1C8.2.1

page 25

    
2incipit euangelium secundum matheum her onginneþ
3godspell to cyþenne æfter matheus tosagan.
4liber generationis iesu christi filii david filii abraham
5boec sindun þare kennisse hælendes kristes
6dauiðes sunu ðæs abrahames sune.
7abraham autem genuit isac isac autem genuit iacob iacob
8autem genuit iudam et fratres eius soðlice
9kende & bloþræ his.
10iudas autem genuit fares et zaram de thamar fares autem
11genuit esrom esrom autem genuit aram of ðamar.
12salmon autem booz de racab boz autem genuit obed ex ruth
13obed autem genuit iesse of rachab of ruð.
14iesse autem genuit dauid regem dauid autem rex genuit
15solamonem ex ea quae fuit uriae þone cyning of
16þære þe urias ahte.

page 27

17iosias autem genuit ioconiam et fratres eius in
18transmigratione babilonis & broeþre his in babilonia fære.
19et post transmigratione babilonis iechonias autem genuit
20salathiel salathiel autem genuit zorbabiel
21& æfter babilonia fære.
22iacob autem genuit ioseph uirum mariæ de qua natus est
23iesus qui uocatur christus kende iosepe maria
24wær of þære akenned wæs hælend seþe is nemned
25krist.
26omnes igitur generationes ab abraham usque ad dauid
27generationes sunt xiiii et ad dauid usque ad
28transmigrationem babilonis generationes sunt xiiii et ad
29transmigratione babilonis usque ad christum
30generationes sunt xiii ealra cuþlice kneorissum from
31abrahame oþ to dauide feowertene kneorisse
32sint and from dauiðe oþþe to færennisse babylonie
33feowertene kneo sint & from færennisse babilonie
34oþþe to kriste kneorisse sint feowertene.
35Christi autem generatio sic erat cum esset disponsata mater
36eius maria ioseph antequam conuenirent
37inuenta est in utero habens de spiritu sancto kristes
38soþlice kennisse þus wæs þa þe hio wæs bewedded
39vel befest vel in sceat alegd his moder maria iosefae
40ærþon hiae tosomne cwoman hio wæs gemoeted
41in hire innoþe hæbbende of þæm halgan gaste.

page 29

42Ioseph autem uir eis cum esset homo iustus et nolet eam
43traducere uoluit occulte demitere eam Ioseph
44soþlice hire wer swa he wæs monn soþfæst & ne walde
45hie wolde degullice forleten hio.
46haec autem eo cogitante ecce angelus domini
47apparuit ei in somnis dicens ioseph filii dauid
48noli timere accipere mariam coniugem tuam quod enim in ea
49natum est de spiritu sancto est vel
50þis soþlice he þohte ðendi he þa þæt þohte henu engel
51drihtnes æteawde him in slepe cweþende iosep
52sunu dauiþes ne ondred þu þe onfoh vel onfoiæ maria wife
53þinum þætte soþlice in hire akenned is of
54þæm halgan gaste is.
55pariet autem filium et uocabis nomen eius iesum ipse enim
56saluum faciet populum suum a pecatis eorum
57hio kenneþ vel bereþ soþlice sunu & þu nemnest his
58noma hælend he selfe soþlice he gehæleþ folc
59his from hiora synnum.
60hoc autem totum factum est ut adinpleretur quod dictum est
61a domino per essaiam prophetam dicentem
62þas soþlice eall geworden is vel wæs þætte gefylled
63wære þæt acweden is vel wæs from drihtne þurh
64esaiam þe witgu cweþende.
65ecce uirgo in utero habebit et pariet filium et uocabunt
66nomen eius emanel quod est interpraetatum
67nobiscum deus henu vel her is vel sihþe fæmne in
68innoþe vel in hrife hæfð & bereþ vel kenneþ sunu
69& hie nemnaþ noma his þæt is gereht god mid usic.
70exsurgens autem ioseph a somno fecit sicut praecipit ei
71angelus domini et accipit coniugem suam
72þa arisende soþlice from slepe dyde swa him bebead se engel
73dryhtnes & feng wiue his.
74et non cognoscebat eam donec peperit filium suum
75primogenitum et uocauit nomen eius iesum & ne groette
76hire oþ þæt hit gebær sunu his þone frumkendu &
77nemde noma his hælend.
78Cum ergo natus esset iesus in bethlem iudae in diebus
79erodis regis ecce magi ab oriente uenerunt
80in hierusolimam þa soþlice akenned wæs hælend iudeana in
81dagum erodes þæs kyninges henu tungulkræftgu
82eastan quomon to hierosolimam.

page 31

83dicentes ubi est qui natus est rex iudeorum uidimus enim
84stellam eius in oriente et uenimus adorare
85eum cweþende hwær is seþe akenned is kining iudeana we
86gesegon soþlice steorra his in eastdæle
87& cuomon to gebiddenne to him.
88audiens autem herodis rex turbatus est et omnis hierusolima
89cum eo þæt þa geherde soþlice herodes
90king wæs gedroefed in mode & ealle hierosolima mid hine.
91et congregans omnes principes sacerdotum et scribas populi
92sciscitabatur ab eis ubi christus nasceretur
93& gesomnade ealle aldursacerdos & bokeras þæs
94folkes ahsade from heom hwær krist wære akenned.
95At illi dixerunt in bethlem iudae sic enim scriptum est per
96profetam dicentem hię þa cwædon in bethlem
97iudeana swa soþlice awriten is þurh witgu cwæþende.
98et tu bethlem terra iuda nequaquam minima es in principibus
99iuda ex te enim exeat dux qui regat populum
100meum israhel & þu eorðu nænig þinga læsæst eart
101in aldurmonnum iuda of þe soþlice gæþ latteuw
102seþe ræccet folc min israhæl.
103Tunc herodis clam uocatis magis diligenter dedicit ab eis
104tempus quae apparuit eis stellae
105þa herodes dernunga acægde tungulkræftgum & georne
106geliornade æt him þa tid þæs æteawde him steorra.
107et mittens eos in bethlem dixit ite interrogate diligenter
108de puero et cum inueneretis eum renuntiate
109mihi ut et ego ueniens adorem eum & sendende heom to
110bethlem cwæþ gæþ & ahsiað georne bi ðem cnęhte
111& þanne ge gemoeteþ hire sæcgað eft me þæt ic
112swilce cymende gebidde to him.
113qui cum audissent regem abierunt et ecce stella quam
114uiderant in oriente antecedebat eos usque dum
115ueniens staret supra ubi erat puer þa hie þa geherdon
116ðæs kyninges word eodun þonan & henu vel sihþe
117þe steorra þe hiae ær gesægon in eastdæle foreeade
118hiæ oþþætti he cumende gestod bufan ðær se cneht wæs.
119uidentes autem stellam gauissi sunt gaudio magno ualde
120hie gesceænde soþlice steorran gefegon gefea miccle swiþe.
121et intrantes domum inuenerunt puerum cum maria matre eius
122et procedentes adorauerunt eum et apertis
123thesauris suis obtulerunt ei munera aurum tus et mirram &
124ingangende þæt hus gemoettun þone cneht
125mid maria moder his & forþfallende gebedun to him &
126ontynden heora goldhord brohtun him lac gold
127recils & murra þæt is smerennis.

page 33

128et responso accepto in somnis ne redirent ad herodem per
129aliam uiam reuersi sunt in suam regionem
130& andwyrde vel andsuari onfengon in slepe þæt hiæ ne
131cerdun to herode þurh oþer wege gewendun to heora londe.
132qui cum regressisent ecce angelus domini apparuit in somnis
133ioseph dicens surge et accipe puerum
134et matrem eius et fuge in aegiptum et esto ibi usque dum dicam
135tibi futurum est enim ut herodis querat
136puerum ad perdendum eum þa hie weron gewitenæ henu
137engel drihtnes æteawde in swefne iosep cweþende
138aris & genim þone cneht & his moder & fleoh in ægypti &
139wæs þær oþþæt ic sæcge ðe forþon ðe toward
140is soþlice þætte herodes soecaþ þone cneht to
141ofslæanne hine.
142qui consurgens accipit puerum et matrem nocte et secessit
143in aegyptum he arisende genom þone cneht
144& his moder on niht & gewat in ægypti.
145et erat ibi usque ad obitum herodis ut adinpleretur quod
146dictum est a domino per profetam dicentem
147ex aegypto uocaui filium meum & wæs þær oþ herodes
148dead þætte gefylled wære þætte acweden wæs from
149drihtne þurh witgu cweþende of ægypto ic acægde minum
150sunæ.
151tunc herodis uidens quoniam inlussus esset a magis iratus
152est ualde et mittens occidit omnes pueros
153qui erant in bethlem et in omnibus regionibus vel finibus
154eius a bimatu et infra secundum tempus
155quod exquisierat a magis þa herodes geseah þæt he wæs
156awæged from þæm tungulkræftgum he wæs swiðe
157eorre & sendende ofslog ealle þa cnehtas þa þe werun in
158bethlem & in allum heora gemoerum from twæm
159wintrum & beniuþa æfter þære tide þe he ær asohte from
160þæm tungulkreftgum.
161tunc adinpletum est quod dictum erat per hirimiam profetam
162dicentem þa wæs gefylled þætte cweden
163wæs þurh hieremiam þone witgu cweþende.
164uox in rama audita est ploratus et ululatus multus rachel
165plorans filios suos et noluit consulari
166quia non sunt stefn in heanisse gehered wæss wop & heaf
167micel rachel wepende hire bearn & ne walde
168beon afroefred forþon þe hie ne sendun.
169defuncto autem herode ecce angelus domini apparuit in
170somnis ioseph in aegypto þa herodes wæs soþlice
171dead henu drihtnes engel æteaude in slepe iosep in
172ægypto.

page 35

173dicens surge et accipe puerum et matrem eius et uade in
174terram israhel defuncti sunt enim qui querebant
175animam pueri cweþende aris & genim þone cneht & his
176moder & fær to israheles eorþu forþon þe
177deaðe sindun soþlice þe þe sohtun ferh þas cnehtes.
178exsurgens autem ioseph accipit puerum et matrem eius et
179uenit in terram israhel he arisende soþlice
180iosep genom þone cneht & his moder & cuom in israheles
181eorþu.
182audiens autem quod archilaus regnaret in iudea pro herode
183patre suo timuit illuc ire et admonitus
184in somnis secessit in partes galileae & geherdun soþlice
185þætte archelaus ricsade in iudea for herodem
186his fæder ne durste þider gangan vel færan & gemynga
187in slepe gecerde in galilea dæle.
188et ueniens et habitauit in ciuitate quae uocatur nazareth
189ut adinpleretur quod dictum est per profetas
190quoniam nazareus uocabitur & cumende & eardade in
191þære cæstre ðe hatte nazareþ þætte gefylled
192wære þæt acweden wæs þurh witgu þætte he bið
193nazarenisc nemned.
194In illis autem diebus uenit iohannis baptista praedicans in
195deserto iudeae In þæm soþlice dagum cuom iohannes
196se bezera bodende in iudea woestenne.
197et dicens penitentiam agite adpropinquauit enim regnum
198caelorum & cweþende doeþ hreunisse forþon
199þe neoliceþ soþlice heofuna rice.
200Hic est enim qui dictus est per esaiam profetam dicentem
201uox clamantis in deserto parate uiam domini
202rectas facite semitas eius þis his soþlice seþe
203cweden wæs þurh esaiam witgu cweþende stemn cegende
204in westinne gearwigað drihtnes wæg wircaþ rihte his
205stigas.
206Ipse autem iohannis habebat uestimentum de pillis
207camillorum et zonam pelliciam circa lumbos suos
208esca autem eius erat locustae et mel siluestrae sylf þanne
209hæfde hrægl of olbendena herum & fellen
210gyrdels ymb his lendu his mete þanne wæs græshoppa &
211wudehuniges.
212tunc exiebat ad eum hierusolima et omnis iudea et omnis
213regio circa iordanen þa eode ut to him hierosolima
214& ealle iudea & eall þæt lond ymb iordane.
215confitentes peccata sua werun depte in iordane
216from him ondentende heora synne.

