fæder gesawon.
821ða andswarodon hig & cwædon to him, Abraham is ure fæder.
822ða cwæð se Hælend to him, gif ge Abrahames bearn synt
823wyrceað Abrahames weorc.

page 84

824Nu ge seceað me to ofsleanne, þone man þe eow sæde
825soðfæstnesse þa þe ic gehyrde of Gode; Ne dyde
826Abraham swa.
827Ge wyrceað eowres fæder weorc.
828Hig cwædon witodlice to him, ne synt we of forlire acennede,
829we habbað anne God to fæder.
830Witodlice se Hælend cwæþ to him, gif God wære eowre
831fæder witodlice ge lufedon me; Ic com of Gode,
832ne com ic na fram me sylfon ac he me sende.
833Hwi ne gecnawe ge mine spræce?
834Ge synt deofles bearn & ge wyllaþ wyrcean eowres fæder
835willan.
836He wæs fram frymþe manslaga & he ne wunode on
837soðfæstnesse forðam þe soðfæstnes nis on him; ðonne
838he sprycð leasunga he sprycþ of him sylfum forþam þe he
839is leas & his fæder eac.
840Witodlice ge ne gelyfað me forþam þe ic secge eow
841soðfæstnysse.
842Hwylc eower ascunað me for synne?
843Gif ic soð secge hwi ne gelyfe ge me?
844Se þe is of Gode gehyrð word, forþig ge ne gehyrað
845forþam þe ge ne synt of Gode.
846Witodlice þa Iudeas andswaredon & cwædon to him, hwi ne
847cweþe we wel þæt ðu eart Samaritanisc & eart wod?

page 86

848Se Hælend andswarude & cwæð, ne eom ic wod ac ic
849arwurþige minne Fæder & ge unarwurðedon me.
850Witodlice ne sece ic min wuldor, se is þe secð & demð.
851Soðlice ic secge eow gif hwa mine spræce gehealt ne gesyhþ
852he deað næfre.
853ða cwædon þa Iudeas, nu we witon þæt þu eart wod.
854Abraham wæs dead & þa witegan & þu cwyst, gif hwa mine
855spræce gehealt ne bið he næfre dead.
856Cwyst þu þæt þu sy mærra þonne ure fæder Abraham se
857wæs dead, & þa witegan wæran deade; Hwæt þincð
858þe þæt þu sy?
859Se Hælend him andswarode, gif ic wuldrige me sylfne nis min
860wuldor naht; Min Fæder is þe me wuldrað
861be þam ge cweðaþ þæt he sy ure god & ge ne cuðon
862hine.
863Ic hyne cann & gif ic secge þæt ic hine ne cunne ic beo
864leas & eow gelic ac ic hyne cann & ic healde his spræce.
865Abraham eower fæder geblissode þæt he gesawe minnæ dæg
866& he geseah & geblissode.
867ða Iudeas cwædon to him, gyt þu ne eart fiftig wintre &
868gesawe þu Abraham?
869Se Hælend cwæð to him, ic wæs ærþam þe Abraham wæs.
870Hig namon stanas to þam þæt hig woldon hyne torfian.
871Se Hælend hine bedilegode & eode of ðam temple.

page 88

872ða se Hælend for þa geseah he anne man þe wæs blind
873geboren.
874& his leorningcnihtas hine axodon & cwædon, lareow, hwæt
875syngode þes oððe his magas þæt he wære blind geboren?
876Se Hælend andswarude & cwæð, ne syngode he ne his magas ac
877þæt Godes weorc wære geswutelod on him.
878Me gebyrað to wyrceanne þæs weorc þe me sende þa hwile
879þe hit dæg is; Niht cymþ þonne nan man wyrcan ne mæg.
880Ic eom middaneardes leoht þa hwile þe ic on middanearde
881eom.
882ða he þas þing sæde þa spætte he on þa eorþan &
883worhte fenn of his spatle & smyrede mid þam fenne
884ofer his eagan & cwæð to him, ga & þweah þe on Syloes
885mere.
886He for & þwoh hine & com geseonde.
887Witodlice his neahgeburas & þa þe hine gesawon þa he
888wædla wæs cwædon, hu nis þis se ðe sæt & wædlode?
889Sume cwædon, he hyt is, sume cwædon nese, ac is him gelic.
890He cwæþ soðlice, ic hit eom.
891ða cwædon hig to him, hu wæron þine eagan geopenede?