page 37

217Uidens autem multas fariseorum et saduceorum uenientes ad
218baptismum suum dixit eis progenies uiperarum
219quis demonstrauit uobis fugere ab ira futura he þa
220gesæh þonne monige farisea & saducea cumende
221to his fulluihte cwæþ to him ge nedrana cynn hwa
222getahtæ eow þæt ge flugan from þæm towardan eorre.
223facite ergo dignum fructum penitentiæ wyrceþ soþlice
224wyrþe westem hreunisse.
225et ne uellitis dicere inter uos patrem habemus abraham dico
226enim uobis quia potest deus de lapidibus
227istis suscitare filios abrahae & ne wellað cweþan
228betweon eow vel in innan eow fæder we habbaþ
229abraham soþ ic eow sæcge forþon þæt mæg god of þissum
230stanum awæccan bearn abrahame.
231iam enim securis ad radices arborum possita est omnis arbor
232quae non facit fructum bonum excidetur
233et in ignem mittetur þenu is soþlice axe to wyrtruma
234treowes aseted his æghwilc treow þara þe ne
235bereþ godne woestim bið acorfen & in fyre sended.
236Ego quidem babtiszo uos in aqua in penitentiam qui autem
237uenturus est fortior me est cuius non sum
238dignus calciamenta portare ipse uos baptizabit in spiritu
239sancto et igni ic eowic depu vel dyppe
240in wættre in hreunisse seþe þonne æfter me cymeð se is
241me strængra þæt ic næm wyrþe scoas to beranne
242se eowic depið vel dyppeþ in ðæm halgan gaste & fyre.
243Cuius uentilabrum in manu sua et permundabit aream suam et
244congregabit triticum suum in orreum paleas
245autem comburet igni inextinguibili þæs windiuscoful
246in his honda & þurhclænsaþ his bæreflor &
247gesomnaþ his hwæte in berern þa ceaf þone forbærneþ fyre
248unaduescendlice.
249Tunc uenit iesus a galilea in iordanen ad iohannem ut
250baptizaretur ab eo þa cuom from galilea in
251iordane to iohanne þætte he wære depid from him.
252prohibebat autem eum iohannis dicens ego a te debeo
253baptizari et tu uenis ad me iohannes þonne werede
254him cweþende ic sceal from þe beon vel wesa deped vel
255fullwihted & ðu cymest to me.

page 39

256respondens autem iesus dixit ei sine modo sic enim decet
257nos omnem inplere iustitiam tunc dimissit
258eum þa ondswarende se hælend cwæþ to him let þus nu
259forðon ðe þus we sculon gefyllan æghwilce soþfæstnisse
260þa forlet hine he.
261baptizatus est autem iesus confestim ascendit de aqua et
262ecce aperti sunt ei caeli et uidit spiritum
263dei discendentem sicut columbam uenientem super se þa
264gedeped se hælend hræþe astag of þæm wættre
265& henu him weron ontynde heofunas & he gesæg godes gast
266niþerstigendne swa culfre cumende ofer hine.
267et ecce uox de caelis dicens hic est filius meus dilectus
268in quo mihi conplacui & henu stemn of
269heofune cweþende þis is min sune se leofa in ðæm me
270gelicade.
271Tunc iesus ductus est in desertum a spiritu ut temptaretur
272a diabulo þa wæs hælend læded in woestenne
273from gaste þæt he wære costad from deofle.
274Et cum ieiunasset xlta diebus et xlta noctibus post ea
275esuriit & þa he fæstæ feowertig daga & feowertig
276næhta æfter þon hine hyngrade.
277et accedens ad eum temptator dixit ei si filius dei es dic
278ut lapides isti panes fiant & geneleccende
279to him se costere cwæþ to him gif þu godes sunu siæ
280gecwæþ þæt þas stanes hlafes beon vel gewærþe.
281qui respondens dixit scriptum est non in pane solo uiuit
282homo sed in omni uerbo quod procedit de
283ore dei se ondswarande cwæþ awriten is nalles in hlafe anum
284lifgaþ menn ah in æghwelcicum worde þæm
285þe forþ gaeþ of godes muðe.
286tunc adsumpsit eum zabulus in sanctam ciuitatem et statuit
287eum supra pinnaculum templi þa genom
288hine þæt deoful in þa halgan cæstre & sette hine on heh
289stowe temples.
290et dixit ei si filius dei es mitte te deorsum scriptum est
291enim quia angelis suis mandauit de te
292ut custodiant te in omnibus uis tuis et in manibus tollent te
293ne forte offendas ad lapidem pedem tuum
294& cwæþ to him gif þu sie godes sunu send þec niþer
295forþon gewriten is þæt he his englum bebeodeþ
296be þe þætte he þe gehalden in allum weogas þine & hie
297hondum ahebbaþ þec þyles ðu ondspurne æt stane
298þinum fotum.

page 41

299ait illi iesus rursum scriptum est enim non temptabis
300dominum deum tuum cwæþ iesus to him æft awriten
301is soþlice ne costa þu dryhtnes þines godes.
302iterum adsumpsit eum zabulus in montem excelsum ualde et
303ostendit ei omnia regna mundi et gloriam
304eorum æft genom hine þæt deaful on þune heh swiþe &
305æteawde him eall us rice middangeardes & wuldor þara.
306et dixit illi haec omnia tibi dabo si cadens adoraueris
307me & cwæþ to him þas ic þe eall selle gif
308þu fallende to me gebiddes.
309tunc ait illi iesus uade retro satanas scriptum est enim
310dominum deum tuum adorabis et illi soli
311seruies þa cwæþ to him hælend ga on bæclinc þu
312wiþerwearde forþon awriten is to dryhtne þinum gode
313ðu vel to gebidde & him anum ðewige.
314Tunc reliquit eum zabulus et ecce angeli accesserunt et
315ministrabant ei þa hine forlet þæt deoful
316& henu englas cwoman & ðægnadun him.
317Cum audisset autem iesus quod iohannis traditus esset
318secessit in galileam þa he þa geherdæ þæt
319iohannes wæs afongen gewat in galilea.
320Et relicta ciuitate nazareth uenit et habitauit in
321cafarnauum maritimam in finibus zabulon et neptalim
322& forlet nazaret caestrae cwom & geeardade in
323cafarnaum sæ caestrae in gemaerum zabulones & nepthales.
324ut adinpleretur quod dictum est per essaiam profectam
325dicentem þætte gefylled wære þæt acwæden wæs
326þurh essaiam þone witgu cweþende.
327terra zabulon et terra neptalim uia maris trans iordanen
328galileae gentium zabulones eorðu & neptalimes
329eorþe saes weg ofer iordane þara þeoda galilea.
330populus qui sedebat in tenebris lucem uidit magnam et
331sedentibus in regione et umbre mortis lux orta
332est eis folc þætte sætt in þiostre geseah micel
333leoht & þæm sittendum in þeode londe & deade scade
334vel scua leht æteawde upp þæm.
335Exinde coepit iesus praedicare et dicere penetentiam agite
336adpropinquauit enim regnum cælorum seoðþan
337ingann læran & cweþan doaþ hrewnisse forðon þe
338neolicet heofuna rice.
339Ambulans autem iesus iuxta mare galileae uidit duos fratres
340simonem qui uocabatur petrus et andream
341fratrem eius mittentes retia in mare erant enim
342piscatores He þa gangande bi galilea sae gesæh;
343twegen gebroþer simon þane þe is nemned petrus & andreas
344his broþer settende nett in sae forþon
345he hię SKEAT: þe hiæ werun fisceras.

page 43

346Et ait iesus illis uenite post me et faciam uos fieri
347piscatores hominum & þa cwæþ to him cumaþ
348æfter me & ic gedom þæt git beoþan monna fisceres.
349at illi continuo relictis retibus suis secuti sunt eum &
350hie hræþe foletende þæt nett heora folgedun him.
351Et procedens inde uidit alios duos fratres iacobum zebedei
352et iohannem fratrem eius in naui cum zebedeo
353patre eorum reficientes retia sua et uocauit eos & he
354forþgangande þonan gesægh oþre twegen
355gebroþer iacob zebedeaes sunu & iohannem his broþer in
356scipe mid hiora fæder boetende heora nett &
357gecægde vel cliopade him.
358illi autem statim relictis retibus suis et patre secuti
359sunt eum & hie þa sona forletun heora nett
360& fæder folgadun him.
361Et circumibat iesus totam galileam docens in sinagogis
362eorum et praedicans euangelium regni et sanans
363omnem langorem et omnem infirmitatem in populo &
364hælend geond eade alle galilea lærende in heora
365synagogum vel somnungum & bodende godspelles rice & hælde
366æghwilce adle & æghwilce untrymnisse in þæm folce.
367et abit opinnio eius in totam siriam et obtulerunt ei omnes
368male habentes uaris langoribus et tormentis
369conpraehensos et qui demonia habebant et lunaticos et
370paraliticos et curauit eos & eode his
371hlisa in alle syria & him brohtun alle yfel hæbende &
372missenlicum adlum & tintregum gefongnae & þa
373þe dioful hæfdun & monsekae & loman & he gehælde þa.
374et secuti sunt eum turbae multae a galilea et decapuli et
375de hierusolimis et de iudea trans iordanen
376& him fylgendun monige mængu of galilea & of decapoli &
377of hierosolimis & of iudea & of londe begeonda iordane.
378Uidens autem iesus turbas ascendit in montem et cum
379sedisset accesserunt ad eum discipuli eius He
380þa geseende þa menigu astahg on dune & þa he wæs gesett
381him eodun to his discipuli vel his þægnas.
382Et aperuit os suum docebat eos dicens & ontynde his muþ
383lærde hiæ cweþende.
384Beati pauperes spiritu quoniam ipsorum est regnum
385cælorum eadig þa þurfende in gaste forþon heora
386his heofuna rice.

page 45

387Beati mites quoniam ipsi possidebunt terram þa milde
388forþon þe hie gesittaþ eorðu.
389Beati qui lugent nunc quoniam ipsi consulabuntur de nu
390forþon þe hiæ beoþ afroefrede.
391Beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam quoniam ipsi
392saturabuntur þa þe hie hyngriþ & ðyrsteþ soðfæstnisse
393forþon þe hie fulle weorþaþ vel beon.
394Beati missericordes quoniam ipsi misericordiam
395consequentur þa mildheortnisse forðon þe hie
396mildheortnisse begetaþ.
397Beati mundo corde quoniam ipsi deum uidebunt þa clæne
398heortan þe hie god gescawað vel geseoþ.
399Beati pacifici quoniam filii dei uocabuntur þa sibsume
400vel friðsume forþon þe hie beoþ godes bearn genemde.
401Beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam quoniam
402ipsorum est regnum cælorum þa þe hoehtnisse
403þrowiaþ fore soþfæstnisse forþon þe heora is
404heofuna rice.
405Beati estis cum maledixerint uobis homines et persecuti uos
406fuerint et dixerint omne malum aduersum
407uos mentientes propter me eadig ge beoþ þonne eowic
408wærgaþ mennisc & eower hehtende beoþan & cwæþan
409æghwilc yfel wið eow ligende for mec.
410gaudete et exsultate quoniam mercis uestra copiosa est in
411caelis sic enim persecuti sunt prophetas
412qui fuerunt ante uos gefeaþ & geblissiað forþon lean
413vel meard eowra is genihtsumað in heofunum
414forþon þe hiæ swa hoehtende sint witgena þara þe weron ær
415eow.
416Uos estis sal terrae quod si sal euanuerit in quo sallietur
417ad nihelum ualet ultra nisi ut mittatur
418foras et conculcetur ab hominibus ge sindun eorðu salt
419gif þæt salt þonne awerdað in þæm þe hit
420bið salten to nohte mæg seoþþan nymþe þæt hit sie
421worpen ut & tredan from monnum.
422Uos estis lux mundi non potest ciuitas abscondi supra
423montem possita ge sindun leoht middangeardes
424ne mæg cæstra beon ahyded on dun aseted.
425neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio sed supra
426candillabrum ut luceant omnibus qui in
427domu sunt ne menn blæcern in beornað & settaþ hine under
428mytte ah on candeltreow þæt he gelihte allum
429þe in husae sindun.

page 47

430sic luceat lux uestra coram hominibus ut uideant uestra
431bona opera et magnificent patrem uestrum
432qui in caelis est sua lihte liht eower fore monnum þætte
433hiae geseon eower god weorc & wuldrigæ fæder
434eowrum ðe in heofunum is.
435Nolite putare quoniam ueni soluere legem aut profetas non
436ueni soluere sed adinplere ne wenaþ ge
437forþon the ic cuome to brecanne ae vel lare eþþa witga ne
438cuom ic to breccane ah to gefyllenne.
439Amen dico uobis donec transeat caelum et terra iota unum
440uel unus apex non præteribit a lege donec
441omnia fiant soþ ic sæcge eow oþþæt geleoreþ heofun
442& eorþe an i eþþa an holstæfes ne gelioreþ from
443ae ærþon all þus geweorþe.
444Qui ergo soluerit unum de mandatis istis minimis et sic
445docuerit homines minimus uocabitur in regno
446cælorum qui autem fecerit et sic docuerit hic maximus
447uocabitur in regno caelorum seþe forþon
448toleseþ an of þisse beboda læsest & swa læreþ menn he
449biþ se læsesta nemned in heofuna rice seþe þonne
450wyrceþ & swa læreþ se bið micel nemneþ in heofuna
451rice.
452dico enim uobis quia nisi habundauerit iustitia uestra plus
453quam scribarum et fariseorum non intrabitis
454in regnum caelorum forþon ic sæcge eow nymþe eower
455soþfæstnisse genihtsumige mæ þonne bokere
456& farisea ne gaþ ge in heofuna rice.
457audistis quia dictum est antiquis non occides qui autem
458occiderit reus erit iudicio geherdun þætte
459cwæden wæs þæm iumonnum ne slag þu seþe þonne slæþ
460scyldig he biþ dome he bið doma scyldig .
461ego autem dico uobis quia omnis qui irascitur fratri suo
462reus erit iudicio qui autem dixerit patri
463suo racha reus erit concilio qui autem dixerit fatuae reus
464erit gehenne ignis ic þonne sæcge eow
465þætte æghwilc þara eorsaþ his broþer he biþ doma
466scyldig seþe þanne cwaeþ fa his broþer idla he biþ
467gemote scyldig seþe þanne cwæþe dysig vel dolo he biþ
468scyldig helle fyres.
469si ergo offeris munus tuum ad altare et ibi recordatus
470fueris quia frater tuus habet aliquid aduersus
471te forþon gif þu bringa þin lac to weofud vel wibede
472& ðær gemyne bist þæt þin broþer hæbbe
473hwæt hwugu wið ðe.
474relinque ibi munus tuum ante altare et uade prius
475reconciliari fratri tuo et tunc ueniens offeris
476munus tuum forlet þær þin lac beforan þæt weofud vel
477wibed & gae ærest geþinge wiþ ðinum broþer &
478þanne cumest þu agefes þin lac.

page 49

479Esto consentiens aduersario tuo cito dum es in uia cum eo
480ne forte tradat te aduersarius iudici et
481iudex tradat te ministro et in carcerem mittaris wæs
482vel beo ðu gemod þencende þinum þæm wiðerwearde
483hræþe þanne þu sie on wæge mid hine þy laes se
484wiðerwearde þec selle doeme & se doeme sellað ðe
485his dægne & þu se in carcern sended.
486amen dico tibi non exies inde donec reddas nouissimum
487quadrantem soþ ic sæcga þe ne gæs þu ut þonan
488ærþon ðu agefe þone næhstu feorþan dæl.
489Audistis quia dictum est antiquis non mechaberis ge
490geherdun þætte cwæden wæs þæm gumonnum ne lige dernunge.
491ego autem dico uobis quia omnis qui uiderit mulierem ad
492concupiscendam eam iam mechatus est eam in
493corde suo ic þonne sæcge eow þæt æghwilc þara þe
494gesihþ wif to gitsanne vel forlicgan hire þæs
495gewemmed is wiþ þæt in his heorte.
496quod si oculus tus dexter scandalizat te erue eum et
497proiece abs te expedit enim tibi unum membrorum
498tuorum ut pereat quam totum corpus tuum mittatur in
499gihennam gif þanne þin ege þæt swiþre æswicað
500þe vel fælle þec ahloca hit & awerp from ðe forþon
501þe þe beþerfeð þæt to lore weorðe an þine lioma
502þonne all þin lichoma siæ sended in helle.
503et si dextera manus tua scandalizat te abscide eam et
504proiece abs te expedit enim ut pereat unum
505membrorum tuorum quam totum corpus tuum eat in geghennam &
506gif seo swiþre hond þin fælle vel æswicað
507ðec aceorf hiae & aweorp from þe forþon þe þe
508beðærfeþ þæt to lose wearþe vel lore beon an þine
509leoman þonne eall þin lichoma gæþ in helle.
510Dictum est autem quicumque dimisserit uxorem suam det ei
511libellum repudi gecwæden wæs þonne swa
512hwa swa forletae his wif selle him boec þare aweorpnisse.
513ego autem dico uobis quia omnis qui dimisserit uxorem suam
514excepta fornicationis causa facit eam
515mechari et qui dimissam duxerit adulterium committit Ic
516þonne sæcge eow vel iu þætte æghwilc þara
517þe forleteþ his wif butan forlegennisse þinge vel intinga
518he doeþ þæt hiu dernunge licgæ & seþe þæt
519forletne him lædeþ hefæþ unreht hæmeþ.
520iterum audistis quia dictum est antiquis non periurabis
521reddes autem domino iuramenta tua eft ge
522geherdun þætte cwæden wæs gumonnum ne swer þu man agef
523þonne drihten þine haþas.

page 51

524ego autem dico uobis non iurare omnino neque per caelum
525quia tr^honus dei est ic þonne cweþe to eow
526þæt ge ne sellaþ hað vel swerge allunga vel eower nan
527ne þurh heofun forþon ðe he is godes seþel.
528neque per terram quia scabillum peduum eius neque per
529hierusalem quia ciuitas est magni regis ne
530þurh eorðæ forþon þi hio is fotscamel vel tæppelbred
531his fota ne þurh hierusalem forþon þe hio is
532cæstra þæs micclan kyninges.
533neque per capud tuum iuraueris quia non potes unum capillum
534album facere uel nigrum ne þurh þin
535heafud haþ selle vel swerigæ forþon þe þu ne mæht ænne
536loc hwitne gewirce oþþe blæcne.
537sit autem sermo uestro est est non non quod autem his
538amplius est a malo est sie þonne eower word
539is vel hit is is vel hit is nis vel nis hit nis vel nis hit
540þætte þonne þæm wordum genyhtsume is from yflæ is.
541audistis quia dictum est oculum pro oculo dentem pro
542dente ge geherdun þætte cwæden wæs ege for
543ege toð for toþ.
544ego autem dico uobis non resistere malo sed si quis te
545percusserit in dexteram maxillam tuam praebe
546illi et alteram ic þonne cwæþe to eow þæt ge ne
547wiðstonde yflæ ah gif hwa ðec slae on ðæt swiðran
548wonge vel ceke þin sel him ek þæt oþer.
549et qui ei uult tecum iudicio contendere et tonicam tuam
550tollere demitte ei et pallium & þæm þe wille
551wið þe dom geflitan & þinne tonica genioman forlet him
552vel swilce & hryft.
553Et quicumque te angarizauerit mille passus uade cum illo
554alia duo & swa hwa swa ðe nede to lædenne
555vel to ferganne þusend steppan þæt his an mil ga mid
556hinæ oþre twege.
557omni petenti te tribue ei et uolenti mutari a te ne
558auertaris all vel seþe bidde þe sele him & þæm
559ðe wille on borg nioma æt þe ne beo ungeþwære.
560Audistis quia dictum est diligis proximum tuum et odies
561inimicum tuum Ge geherdun þætte cwæden wæs
562lufa þine þa nexstan & hate þine fiond.
563ego autem dico uobis diligite inimicos uestros et
564benefacite his qui oderunt uos et orate pro calumpnientibus
565uobis et persequentibus uos ic þonne cwæþe
566to eow lufigaþ eowre fiondas & doeþ wæl þæm
567þe eowic hateþ vel fiegæ & gebiddaþ for hearmcuidele vel
568oihtende eowic & for ehtendum vel hoelende eowic.