page 90

892He andswarode & cwæð, se man þe is genemned Hælend worhte
893fenn & smyrede mine eagan & cwæð to me,
894ga to Siloes mere & þweah þe, & ic eode & þwoh me &
895geseah.
896ða cwædon hig to him, hwar is he?
897þa cwæð he, ic nat.
898Hig læddon to þam Phariseon þone þe þar blind wæs.
899Hit wæs restedæg þa se Hælend worhte þæt fenn & his
900eagan untynde.
901Eft þa Pharisei hyne axsedon hu he gesawe.
902He cwæð to him, he dyde fenn ofer mine æagan & ic þwoh &
903ic geseo.
904Sume þa Pharisei cwædon, nis ðes man of gode þe restedæg
905ne healt; Sume cwædon, hu mæg synful mann
906þas tacn wyrcean; & hig fliton him betweonan.
907Hig cwædon eft to þam blindan, hwæt segst þu be þam þe
908þine eagan untynde; He cwæð, he is witega.
909Ne gelyfdon þa Iudeas be him þæt he blind wære & gesawe
910ærþam þe hig clypodon his magas þe gesawon
911& axodon hig & cwædon, is ðis eower sunu þe ge secgað
912þæt blind wære acenned; Humeta gesyhþ he
913nu?
914Hys magas him andswaredon & cwædon, we witon þæt þes ure
915sunu & þæt he wæs blind acenned.

page 92

916We nyton humete he nu gesyhþ ne hwa his eagan untynde.
917Ahxsiað hine sylfne, yllde he hæfð, sprece for hine
918sylfne.
919His magas spæcon þas þing forþam þe hig ondredon þa
920Iudeas.
921ða gedihton þa Iudeas gif hwa crist andette þæt he wære
922butan hyra geferrædene.
923Forþam cwædon his magas, he hæfþ ylde, axiað hine
924sylfne.
925ða clypodon hig eft þone mann þe ær blind wæs & cwædon
926to him, sege Gode wuldor, we witon þæt he is synful.
927& he cwæð, gif he synful is þæt ic nat, an þing ic wat
928þæt ic wæs blind & þæt ic nu geseo.
929ða cwædon hig to him, hwæt dyde he þe?
930Hu ontynde he þine eagan?
931He andswarode him & cwæð, ic eow sæde ær & ge gehyrdon.
932Hwi wylle ge hyt eft gehyran; Cweðe ge wylle ge beon his
933leorningcnihtas?
934þa wyrigdon hig hine & cwædon, si þu his leorningcniht, we
935synt Moyses leorningcnihtas.
936We witon þæt God spæc wiþ Moyses, nyte we hwanon þes is.
937Se man andswarode & cwæð to him, þæt is wundorlic þæt
938ge nyton hwanon he is & he untynde mine eagan.

page 94

939We witon soþlice þæt God ne gehyrþ synfulle ac gif hwa is
940Gode gecoren & his willan wyrcð þone he
941gehyrð.
942Ne gehyrde we næfre on worulde þæt ænig ontynde þæs
943eagan þe wære blind geboren.
944Ne mihte þes nan þing don gif he nære of Gode.
945Hig andswaredon & cwædon to him, eall, þu eart on synnum
946geboren & þu lærst us; & hig drifon hine
947ut.
948ða se Hælend gehyrde þæt hig hyne drifon ut þa cwæð he
949to him þa he hine gemitte, gelyfst þu on Godes sunu?
950He andswarude & cwæð, hwylc is, Drihten, þæt ic on hine
951gelyfe?
952And se Hælend cwæð to him, þu hine gesawe & se ðe wið
953þe sprycð, se hit is.
954ða cwæþ he, Drihten ic gelyfe.
955& he feoll nyþer & geeaðmedde hyne.
956& se Hælend cwæð to him, ic com on þysne middaneard to
957demenne þæt þa sceolon geseon þe ne geseoð
958& beon blinde þa þe geseoð.
959ða þæt gehyrdon þa Pharisei þe mid him wæron ða
960cwædon hig to hym, cwyst þu synt we blinde?
961& se Hælend cwæð to him, gif ge blinde wæron næfde ge
962nane synne; Nu ge secgað þæt þæt ge geseon,
963þæt is eowre synn.