page 53

569ut sitis filii patris uestri qui in caelis est qui solem
570suum orri facit super bonos et malos et
571pluit super iustos et iniustos þæt ge sie bearn eowres
572fæder þe in heofonum is seþe his sunne doeþ
573uppgangan ofer gode & yfle & regneþ ofer soþfeste &
574unsoþfæste.
575Si enim diligatis eos qui uos diligunt quam mercidem
576habebitis nonne et puplicani hoc faciunt forþon
577gif ge lufigaþ þa þe eow lufigaþ hwylce lean habbaþ
578ge ah gæfelgeroefe þæt ne doeþ.
579et si salutaueritis fratres uestros tantum quid amplius
580facietis nonne æthnici hoc faciunt & gif
581ge halettaþ eowre broþer æfne hwæt doaþ ge marae ah
582hæðne þæt ne doaþ.
583estote ergo uos perfecti sicut pater uester caelestis
584perfectus est forþon beoþ ge gedoefe swa swilce
585eower fæder se heofunlica gedoefe is.
586adtendite ne iustitiam uestram faciatis coram hominibus ut
587uidiamini ab eis alioquin mercidem non
588habebitis apud patrem uestrum qui in caelis est behaldeþ
589þæt ge eowre soþfestnisse ne doan fore monnum
590þæt ge sie geseanæ from heom from him elles vel elcur
591ge ne habbaþ lean vel mearde mid eower
592fæder þæne þe in heofunum is.
593cum ergo facies elimoysinam noli tuba canere ante te sicut
594hyppochrite faciunt in synagogis et in
595uicis ut honorificentur ab hominibus amen dico uobis
596reciperunt mercidem suam forþon þonne þu wirce
597ælmisse ne blau þu beman for þe swa liceteras doan in
598heora somnungum & in tunum þæt hie sie weorþade
599from monnum soþ ic sæcge eow hie onfengun heora lean.
600te autem faciente elimoysinam nesciat sinistra quid faciat
601dextera tua ðe þonne wircendum ælmesse
602nyte se winstrae hond þin hwat þin sio swiþre doa.
603ut sit ælimosina tua in abscondito et pater tuus qui uidit
604in absconso reddet tibi þæt þin ælmes
605sie in degulnisse & þin fæder se þe gesið in degulnisse
606geldeþ ðe.

page 55

607et cum oratis non eritis sicut hippochrite qui amant stare
608in sinagogis et in angulis platearum stantes
609orare ut uideantur ab hominibus amen dico uobis
610recipierunt mercidem suam & þonne ge bidde eow
611ne beoþ ge swa liceteras þa þe lufigaþ stalle vel
612stonde in gesomnungum & in hwommum worþana stondende
613him gebidde þæt hie sie gesænægesænę from monnum soþ ic
614sæcge eow hie onfengun heora lean.
615tu autem cum orabis intra in cubiculum tuum et clauso
616hostio tuo ora patrem tuum et pater tuus qui
617uidet in absconso reddet tibi ðu þonne þonne þu
618gebidde ga in þine cofan & betun þine dure bidde
619þin fæder & þin fæder seþe gesihð in degulnisse geldeþ
620ðe.
621Orantes autem nolite multum loqui sicut æthnici faciunt
622putant enim quod in multiloquio suo exaudiantur
623& þonne gebiddendae ne scule ge feola spreocan swa
624hæðene doan forþon þe hiae woenaþ þæt him
625sie in heora feola sprece gehered.
626nolite ergo adsimilare eis scit enim pater uester quid
627uobis opus sit antequam petatis eum ne scule
628forþon gelice beon him forþon þe eower fæder hwæs eow
629ðærf sie ær þon ge hine biddan.
630sic ergo uos orabitis pater noster qui es in caelis
631sanctificetur nomen tuum þus ge þonne eow gebiddað
632fæder ure þu þe in heofunum earð beo gehalgad þin
633noma.
634adueniat regnum tuum fiat uoluntas tua sicut in caelo et in
635terra cume to þin rice weorþe þin willa
636swa swa on heofune swilce on eorþe.
637panem nostrum substantialem da nobis hodie hlaf userne
638vel ure dæghwæmlicu vel instondenlice sel
639us to dæge.
640et remitte nobis debita nostra sicut et nos remittimus
641debitoribus nostris & forlet us ure scylde
642swa swa we ec forleten þæm þe scyldigat wið us.
643et ne patiaris nos induci in temptationem sed libera nos a
644malo & ne gelaet us gelaede in constungae
645ah gelese us of yfle.
646Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum dimittet uobis
647pater uester caelestis delicta uestra
648forþon þy gif ge forleteð monnum heora synna heow swilce
649forleteþ eower fæder se heofunlica eowre
650scyldæ.
651si autem non demiseritis peccata hominibus eorum nec pater
652uester qui in caelis est dimittet uobis
653peccata uestra gif ge þonne ne forleteþ monnum eora
654synne ne eower fæder seþe in heofunum is forleteð
655eow eowra synne.

page 57

656Cum autem ieiunatis nolite fieri sicut hyppochrite tristes
657demoliuntur enim facies suas ut pareant
658hominibus ieiunantes amen dico uobis quoniam reciperunt
659mercidem suam þonne ge þonne faesten ne
660beoþ ge swa swa licetteras unrote forþon þe hię weorfaþ
661heora andwliotu þæt hie sie geseanae monnum
662fæstende soþ ic eow sæcge for þæt hiæ onfengun heora
663lean.
664tu autem cum ieiunas unge capud tuum et faciem tuam laua
665þu þonne þonne þu fæste smere þin heafod
666& þine andwlitu þwah.
667ne hominibus uidearis ieiunans sed patri tuo qui est in
668absconso et pater tuus qui uidit in absconso
669reddet tibi þyles þu sie gesene monnum fæstende ah
670þinum fæder ðæm þe in degulnisse is & þin fæder
671seþe geseoþ in degulnisse geldeþ ðe.
672nolite thesaurizate uobis thesauros in terra ubi tinea et
673erugo demollitur et ubi fures effodiunt
674et furantur ne hydeþ eow hord in eorþe þær om & mohþa
675gewyrfeþ vel etaþ & þær ðiofes adelfaþ & forstelaþ.
676Tehsaurizate autem uobis tehsauros in caelo ubi neque tinea
677neque erugo demolitur et ubi fures non
678effudiunt nec furantur hydeþ eow þonne hord in heofunum
679þær ne om ne mohþa gewyrfeð & þær þeof ne
680adelfaþ ne forstelaþ.
681ubi enim est tesaurus tuus ibi erit et cor tuum forþon
682þær þin hord is þær is þin eorta.
683Lucerna corporis tui est occulus tuus si oculus tuus
684simplex est totum corpus tuum lucidum erit
685lichoma blæcern is þin ege gif þin ege biþ anfald all þin
686lichoma biþ liht.
687si autem oculus tuus nequam est totum corpus tuum
688tenebrosum erit si ergo lumen quod in te est tenebrae
689sunt tenebrae ipse quantae sunt gif þin ege þonne
690ne bið nan eall þin lichoma beoþ ðeostru
691forþon gif þæt leht þætte in ðe is þeostru sint þæt
692þeostre hu micel biþ.
693Nemo potest duobus dominis seruire aut enim unum odio
694habebit et alterum diliget aut unum sustinebit
695et alterum contempnet non potestis deo seruire et
696mammone ne mæg ænig twæm godum ðeowigan forþon
697þe he þa oþerne fiað vel hateþ & oþerne lufað eþa
698oþerne hræfnað & oðerne herweþ ne magun ge gode
699ðeowige & dwale.

page 59

700Ideo dico uobis ne soliciti sitis animae uestrae quid
701manducetis neque corpori uestro quid induamini
702nonne plus est anima quam esca et corpus quam
703uestimentum forþon ic cweþe to eow þæt ge sorgige
704eowrum fere hwæt ge etan ne eowrum lichoma hu ge eowic
705gearwige ah nis mare þæt ferh þonne se mete
706& se lichoma þonne þæt hrægl.
707respicite uolatilia caeli quoniam non serunt neque metunt
708neque congregant in horrea et pater uester
709caelestis pascet illa nonne uos magis plures estis illis
710geseoþ vel behaldeþ heofun fuglas þæt
711hię ne saweð ne ripath ne somniaþ in berern & eower fæder
712se heofunlica foedeþ þa ah ge ne sindun
713diorre þonne þa.
714quis autem uestrum cogitans potest adicere ad staturam suam
715cubitum unum hwilc eower mæg þonne þencende
716ætece to his lengo ane elne.
717et de uestimento quid soliciti estis considerate lilia agri
718quomodo crescunt non laborant nec neunt
719& be hræglę forhwon sorgiaþ ge sceawigaþ lilia londes
720hu hie waexaþ ne winnaþ ne spinnaþ.
721Amen dico autem uobis quoniam non salamon in omni gloria
722sua coopertus est sicut unum ex istis soþ
723ic eow þonne sæcge þæt ne salomon in allum his wuldre
724węs beþæht swa swa an þara.
725si autem fenum agri quod hodie est et cras in clibanum
726mittur deus sic uestit quanto magis uos modice
727fidei nunu þonne þæt londes hoeg þæt to dæge is &
728to mærgen vel marne bið in ofne sended god
729swa gearwæþ hu micele mae eowic þæs medmasta geleafe menn.
730nolite ergo solliciti esse dicentes quid manducabimus aut
731quid bibimus aut quo operiemur forþon
732ne sorgigaeþ ge cweþende hwæt geetaþ wæ oþþe hwæt
733drincaþ wæ oþþe hy beoþ we gewrigene.
734haec enim omnia gentes inquirunt scit enim pater uester
735quid horum omnium indigitis forþon þe þas
736þeode all soeceþ forþon þe eower fæder wat þæt ge
737þissa alra ðurfun.
738querite ergo primum regnum dei et iustitiam eius et haec
739omnia adicientur uobis soecaþ þonne ærest
740godes rice & his soþfæstnisse & all þas bioð geeced
741eow.

page 61

742nolite ergo solliciti esse in crastinum crastinus enim dies
743sollicitus erit ipse sibi suffecit enim
744diei malitia sua ne forþon sorgigaþ ge in morgen se
745morgen forþon dæg sorgaþ beoþ selfa him genoh
746weotudlice dæge wea his.
747Nolite iudicare ut non iudicemini ne doemeþ ge þy les
748ge sięn doemed.
749in quo enim iudicio iudicaueritis iudicabemini et in qua
750mensura mensi fueritis remittietur uobis in
751ðæm weotudlice dome þe ge doemeþ ge beoþ doemde & in
752ðæm gemete þe ge metaþ bið eow meten.
753Quid autem uidis fistucam in oculo fratris tui et trabem in
754oculo tuo non uidis forhwon þonne gesihstu
755streu in ege broþer þine & beam in ege þinum ne
756geseęs vel sis.
757aut quomodo dicis fratri tuo frater sine eiciam festucam de
758oculo tuo et ecce trabis in oculo
759tuo est oþþa hu cweþestu broþer þinum broþer abid
760þæt ic ofdo þæt streu of ege þinum & sihþe beam
761in ege þinum is.
762hyppochrite eice primum trabem de oculo tuo et tunc uidebis
763eicere fistucam de oculo fratris tui
764þu licettere geþo æræst þone beam of ege þinum & þonne
765gesihst þu awearpe þæt streu of þines broþer ege.
766Nolite dare sanctum canibus neque mittatis margaretas
767uestras ante porcos ne forte conculcent eas
768pedibus suis et conuersi disrumpant uos ne sellað ge halig
769hundum ne gewearpaþ ercnanstanas eowre
770beforan swinum þyles hiæ tredan ða heora fotum &
771gehwerfæþ to slite eowic.
772Petite et dabitur uobis querite et inuenietis pulsate et
773aperietur uobis biddaþ & eow biþ sald soecaþ
774& ge gemoetaþ cnyssaþ & eow biþ ontyned.
775omnis enim qui petit accipit et qui querit inuenit et
776pulsanti aperietur æghwilc wiotudlice seþe
777bit he onfoeþ & seþe soeceþ he findeð & cnyssande him
778bið ontyned.

page 63

779aut quis est ex uobis homo quem si petierit filius suus
780panem numquid lapidem porriget ei oþþa hwælc
781is eower monn þe hine bidde sunu his hlaf ah he stan
782ræceþ thæm.
783aut si piscem petierit numquid serpentem porriget ei
784oþþe gif he fiscæs biddeth ah he nedra ræceþ him.
785si ergo uos cum sitis mali nostis bona dare filis uestris
786quanto magis pater uester qui in caelis
787est dabit bona petentibus se nunu þonne ge þe ge sindun
788yfle cunneþ god sellan beaearnum eowrum hu
789miccle mae fæder ewer seþe in heofunum is selleþ god
790þæm þe biddaþ hine.
791Omnia ergo quaecumque uultis ut faciant uobis homines bona
792ita et uos facite illis haec est enim
793lex et profete all forþon swa hwęt swa ge willað þæt doa
794eow menn god swa & ge doaþ heom þis is wiotudlice ae & witgu.
795Intrate per angustam portam quia lata porta et spatiosa uia
796quae ducit ad perditionem et multi sunt
797qui intrant per eam gaþ inn þurh naarwe geate forþon
798wid geatt & rum weg þe lædeþ to forwyrde vel
799forlore & monige sindun þa þe ingan þurh þære vel
800þæne.
801quam angusta porta et arcta est uia quae ducit ad uitam et
802pauci sunt qui inueniunt eam hu naru
803vel wiðerdune geate & eorfeþe is se weg þe lædeþ to life
804& feawe sindun þa þe gemoetaþ þane vel cymeð in þara.
805adtendite uobis a falsis profetis qui ueniunt ad uos in
806uestimentis ouium intrinsecus autem sunt
807lupi rapaces behaldeþ eow wið lyge vel lease witgu þa þe
808cumaþ to eow in gewedum scepa in innan þonne
809sindun wulfas risænde vel woedende.
810a fructibus eorum cognoscetis eos numquid colligunt de
811spinis uuas aut de tribulis ficos from wæstmum
812eora ge ongetaþ heo ah he somnigaþ of þornum winbegęr
813oþþe of gorstum ficos vel nyte.
814Sic omnis arbor bona bonos fructus facit mala autem arbor
815malos fructus facit swa ægwilc treow god
816godne węstmas bereþ vel wyrceþ yfel þonne treow yfle
817westmas vel blęd bereþ.
818non potest arbor bona malos fructus facere neque arbor mala
819bonos fructus facere ne mæg treow þæt
820gode yfle westmas beoran vel wyrcende ne þæt treow yfle
821gode wæstmas vel blęd beoran.

page 65

822omnis ergo arbor quae non facit fructum bonum excidetur et
823in ignem mittitur æghwilc þara treow
824þe ne bereþ westęm godne bið acorfen & in fyre sended.
825igitur ex fructibus eorum cognoscetis eos forþon vel
826cuþlice of wæstmum eora ge ongetaþ heo vel hię.
827non omnis qui dicit mihi domine domine intrabit in regnum
828caelorum sed qui facit uoluntatem patris
829mei qui in caelis est ipse intrabit in regnum caelorum ne
830vel nallæs æghwilc þara þe cweþ to me
831dryhten drihten gæþ in rice heofuna ah seþe wyrceþ wille
832fæder mines þæs þe in heofunum is se vel he
833gaeþ in heofuna rice.
834Multi dicent mihi in illa die domine domine nonne in tuo
835nomine profetauimus et in tuo nomine demonia
836eicimus et in tuo nomine uirtutes multas fecimus monige
837cweþað to me on ðæm dæge dryhten dryhten
838ah ne in þinum noma witgadun we & in þinum noma deoful
839ut wyrpon & in þinum noman mægen monige worhton.
840et tunc confitebor illis quia numquam noui uos discidite a
841me qui operamini iniquitatem & ic þonne
842ondetu heom þæt ic næfræ cuþe eow gewitaþ from me ge
843þe wyrcaþ unrihtnisse.
844Omnis ergo qui audit uerba mea haec et facit ea
845adsimilabitur uiro sapienti qui aedificauit domum
846suam super petram æghwilc þara þe gehereð word min þas
847& fremmað hie he bið lic were þæm snottra þe
848getimbrade hus is on stane.
849et discendit pluia et uenerunt flumina et flauerunt uenti
850et inruerunt in domum illam et non cicidit
851fundata enim erat super petram & astag niþer rægn &
852cuomun eae & blewan windas & fellun on hus
853þæt & hit no gefeoll gestaþulad soþlice hit wæs on
854stane.
855et omnis qui audit uerba mea haec et non facit ea similis
856erit uiro stulto qui aedificauit domum
857suam super harenam & æghwilc þe gehereþ word min þas &
858ne fremmaþ þa gelic bið were dysig vel dolum
859þæm þe timbrade hus his on sonde.
860et discendit pluia et uenerunt flumina et flauerunt uenti
861et inruerunt in domum illam et cicidit
862et fuit ruina eius magna & astag rægn niþer & cuomon eae &
863bleowen windas & feollun in hus þæt & hit
864gefeoll & wæs hryre his micel.

page 67

865Et factum est cum consummasset iesus uerba haec admirantur
866turbae super doctrinam eius & gewarð
867þa hæfde geendad hælend word þas þæt wundradun þa mengu
868be lare his.
869erat enim docens sicut potestatem habens non sicut scribae
870eorum et farisei he wæs forþon hie lærde
871swa swa mæht hæbbende nallas swa swa bocera heora &
872fariseas.
873cum autem discendisset de monte secuti sunt eum turbae
874multae þa he þa wæs astigen of dune folgedun
875him menga monige.
876et ecce leprosus quidam ueniens adorabat eum dicens domine
877si uis potis me mundare & henu hreof
878sumne cumende togebędd him cweþende drihten gif þu wilt þu
879mæht mec geclęnsige.
880et extendens iesus manum suam et tetegit eum dicens uolo
881mundare et confestim mundatus est lepra
882eius & aþenende hælend honda his & æthran him cwæþende
883ic wille geclænsige & hræþe geclensad wæs hreoful his.
884et ait illi iesus uide nemini dixeris sed uade et ostende
885sacerdoti et offer munus quod praecipit
886moyses in testimonium illis & cweþ to him hælend gesech
887þæt þu nængum sæcge ah ga & æteaw þe messepreoste
888& breng þæt lac þætte bebead moyses in cyþnisse
889heora.
890Post haec cum autem introisset cafarnaum accessit ad eum
891centorio rogans eum æfter þas þa he þa
892eode cafarnaum cuom to him biddende hine.
893et dicens domine puer meus iactet in domu paraliticus et
894male torquetur & cweþende drihten cneht
895min ligeþ in huse loma & is yfle wælid.
896et ait illi iesus ego ueniam et curabo eum & cweþ to him
897se hælend ic cume & gehæle hine.
898et respondens centorio ait illi domine non sum dignus ut
899intres sub tectum meum sed tantum dic uerbo
900et sanabitur puer meus & ondswarande centurio cweþ to
901him drihten nam ic wyrðe þæt ðu ga under
902þacu minne ah efne gecweþ word & bið gehæled cneht min.

page 69

903nam et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me
904milites et dico huic uade et uadit et
905alio ueni et uenit et seruo meo dico fac hoc et facit
906wiotudlice & ic monn eam under mæhti geseted
907hæbbende under me cempa & ic cweðe þissum ga & he gæþ
908& to oþrum cyme & he cymeþ & to esne vel ðeow
909minum & ic cweþe do þis & he doeþ.
910audiens autem iesus miratus est et sequentibus se dixit
911amen dico uobis tantum fidem non inueni in
912israhel geherende he þa hælend wundriende wæs &
913fylgendun him to þæm cwæþ soþ ic sæcge eow swa micel
914geleafa ne gemotte ic in israhęle.
915Dico autem uobis quod multi ab oriente et occidente uenient
916et recumbent cum abraham et isac et iacob
917in regno caelorum sæcge þonne eow þæt monige from
918eastan & westan cumaþ & hleonigaþ mid abraham
919& isaac & iacob in heofuna rice.
920filii autem regni huius eicientur in tenebras exteriores
921ubi erit fletus et stridor dentium bearn
922þonne rice þeos bioþ aworpenne in þiostre þa ytmæste
923þær bið wop & gristbatung toþa.
924Et dixit iesus centorioni uade et sicut credidisti fiat
925tibi et sanatus est puer ex illa hora &
926cwæþ ða se hælend to þæm centurione gang & swa þu
927gelefdest geweorðe ðe & gehæled wæs se cneht on þære
928hwile vel tide.
929Et cum uenisset iesus in domum petri uidit socrum eius
930iacentem et febricantem & þa cuom se hælend
931in huse petrus gesæh swægre his licgende & bifgende.
932et tetigit manum eius et demisit eam febris et surrexit et
933ministrabat eis & æthran honda his &
934forlet hiae sio drif & hiu aras & ðægnade heom.
935uespere autem facto obtulerunt ei multos demonia habentes
936et ieciebat uerbo spiritus inmundos et
937omnes male habentes curauit efen þonne hit þa wæs þa
938brohtun him monige deofulseoke hæbbende & ut
939awearp þurh his worde þa gastas unklene & alle yflehæbbende
940gehælde.
941ut adinpleretur quod dictum est per esaiam profetam
942dicentem ipse infirmitates nostras accipit et
943egritudines nostras portauit þætte gefylled wære þæt
944gecwæden wæs þurh esaiam þe witgu cweþende he
945wiotudlice untrymnissum urum onfeng & metrymnisse ure he
946bær.

page 71

947uidens autem iesus turbas multas circa se iusit ire trans
948fretum geseonde þa hælend mengu monige
949ymb hine heht feran ofer sae vel brymstream.
950Et accedens unus scriba ait ei magister sequar te quocumque
951ieris & cumende an bokera cweþ to him
952laruw ic wille folgian þe hwider swa þu ganges vel gæst.
953et dicit ei iesus uulpes foueas habent et uolucres caeli
954tabernacula ubi requiescant filius autem
955hominis non habet ubi capud reclinet & cwæþ to him
956hælend foxes hole habbaþ & fuglas heofunas selescota
957þer hie restaþ bearn vel sunu þonne monnes næfð
958wær he heafud ahelde.
959alius autem de discipulis eius ait illi domine permitte me
960primum ire et sepelire patrem meum oþer
961þa of leornere his cwæþ to him drihten læt me ærest
962gangan & bebyrgen fæder minum.
963iesus autem ait illi sequere me et dimitte mortuos sepelire
964mortuos suos hælend þanne cweþ to þęm
965fylge me & forlet deaða bebyrgen deada heora.
966Et ascendente eo in nauicula secuti sunt eum discipuli
967eius & þa stag he on scipe folgadun him leorneras his.
968et ecce tempestas magna facta est in mari erat autem illis
969uentus contrarius ita ut nauicula operetur
970fluctibus ipse uero dormiebat & henu hreornis micel
971geworden wæs on þæm sæ wæs þonne heom wind
972wiðerweard swa þætte þe scip wæs urnen yðum he
973wiotudlice vel he soþ vel þonne slepte.
974et accesserunt ad eum discipuli eius et suscitauerunt eum
975dicentes domine salua nos perimus & eodun
976to him discipulas his & wehton hine cweþende dryhten hæl
977usic we forweorðað.
978et dicit eis iesus quid timidi estis modice fidei tunc
979surgens imperauit uentis et mari et facta
980est tranquillitas magna & cweþ to heom se hælend for hwon
981vel hwæt gefrohte sindun medmiccles geleafa
982& þa arisende bebead wind & sae & geworden wæs
983smyltnisse micel.
984porro homines mirati sunt dicentes qualis est hic quia
985uenti et mare oboediunt ei þa menn wundradun
986cwæþende hulic is þes þe wind & sae gehęraþ him.