page 96

964Soþ ic secge eow se þe ne gæð æt þam gete into sceapa
965falde ac styhþ elles ofer he is þeof & sceaða.
966Se þe ingæþ æt þam geate he is sceapa hyrde.
967þæne se geatweard læt in & þa sceap gehyrað his stefne &
968he nemð his agene sceap be naman, læt hig ut.
969& þonne he his agene sceap læt ut he gæð beforan him &
970þa sceap him fyligeað forþam þe hig gecnawað his stefne.
971Ne fyligeaþ hig uncuþum ac fleoð fram him forðam þe hig
972ne gecneowun uncuðra stefne.
973ðis bigspell se Hælend him sæde.
974Hig nyston hwæt he spræc to him.
975Eft se Hælend cwæð to him, soþ ic eow secge ic eom sceapa
976geat.
977Ealle þa þe comun wæron þeofas & sceaþan ac þa sceap
978hig ne gehyrdon.
979Ic eom geat; Swa hwylc swa þurh me gæð byþ hal & gæð in
980and ut & fint læse.
981þeof ne cymð buton þæt he stele & slea & fordo.
982Ic com to þam þæt hig habbon lif & habbon genoh.
983Ic eom god hyrde.
984God hyrde sylþ his lif for his sceapon.

page 98

985Se hyra se þe nis hyrde & se þe nah þa sceap, þonne he
986þone wulf gesyhþ, þonne flyhð he & forlæt
987þa sceap & se wulf nimð & todrif ða sceap.
988Se hyra flyhþ forþam þe he bið ahyrod & him ne gebyrað
989to þam sceapum.
990Ic eom god hyrde & ic gecnawe mine sceap & hig gecnawað me.
991Swa min Fæder can me ic can minne Fæder.
992& ic hæbbe oðre sceap þa ne synt of ðisse heorde & hit
993gebyrað þæt ic læde þæge & hig gehyrað mine
994stefne & hyt byþ an heord & an hyrde.
995Forþam Fæder me lufað forþam þe ic sylle mine sawle &
996hig eft nime.
997Ne nimð hig nan man æt me ac læte hig fram me sylfum.
998Ic hæbbe anweald mine sawle to alætane & ic hæbbe anweald
999hig eft to nimanne; þis bebod ic nam æt
1000minum Fæder.
1001Eft wæs ungeðwærnes geworden betwyx þam Iudeum for þysum
1002spræcum.
1003Manega hyra cwædon, deofol is on him & he cwæð, Hwi hlyste
1004ge him?
1005Sume cwædon, ne synt na þis wodes mannes word.
1006Cwyst þu mæg wod man blindra manna eagan ontynan?
1007þa wæron templhalgunga on Ierusalem & hit wæs winter.
1008& se Hælend eode on þam temple on Salomones portice.

page 100

1009ða bestodon þa Iudeas hyne utan & cwædon to him, hu lange
1010gælst þu ure lif; Sege us openlice hwæþer þu Crist sy.
1011Se Hælend him andswarode & cwæþ, ic spece to eow & ge ne
1012gelyfað; þa weorc þe ic wyrce on mines Fæder
1013naman þa cyþaþ gewitnesse be me ac ge ne gelyfað
1014forþam þe ge ne synt of minum sceapum.
1015Mine sceap gehyraþ mine stefne & ic gecnawe hig & hig
1016folgiað me.
1017& ic him sylle ece lif & hig ne forwurðaþ næfre & ne nimð
1018hig nan man of minre handa.
1019þæt þe min Fæder me sealde is mærre þonne ænig oðer
1020ðing & ne mæg hit nan man niman of mines Fæder handa.
1021Ic & Fæder synt an.
1022ða Iudeas namon stanas þæt hig woldon hyne torfian.
1023Se Hælend him andswarode & cwæð, manega gode weorc ic eow
1024æteowde be minum Fæder; For hwylcum þære
1025weorca wylle ge me hænan?
1026þa Iudeas him andswaredon & cwædon, ne hæne we ðe for
1027godum weorce ac for þinre bysmorspæce & forþam
1028þe þu eart man & wyrcst þe to gode.
1029Se Hælend andswarode & cwæð, hu nys hit awriten on eowre
1030æ þæt ic sæde ge synt godas?