page 73

987Et cum uenisset trans fretum in regionem gerasenorum
988occurrerunt ei duo homines demonia habentes
989de monumentis exeuntes seui nimis ita ut nemo posset transire
990per uiam illam & þa he cuom ofer sae
991in lond gerasinga urnon ongægn him twegen menn deofulseoka
992hæbbende of byrgennum utgangende grimme
993swiðe swa þætte nænig mæhte faran þyrh wæge þæm.
994et ecce clamauerunt dicentes quid nobis et tibi iesu filii
995dei uenisti huc ante tempus torquere nos
996& henu cegende cwæþende hwæt is us & ðe hælend sunu
997godes cwome hider ær tide tinterga usic.
998erat autem non longe grex porcorum ab eis multorum
999pascens wæs þa unfeor suner swina from heom monegra
1000etende.
1001demones autem rogauerunt eum dicentes si iecis nos mitte
1002nos in gregem porcorum þa deoful þonne
1003bedun hinae cweþende gif ðu ut awearpa usic send usic in
1004þas sunrae swin.
1005et ait illis ite at illi exeuntes abierunt in porcos et
1006ecce inpetu abit totus grex per praeceps
1007in mare et mortui sunt in aquis & cweþ to heom gaeð & hię
1008utgangende eodun in swinum vel in þassum
1009& henu ungerece vel ræsed eode all siu suner vel wræð
1010niðerweardes in sae & deade wurdon in wættrum.
1011pastores autem fugerunt et uenientes in ciuitatem
1012nuntiauerunt omnia et de hiis qui demonia abebant
1013hiordes þonne flugon & cumende in cæstræ sægdun vel
1014cyðdon all & be þæm þe deofulseoke werun ær
1015vel æfdon.
1016et ecce tota ciuitas exit obuiam iesu et uiso eo rogabant
1017eum ut transiret a finibus eorum & henu
1018all cæstra uteode ongægn hælend & geseende hine bedun
1019hine þæt he ferde vel liorde from gemerum eora.
1020Et ascendens in nauicula transfretauit et uenit in
1021ciuitatem suam & astigende on scipe oferlaþ þone
1022sæe & cwom in cæstre his.
1023et ecce offerebant ei paraliticum iacentem in lecto et
1024uidens iesus fidem illorum dixit paralitico
1025confide fili remitentur tibi peccata tua & henu brohtun
1026him loma licende in bedde & geseende hælend
1027leafa hiora cwæþ to þæm loma getreowe sunu þe sindun
1028forletne synnae þine.

page 75

1029et ecce quidam de scribis dixerunt intra se hic blasfemat
1030& henu sume þara bocera cwedun ininnan
1031heom þęs hefalsaþ.
1032et cum uidisset iesus cogitationes eorum dixit eis ut quid
1033cogitatis mala in cordibus uestris &
1034þa geseende ðohtas heora cwæþ to heom forhwon þencaþ ge
1035yfel in heortum eowrum.
1036quid est facilius dicere dimituntur tibi peccata aut dicere
1037surge et ambula hweþer is eþre to cweþane
1038sindun forletnae þe synne þe to gecweþanne aris &
1039ga.
1040ut sciatis autem quoniam filius hominis habet potestatem in
1041terra demittendi peccata tunc ait paralitico
1042surge et tolle lectum tuum et uade in domum tuam
1043þæt ge wite þonne þætte sunu monnes hæfeþ
1044mæhte on eorðan to forletenne synne þa cwæþ to þæm
1045loman aris & genim bedd þin & ga in hus þin.
1046et surrexit et habit in domum suam & he aras & eode in
1047hus his.
1048uidentes turbae timuerunt et glorificauerunt deum qui talam
1049potestatem dedit hominibus gesegon þa
1050menigu onddreordun heom & wuldradun god þe swilce mæhte
1051gesalde monnum.
1052Et cum transire inde iesus uidit hominem sedentem in
1053theloneo matheum nomine et ait illi sequere
1054me surgens et secutus est eum & þa foerde þonan hælend
1055gesæh monnu sittende æt gæflaes monunge matheus
1056haten & cwæþ to him fylgæ me he aras & fylgænde wæs
1057him.
1058Et factum est discumbente eo in domu et ecce multi
1059puplicani et peccatores uenientes discumbebant
1060cum iesu et discipuli eius & geworden wæs þær hlionede
1061he in huse & henu monige gæfelhroefe & synnfulle
1062cwomon & hlionadun mið hælend & leorneras his.
1063et uidentes farisei dicebant discipulis eius quare magister
1064uester cum puplicanis et peccatoribus
1065manducat & gesegon farisei cwedun leornerum his forhwon
1066lareuw eower mið gæfelgehrefum & synnfullum eteþ.
1067At audiens iesus ait non est opus ualentibus medicus sed
1068male habentibus & þa gehoerde se hælend
1069cwæþ nis þærf halum læces ah yfle hæbbende vel untrymum.

page 77

1070euntes autem discite quid est misericordiam uolo et non
1071sacrificium non enim ueni uocare iustus sed
1072peccatores gæþ þonne geleornigaþ hwæt þæt sie
1073mildheortnisse ic wille & nalles asægdnisse ne forþon
1074ic cwom to ceganne soþfestum ah synfullum.
1075tunc accesserunt ad eum discipuli iohannis dicentes quare
1076nos et farisei ieiunamus frequenter discipuli
1077autem tui non ieiunant þa eodun to him leorneras
1078iohannes cwæþende for hwon we & farisei fæstaþ
1079gelome leorneras þonne þine ne fæstaþ.
1080et ait illis iesus numquid possunt filii sponsi lugere
1081quamdiu cum illis est sponsus uenient autem
1082dies cum auferetur ab eis sponsus et tunc ieiunabunt &
1083cwæþ to heom hælend ah ne magun bearn brydguma
1084wepan þende mid heom is se brydguma cumaþ þonne dagas
1085þæt bið afirred from heom se brydguma &
1086þonne fæsten.
1087nemo enim immittit commisuram panni rudis in uestimentum
1088fetus tollit enim plenitudinem eius a uestimento
1089et peior scisura fit nænig mon þonne setteþ
1090claþ flyhti neowenne in hrægl ald he ahefeþ
1091forþon fyllnisse his from þæm hrægle & wyrse slite
1092werþeð.
1093neque mittunt uinum nouum in utres ueteres alioquin
1094rumpentur utres ueteres et uinum effunditur et
1095utres peribunt sed uinum nouum in utres nouos ponunt et ambo
1096conseruantur ne menn geotaþ win niowe
1097in winbeligas alde elcur vel elles tobersteþ þa belgas
1098ealde & þæt win bið agoten & þa beligas to
1099lore weorðaþ ah win neowe in belgas neowe geotaþ vel
1100gedoaþ & bu beoþ gehalden.
1101Haec illo loquente ad eos ecce princeps unus accessit et
1102adorabat eum dicens domine filia mea modo
1103defuncta est sed ueni inpone manum tuam super eam et uiuet
1104þa he þis spræc to heom henu aldurmon
1105an cwom & gebæd to him cweþende drihten dohter min is nu
1106aswolten is ah cym gesette hond þin ofer
1107vel on heo & heo leofaþ.
1108et surgens iesus sequebatur eum et discipuli eius & he
1109aras se hælend folgade him & his leorneras.
1110et ecce mulier que sanguinis fluxum patiebatur xii annis
1111accessit retro et tetigit fimbriam uestimenti
1112eius & henu wif þætte blodes flownisse þrowade
1113twelf winter geneolicte behyndan & æthran fæss
1114hrægl his.

page 79

1115dicebat enim intra se si tetigero tantum uestimentum eius
1116salua ero heo cwæþ forþon in innan hire
1117gif ic gehrine efne vel swa micel hrægl his hal ic eam vel
1118ic beom.
1119at iesus conuersus et uidens eam dixit confide filia fides
1120tua te saluam fecit et facta est salua
1121mulier ex illa hora & hælend þa gecerde vel werfde &
1122geseah heo & cweþ getreuwe þu dohter geleafa
1123þin þec halne dyde & warð ða hal þæt wif of þære
1124hwile vel tide.
1125et cum uenisset iesus in domum principes et cum uidiset
1126tibicines et turbam tumultuantem & þa cwom
1127se hælend in hus þas aldormonnes & þa gesæh piperas &
1128menigu ruxlende.
1129dicebat recedete non mortua est puella sed dormit et
1130diridebant eum cwæþ gewitaþ heonan nis dead
1131þæt mægden ah hio slepeþ & hię bismeradun hine.
1132et cum iecta esset turba intrauit in domum et tenuit manum
1133eius et surrexit puella & þa ut aworpen
1134wæs siu mengu he eode in hus & genom hond hire & aras
1135þæt mægden.
1136et exit fama haec in uniuersam terram illam & eode se
1137hlisa þis in all þæt lond.
1138Et transeuntes inde iesus secuti sunt eum duo caeci
1139clamantes et dicentes miserere nostri filii dauid
1140& forþ foerde vel liorde þonan se hælend fylgdun him
1141twa blinde cegende & cweþende miltsa unc
1142þu sunu dauiðes.
1143cum autem ueniset domum accesserunt ad eum duo caeci
1144rogantes et dicit eis iesus creditis quia possum
1145hoc facere uos dicunt ei utique domine þa he þa cwom
1146in hus eodun to him þa tu blinde biddende
1147& cwæþ to heom se hælend gelefaþ git þe ic mæge þæt
1148gedoa inc cwædon to him la drihten.
1149tunc tetigit oculos eorum dicens secundum fidem uestram
1150fiat uobis þa he æthran egan heora cweþende
1151æfter geleafan incrum geweorðe inc.
1152et statim aperti sunt oculi eorum et comminatus est eis
1153dicens uidete ne quis sciat & werun ontyned
1154egan eora & forbead vel biatadae heom cwæþende geseaeþ
1155þæt þis nænigmon wite.
1156illi autem exeuntes defamauerunt eum in totam terram
1157illam hiae þa utgangende gemerdon hine geond
1158all þæt lond.

page 81

1159egressis autem illis ecce obtulerunt ei hominem mutum et
1160surdum demonium habentem utgangende þa
1161hie þa weron henu brohtun him monnu dumb & deaf deofulseocne
1162hæbbende.
1163et iecto demonio locutus est mutus et miratæ sunt turbae
1164dicentes nusquam sic apparuit in israhel
1165& utwearp þæt deoful sprecende wæs se dumbe & wundradun
1166mengu cweþende næfre swa æteawde in israhel.
1167farisei autem dicebant in principe demoniorum hic iecit
1168demones farisei þonne cwedun in aldre deofla
1169he utweorpeð deoful.
1170Et circumibat iesus ciuitates omnes et castella docens in
1171sinagogis eorum et praedicans euangelium
1172regni et curans omnem langorem et omnem infirmitatem in
1173populo & geond eode se hælend þa burgas alle & cæstras
1174lærende in gesomnungum heora & bodede godspelles rices &
1175hælende æghwilce adle & æghwilce untrymnisse in folce.
1176Uidens autem iesus turbas missertus est eis qui erant
1177uexati et iacentes sicut oues non habentes
1178pastorem geseah he þa se hælend þa mengu efnþrowade
1179þæm þe hie weron gewælde & liccende swa scep heordeleas.
1180Tunc dicit discipulis suis messis quidem multa operari
1181autem pauci þa cwæþ to leorneras his rip
1182þis is micel & wyrhtu þonne feawe.
1183rogate ergo dominum messis ut mittat operarios in messem
1184suam biddaþ þanne dryhten þæs hripęs þæt
1185he sende wyrhte in ripae his.
1186Et cumuocatis duodecim discipulis suis dedit eis potestatem
1187spirituum inmundorum ut iecerent eos
1188et curarent omnem langorem et omnem infirmitatem & þa
1189tosomne cegende twælf his leorneras salde heom
1190mæhtae gastas unclenra þæt utawurpe þa & hælde
1191æghwilce adle & æghwilce untrymnisse.
1192Duodecim autem apostolorum nomina sunt haec primus simon
1193qui dicitur petrus et andreas frater eius
1194iacobus zebedei et iohannis frater eius þara twelf
1195apostola noma þonne sindun þas ærest simon seþe
1196is nemned petrus & andreas his broþer iacobus zebedees
1197sunu & iohannes his broþer.

page 83

1198philippus et bartholomeus thomas et matheus puplicanus et
1199iacobus alfei et thatheus zelotis philippus
1200& bartholomeus tomas & matheus se gæfelgeroefe &
1201Iacobus alfeęs sunu & taddeus.
1202simon channaneus et iudas scariothes qui tradidit eum &
1203simon se cananisca & iudas scariothes seþe salde hine.
1204Hos duodecim misit iesus praecipiens eis et dicens in uiam
1205gentium ne abieretis et in ciuitates samaritanorum
1206ne introieritis þas twælfe sende se hælend
1207bebeodende heom & cweþende in wæg ðeode ne
1208gæþ ge & cæstra samaringa ne iongaþ.
1209sed putius ite ad oues quae perierant domus israhel ah
1210mae gaþ to þæm sciopum þe to lore wyrðon huses israhela.
1211Euntes autem praedicate dicentes quia adpropinquauit regnum
1212caelorum & gangende þonne bodigað cwęþende
1213þætte neoliceþ rice heofunas.
1214infirmos curate mortuos suscitate leprosus mundate demonia
1215iecite gratis accipistis gratis date
1216untrymnisse hæleþ deaðe wæcceþ hreofe clænsigæþ
1217deofulsoece utweorpaþ arwunga ge onfengon arwunge gesellaþ.
1218nolite possidere aurum neque argentum neque pecuniam in
1219zonis uestris ne sculon ge agan gold ne
1220sylfur ne feoh in gyrdels eowrum.
1221non peram in uia neque duas tonicas neque calciamenta neque
1222uirgam in manibus uestris dignus est
1223operarius cibo suo ne bisæc on wæge ne twa tunica ne scoas
1224ne ierde in hondum eowrum wyrðe is wyrhta mete his.
1225in quamcumque ciuitatem aut castellum intraueritis
1226interrogate quis in ea dignus sit et ibi manete
1227donec exiatis in swa hwilce burh oþþe cæstre swa ge
1228ingæn ahsigaþ hwa in þære wyrþe sie & þær wynigaþ
1229oþþæt ge utgæn.
1230Intrantes autem in domum salutate eam dicentes pax huic
1231domui & gegangan þonne in huse haleteþ þæt
1232cwæþende sibb vel frið þissum huse.
1233et si quidem fuerit domus digna ueniet pax uestra super eam
1234si autem non fuerit digna pax uestra
1235ad uos reuertetur & gif þæt siae hus wyrþe cyme sibb
1236eowra on vel ofer hiæ gif þonne ne siae wyrðe
1237frið eowra to eow gecerre vel weorfe.

page 85

1238Et quicumque non reciperit uos neque audierit sermones
1239uestros exeuntes foras de domu uel de ciuitate
1240excutite puluerem de pedibus uestris in testimonium
1241illorum & swa hwilce swa nyle onfo eow ne
1242heran wordum eowrum gað ut of þæm huse oþþe þære
1243cæstre ascakeþ dust of fotum eowrum in cyþnisse heora.
1244amen dico uobis tollerabilius erit terrae sodomorum et
1245gomorreorum in die iudici quam illi ciuitati
1246soð ic sæcge eow arefrendlicre bið eorðe sodominga &
1247gomorringa æt domes dæge þonne þære cæstre.
1248Ecce ego mitto uos sicut oues in medio luporum estote ergo
1249prudentes sicut serpentes et simplices
1250sicut columbe henu ic sende eow swa swa scep in midde
1251uulfum bioþ vel wesaþ forþon snottre swa swa
1252nedra & bilwite swa swa culfra.
1253Cauete autem ab hominibus tradent enim uos in concilis et
1254in sinagogis suis flagellabunt uos behaldeþ
1255þonne wið monnum hie sellaþ forþon eowic on gemotum
1256& in gesomnunge heora swingaþ eowic.
1257et ad reges et praessides ducemini propter me in
1258testimonium illis et gentibus & to kyningum & geroefum
1259ge bioþ gelædde for me in cyþnisse eora & þeodum.
1260Cum autem tradent uos nolite cogitare quomodo aut quid
1261loquimini dabitur enim uobis in illa hora
1262quid loquemini þonne hie wiotudlice selleþ eowic ne
1263þencaþ ge hu oþþe hwæt ge sprece biþ sald forþon
1264eow in þære hwile hwæt ge sprecan.
1265non enim uos estis qui loquemini sed spiritus patris uestri
1266qui loquitur in uobis ne forþon ge sindun
1267þætte gesprecaþ ah gast fæder eower se sprecaþ in
1268eow.
1269tradet autem frater fratrem in mortem et pater filium et
1270insurgent filium parentes et morte eos adficiant
1271sellaþ þonne broþer oþerne in dead & fæder
1272sunu & ariseþ suna wið freondum & deaþe hiae cwelmaþ.
1273et eritis odio omnibus hominibus propter nomen meum qui
1274autem perseuerauit usque in finem hic saluus
1275erit & ge beoþ in fiunge allum monnum for noma minum
1276seþe þonne þurhwunaþ oþ his ende se bið hal.
1277Cum atem persecuntur uos in ciuitate ista fugite in aliam
1278amen dico uobis non consummabitis ciuitates
1279israhel donec ueniat filius hominis þonne hiæ þonne
1280ehtende eowic in cæstre þas fleoþ in oþre
1281soþ ic sæcge eow ne geendigaþ ge cæstre israheles ærþon
1282cume sunu monnæs.

page 87

1283Non est discipulus super magistrum nec seruus super dominum
1284suum nis leornere ofer laruw ne esne
1285ofer laferd his.
1286suffecit discipulo ut sit sicut magister eius et seruus
1287sicut dominus eius si patrem familias belzebul
1288uocauerunt quanto magis domisticos eius genoh biþ
1289leornere þætte he sie swa swa laruw his &
1290esne swa swa laford his nu hie fæder heora belzebub nemdun hu
1291micle mæ hiwæ vel hine his.
1292non ergo timueritis eos nihil enim est opertum quod non
1293reuelabitur et occultum quod non scietur
1294ne forþon ondredaþ eow hiae þe nis forþon owiht
1295bewrigenes þæt ne sie vnwrigan & degles þæt ne sie
1296witen.
1297Quod dico uobis in tenebris dicite in lumine et quod in
1298aure auditis praedicate super tecta þæt
1299ic sæcge eow in þeostre cweþaþ in lihte & þætte ge in
1300eare gehoerað bodigaþ on þacum.
1301Et nolite timere eos qui occidunt corpus animam autem non
1302possunt occidere sed putius timete eum
1303qui potest corpus et animam perdere in gehennam & ne
1304ondredaþ eow þa se þe slæhþ se lichoma saule
1305þonne ne magun ofslæan ah mae vel swiðor ondredaþ hine
1306seþe mæg ge lichoma & saule fordoan vel sla in helle.
1307nonne duo passeres a se ueniunt et unus ex eis non cadit
1308super terram sine patre uestro ah twegen
1309spearwas to him cumende ne beoþ punde bohte & an þære ne
1310falleþ on eorþan butan fæder eower.
1311uestri autem capilli capitis numerati sunt omnes þonne
1312loccas heafod sindun gerimde ealle.
1313nolite ergo timere multis uos meliores istis passeribus
1314ne forþon forhtigaþ mongum ge sindun bettra
1315þonne þas spearwas.
1316omnis ergo qui confitebitur me coram hominibus confitebor
1317et ego eum coram patre meo qui in cælis est
1318æghwilc forþon þara þe ondeteþ mec for monnum
1319ondeto & ic þone beforan fæder minum ðe in heofunum is.
1320Qui autem me necauerit coram hominibus negabo et ego eum
1321coram patre meo qui in caelis est seþe
1322þonne me onsaekeþ beforan monnum onsaece ic swilce þone
1323beforan faeder minum þæm ðe in heofunum is.

page 89

1324Nolite arbitrari quia uenirim pacem mittere in terram non
1325ueni pacem mittere sed gladium ne wenaþ
1326ge þe ic cwome frið vel sibb to sendanne on eorðe ne
1327cwom ic frið to sendanne ah sweord.
1328ueni enim separare hominem aduersus patrem suum et filiam
1329aduersus matrem suam et nurum aduersus
1330socrum suam ic cwom forþon to delanne vel sceadenne monnu
1331wið faeder his & dohter wið moder hire &
1332snore wið swegre hire.
1333et inimici hominis domistici eius & fiondas monnes higu
1334vel hine hiwen his.
1335Qui amat patrem aut matrem plus quam me non est me dignus
1336et qui amat filium aut filiam super me
1337non est me dignus seþe lufað fæder oþþe moder swiðor
1338þonne me nis he me wyrðe vel meoduma & seþe lufiaþ
1339sunu oþþe dohter ofer me nis he me wyrðe.
1340et qui non accipit crucem suam et sequatur me non est me
1341dignus & seþe ne genimaþ rode his & fylgeþ
1342me nis se me wyrðe.
1343Qui inuenit animam suam perdet illam et qui perdiderit
1344animam suam pro me inueniet eam seþe gemoete
1345saule vel ferh his forleose þæt & seþe forleoseð ferh
1346his for mec he gemoeteþ þæt.
1347Qui recipit uos me recipit qui me recipit recipit eum qui
1348me missit seþe onfoeð eow me onfoeþ seþe
1349me onfoeþ he onfoeð þæm seþe me sende.
1350Qui recipit profetam in nomine profetae mercidem profetae
1351accipiet et qui recipit iustum in nomine
1352iusti mercidem iusti accipiet seþe onfoeþ witgu in noman
1353witgu lean vel mearde witgu he onfoeþ &
1354seþe onfoeþ soþfest in noman soþfest lean soþfestes he
1355onfoeþ.
1356et quicumque potum dederit uni ex minimis istis calicem
1357aquae frigide tantum in nomine discipuli
1358amen dico uobis non perdet mercidem suam & swa hwa swa drync
1359seleþ anum læsest þissę cælc fulne wættres
1360galdes efne in noman leornere soþ ic sæcge eow ne
1361forleoseþ lean his.
1362Et factum est cum consummasset iesus uerba haec praecipiens
1363duodecim discipulis suis transit inde
1364ut doceret et praedicaret in ciuitatibus eorum & gelamp þa
1365geendade se hælend word þas bebeodende
1366twelfe his leorneras leorde ðonan þæt he lærde & bodade in
1367cæstrum heora.