page 102

1031Gif he þa tealde godas þe Godes spæc to wæs geworden &
1032þæt halige gewrit ne mæg beon awend, þe
1033Fæder gehalgode & sende on middaneard ge secgað þæt þu
1034bysmor spycst forþam ic sæde ic eom Godes sunu.
1035Gif ic ne wyrce mines Fæder weorc ne gelyfað me.
1036Gif ic wyrce mines Fæder weorc & gif ge me nellað gelyfan
1037gelyfað þam weorcum þæt ge oncnawun & gelyfon
1038þæt Fæder ys on me & ic on Fæder.
1039Hig smeadon witodlice embe þæt hig woldon hine gefon & he
1040eode ut fram him.
1041& he for eft ofer Iordanen to þære stowe þe Iohannes wæs
1042& ærest on fullode & he wunode þar.
1043& manega comon to him & cwædon, witodlice ne worhte Iohannes
1044nan tacn; Ealle þa þing þe Iohannes
1045sæde be þyson wæron soðe.
1046& manega gelyfdon on hyne.
1047Witodlice sum seoc man wæs genemned Lazarus of Bethania of
1048Marian ceastre & of Martham his swustra.
1049Hit wæs seo Maria þe smyrede Drihten mid þære sealfe &
1050drigde his fet mid hyre loccon; Lazarus hyre
1051broðor wæs geyfled.
1052His swustra sendon to him & cwædon, Drihten, nu is seoc se
1053ðe þu lufast.

page 104

1054ða se Hælend þæt gehyrde þa cwæð he to him, nys þeos
1055untrumnys na for deaðe ac for Godes wuldre þæt
1056Godes sunu si gewuldrod þurh hyne.
1057Soðlice se Hælend lufode Martham & hyre swustor Mariam &
1058Lazarum hyra broðor.
1059Witodlice he wæs twegen dagas on ðære sylfan stowe þa he
1060gehyrde þæt he seoc wæs.
1061æfter þisson he cwæð to his leorningcnihton, uton faran
1062eft to Iudea lande.
1063His leorningcnihtas cwædon to him, Lareow, nu þa Iudeas
1064sohton ðe þæt hig woldon þe hænan & wylt
1065þu eft faran ðyder?
1066Se Hælend him andswarode & cwæð, hu ne synt twelf tida
1067þæs dæges; Gif hwa gæð on dæg ne ætspynðætspyrnðMS ætspynð he
1068forþam he gesyhþ þyses middaneardes leoht.
1069Gif he gæð on niht he ætspyrnð forþam þe leoht nis on
1070hyre.
1071ðas ðing he cwæð & syððan he cwæð to him, Lazarus ure
1072freond slæpð ac ic wylle gan & awreccan hyne of slæpe.
1073His leorningcnihtas cwædon, Drihten, gif he slæpð he byþ
1074hal.
1075Se Hælend hit cwæð be his deaþe.
1076Hi wendon soðlice þæt he hyt sæde be swefnes slæpe.
1077ða cwæð se Hælend openlice to him, Ladzarus ys dead.

page 106

1078& ic eom bliþe for eowrum þingon þæt ge gelyfon forþam
1079ic næs þara ac uton gan to him.
1080ða cwæð Thomas to hys geferan, uton gan & sweltan mid him.
1081ða for se Hælend & gemette þæt he wæs forðfaren & for
1082feower dagon bebyrged.
1083Bethania ys gehende Ierusalem ofer fyftyne furlang.
1084Manega þara Iudea comon to Martham & to Marian þæt hig
1085woldon hi frefrian for hyra broðor þingon.
1086ða Martha gehyrde þæt se Hælend com þa arn heo ongean
1087hyne & Maria sæt æt ham.
1088ða cwæð Martha to þam Hælende, Drihten, gif þu wære
1089her nære min broðor dead.
1090& ec ic wat nu þa þæt God þe sylð swa hwæt swa ðu hyne
1091bitst.
1092ða cwæð se Hælend to hyre, þin broðor arist.
1093& Martha cwæþ to him, ic wat þæt he arist on þam
1094ytemestan dæge.
1095& se Hælend cwæð to hyre, ic eom æryst & lif.
1096Se ðe gelyfð on me þeah he dead sy he leofað & ne swylt
1097nan þara þe leofað & gelyfð on me.
1098Gelyfst þu þyses?
1099Heo cwæð to him, witodlice Drihten, ic gelyfe þæt þu
1100eart Crist, Godes sunu, þe on middaneard come.

page 108

1101& þa heo ðas þing sæde heo eode & clypode diglice Marian
1102hyre swustor þus cweþende, her is ure lareow & clypað þe.
1103ða heo þæt gehyrde heo aras raðe & com to him.
1104ða gyt ne com se Hælend binnan þa ceastre ac wæs ða gyt
1105on ðære stowe þar Martha him ongean com.
1106þa Iudeas þe wæron mid hyre on huse & hi frefrodon þa hig
1107gesawon þæt Maria aras & mid ofste uteodon
1108hig fyligdon hyre ðus cweþende, heo gæð to his
1109byrgenne þæt heo wepe þara.
1110ða Maria com þar se Hæled wæs & heo hine geseah heo feoll
1111to his fotum & cwæð to him, Drihten, gif
1112ðu wære her nære min broðor dead.
1113ða se Hælend geseah þæt heo weop & þæt þa Iudeas
1114weopon þe mid hyre comon he geomrode on hys gaste
1115& gedrefde hyne sylfne & cwæð, hwar lede ge hine?
1116Hig cwædon to him, Drihten, ga & geseoh.
1117& se Hælend weop & þa Iudeas cwædon, loca nu hu he hyne
1118lufode.
1119Sume hi cwædon, ne mihte ðes þe ontynde blindes eagan don
1120eac þæt þes nære dead?
1121Eft se Hælend geomrode on him sylfum & com to þære
1122byrgenne hit wæs an scræf & þar wæs an stan onuppan geled.

page 110

1123And se Hælend cwæð, doð aweg þone stan.
1124ða cwæð Martha to him, þæs swustor þe þar dead wæs,
1125Drihten, nu he stingð, he wæs for feowur dagon dead.
1126Se Hælend cwæð to hyre, ne sæde ic ðe þæt þu gesyhst
1127Godes wuldor gif ðu gelyfst?
1128þa dydon hig aweg þone stan.
1129Se Hælend ahof upp his eagan & cwæð, Fæder, ic do þe
1130þancas forþam þu gehyrdest.
1131Ic wat þæt þu me symle gehyrst ac ic cwæð for þam folce
1132þe her ymbutan stent þæt hig gelyfon þæt þu me asendest.
1133ða he ðas þing sæde he clypode mycelre stefne, Lazarus,
1134ga ut.
1135& sona stop forð se ðe dead wæs gebunden handan & fotan &
1136hys nebb wæs mid swatline gebunden; ða
1137cwæð se Hælend to him, unbindað hine & lætað gan.
1138Manega þara Iudea þe comon to Marian & gesawon ða þing
1139þe he dyde gelyfdon on hine.
1140Hi sume foron to þam Phariseon & sædon him þa ðing þe se
1141Hælend dyde.
1142Witodlice þa bisceopas & þa Pharisei gaderydon gemot &
1143cwædun, hwæt do we forþam þes man wyrcð mycel tacn?
1144Gif we hine forlætaþ ealle gelyfað on hine & Romane cumað
1145& nimað ure land & urne þeodscipe.

page 112

1146Hyra an wæs genemned Caiphas se wæs ða on gere bisceop &
1147cwæð to him, ge nyton nan þing ne ne geþenceað
1148þæt us ys betere þæt an man swelte for folce &
1149eall þeod ne forwurðe.
1150Ne cwæð he þæt of him sylfum ac þa he wæs þæt ger
1151bisceop he witgode þæt se Hælend sceolde sweltan
1152for ðære þeode & na synderlice for þære ðeode ac
1153þæt he wolde gesomnian togædere Godes bearn þe
1154todrifene wæron.
1155Of þam dæge hig þohton þæt hi woldon hyne ofslean.
1156þa ne for se Hælend na openlice gemang ðam Iudeon ac for
1157on þæt land wið þæt westen on þa burh þe
1158ys genemned Effrem & wunode þær myd his leorningcnihton.
1159Iudea Eastron wæron gehende & manega foron of ðam lande to
1160Ierusalem ær þam Eastron þæt hig woldon
1161hig sylfe gehalgian.
1162Hig sohton þone Hælend & spræcon him betwynan ðær hig
1163stodon on ðam temple & þus cwædon, hwæt wene
1164ge þæt he ne cume to freolsdæge?
1165þa bisceopas & þa pharisei hæfdon beboden gif hwa wiste
1166hwar he wære þæt he hyt cydde þæt hig mihton hine niman.