page 91

1368Iohannis autem cum audisset in uinculis opera christi
1369mittens duos de discipulis suis Iohannes þonne
1370geherende in bendum werc kristes gesende twægen
1371leorneras his.
1372ait illis euntes dicite tu es qui uenturus es an alium
1373exspectamus cwæþ to heom fęreþ sęcgaþ arþu
1374seþe cwome scalt þe we oþres bideþ.
1375et respondens ait illis iesus euntes renuntiate iohanni
1376quae audistis et uidetis & ondswarade cwęþ
1377to heom se hælend gæþ sæcgaþ vel cyþaþ iohannes
1378þæt ge geherdun & þæt ge segun.
1379caeci uident cludi ambulant leprosi mundantur et surdi
1380audiunt et mortui resurgunt pauperes euangelizantur
1381blinde geseeþ halte gangaþ hreofe sindun
1382clænsade & deafe geheraþ & deade arisaþ þorfende
1383godspell secgaþ.
1384et beatus est qui in me non fuerit scandalizatus & eadig
1385is seþe in me ne bið geincfullad.
1386Abeuntibus autem illis coepit iesus dicere ad turbas de
1387iohanne baptiza quid existis in desertum
1388uidere arundinem uento agitatemagitatamDOEC: agitatem þa eoden þonan hie þa
1389ingon se hælend cweþan to þæm menigu bi iohanne
1390se fullwihtere forhwon eoden ge in wæstenne to geseenne
1391read wind styred.
1392sed quid existis uidere hominem mollibus uestitum ecce qui
1393mollibus uestiuntur in domibus reguum
1394sunt oþþe forhwon eodun to geseonne monnu
1395næscum hræglum gegearwæd henu þa þe næscum gegearwade
1396in husum kyninga sindun.
1397sed quid existis uidere profetam etiam uobis dico et plus
1398quam profeta oþþe forhwon eoden ge to
1399seenne witgu ic ek eow sæcge & mare þonne witgu.
1400Hic est enim de quo scriptum est ecce ego mitto angelum
1401meum ante faciem tuam qui praeparabit uiam
1402tuam ante te þis is forþon be þæm þe awriten is henu
1403ic sende engel minne for þinum ondwliota se
1404foregearweþ weg þinne beforan þe.
1405Amen dico uobis non surrexit inter natos mulierum maior
1406iohanne baptista qui autem minor est in regnum
1407caelorum maior est illo soþ ic sæcge eow ne aras
1408betweon wifa bearnum maræ iohanne þæm bæzere
1409seþe þonne lessa is in heofuna rice se is him mare.
1410A diebus autem iohannis baptistae usque nunc regnum
1411caelorum uim patitur et uiuolenti rapiunt illud
1412from dagum þonne iohannes se bæzeres oþ þis nu rice
1413heofunas mægen þrowiaþ & gerisaþ nedniomu þæt.

page 93

1414Omnes enim profetae et lex usque ad iohannem
1415profetauerunt þe alle forþon witgu & ae oþ iohannem
1416witgadun.
1417et si uultis percipere ipse est helias qui uenturus est &
1418gif ge willað andfoa he is se elias seþe
1419cume scal.
1420qui habet aures audiendi audiat seþe hæbbe earan
1421gehernisse gehere.
1422Cui autem similem aestimabo generationem istam similis est
1423pueris sedentibus in foro qui clamantes
1424coecalibus hwæm þonne gelice ehtu ic cneorisse þas
1425gelic is cnehtum sittende on prodbore þæm þe
1426clipende to heora gemeccum.
1427dicunt cecinimus uobis et non plancxisti cweþað we
1428sungan eow & ge ne weopun.
1429uenit enim iohannis neque manducans neque bibens et dicunt
1430ecce demonium habet cuom forþon iohannes
1431ne etende ne drincende & cwæþað henu deoful he
1432hæfæþ.
1433uenit et filius hominis manducans et bibens et dicunt ecce
1434homo deuorator et potatur uini puplicanorum
1435et peccatorum amicus et iustificata est sapientia a
1436filis suis cuom & sune monnes etende & drincende
1437& cwæþað henu monn glenduende vel swelgande &
1438drincande wines gæfelgeroefena & firenfullra
1439freond & gesoþfęsted wæs snytru from bearnum heora.
1440Tunc coepit exprobrare ciuitatibus in quibus factae sunt
1441plurime uirtutes eius quia non egreserent
1442penitentiam þa ingonn ætwitan cæstrum in ðæm ðe
1443geworhte wærun þa mængistu mægen his þe hiæ ne dydon
1444hreuwnissę.
1445ue tibi chorozain et ue tibi bethsaida quia si in thiro et
1446sidonæ factae fuissent uirtutes quae
1447factae sunt in uobis olim in cylicio et cynere penitentiam
1448egissent wa þe chorazam & wa þe bethsaidæ
1449forþon þe þær in tyro & sidone geworht werun mægen þe
1450worht werun in eow Iara in wite & ascan hreuwnisse dydun.
1451Amen dico uobis thyro et sydoni remisius erit in die iudici
1452quam uobis soþ ic sæcge eow tiro & sidone
1453forletendre bið in domdæge þonne eow.

page 95

1454et tu cafarnauum numquid usque ad caelum exaltaberis usque
1455in infernum discendes quia si in sodomis
1456factae fuissent uirtutes que factae sunt in te forte
1457mansissent usque in hunc diem & ðu cafarnaum
1458ah þu oð heofun bist ahæfen oð helle ðu nider astigest
1459forðon þe þær in sodomingum worht were mægen
1460þa worht werun in ðe wen þe hiæ wunade oð þisne
1461dæg.
1462uerumtamen dico uobis quia terrae sodomorum remissius erit
1463in die iudici quam tibi hweðre þonne
1464ic sæcge eow þæt eorðe sodominga forletendæ bið in
1465domdæge þonne þe.
1466in illo tempore respondens iesus dixit confiteor tibi pater
1467domine caeli et terrae quia abscondisti
1468haec a sapientibus et prudentibus et reuelasti ea
1469paruulis in þa tid ondwyrde se hælend & cweþ
1470ic ondetu þe fæder dryhten heofunæs & eorðe forþon de þu
1471ahyddest þas from snottrum & forðonclum &
1472onwrige hiae lytlum.
1473ita pater quia sic fuit placitum ante te swa fæder
1474forþon ðe swa gelicade beforan ðe.
1475Omnia mihi tradita sunt a patre meo et nemo nouit filium
1476nisi pater neque patrem quis nouit nisi
1477filius et cui uoluerit filius reuelare all me sald sindun
1478from fæder minum & nænig con þone sunu nymþe
1479fæder ne þone fæder hwa con nymþe se sunu & ðæm
1480þe wile se sunu onwrigan.
1481uenite ad me omnes qui laboratis et honorati estis et ego
1482reficiam uos cumeþ to me alle ge þe winnaþ
1483& gebyrde sindun & ic gereorde eow.
1484tollite iugum meum super uos et discite a me quia mitis sum
1485et humilis corde et inuenietis requiem
1486animabus uestris habbaþ vel nimaþ ioc min ofer eowic &
1487leorniað æt me forþon milde ic eam & eadmod
1488heorte & ge gemoeteþ ræste saulum eowrum.
1489iugum enim meum suaue est et honus meum leue est ioc
1490forþon min wynsum is & byrðen min liht is.

page 97

1491In illo tempore abiit iesus per sata sabbato
1492discipuli autem eius essurientes coeperunt uellere
1493spicas et manducare in þa tid eode se hęlend þurh
1494acras on ræstedæge leorneras þa his hyngrede
1495ongunnon hriopan æchir & eton.
1496farissei autem uidentes dixerunt ei ecce discipuli tui
1497faciunt sabbatis quod non licet eis facere
1498farissæis þa gesægon cwedun to him henu discipulas þine
1499doaþ on restedagum þæt nis alefed heom to
1500doanne.
1501ille autem dixit eis non legistis quid fecerit dauid
1502quando esurit et qui cum eo erant he þa
1503cweð to heom ah ge hreordeþ hwæt dyde dauið þa hine
1504hyngrede & þa þe mid him węron.
1505quomodo intrauit in domum dei et panes propossitionis
1506comedit quos non licebat ei comedere neque
1507his qui cum eo erant nisi solis sacerdotibus hu he eode in
1508hus gode & hlaf forðsetennisse et þa þe
1509ne wæs gelæfed vel ne byrede him to etanne ne þæm þe mid
1510him wæron nymþe anum sacerdum.
1511Aut non legistis in lege quia sabbatis sacerdotes in templo
1512sabbatum uiolant et sine crimine sunt
1513oþþ ne reordaþ in ae þæt on restedægum sacerdes in
1514templ þa ræstedæge wemmaþ & butan hehsynne syndon.
1515dico autem uobis quia templo maior est hic ic sæcge
1516þonne eow þæt templ mara is her.
1517si autem scieritis quid est missericordiam uolo et non
1518sacrificium numquam condemnasetis innocentes
1519þær ge þonne wiston hwæt þæt is mildheortnisse ic
1520wille & no asægdnisse næfre ge niðrade þa unsceþðende.
1521dominus est enim etiam sabbati filius hominis drihten is
1522forþon ge ec gerestedæges sunu monnes.
1523Et cum inde transiset uenit in sinagogam eorum & þa he
1524þonan geliorde cuom in somnunge heora.

page 99

1525et homo erat ibi manum habens aridam et interrogabant eum
1526dicentes siliciet sabbatis curare ut accussarint
1527eum & mon wæs ðær honda hæbbende adrugade &
1528hie frugan vel ahsadun hine cweþende mot monn
1529on restedagum hælon þæt hie cwæmdon vel acuste hine.
1530ipse autem dixit illis quis erit ex uobis homo qui habeat
1531ouem unam et si ceciderit haec in foueam
1532sabbatis nonne tenebit eam et leuauit he þa cwæþ to
1533heom hwilc bið eower monn seþe hæbbe scep an
1534& gif fealleþ þæt in seaþ vel pytt on restedægum ah he
1535ne genimeþ hine & ahefeþ.
1536quanto magis melior est homo oue itaque licet sabbatis bene
1537facere hu miccle mae vel swiðor bettra
1538is monn þonne scep forþon is alefed on restedagum god to
1539doanne.
1540tunc ait homini extende manum tuam et extendit manum suam
1541et restituta est ei sanitati sicut altera þa cwæþ
1542he to þæm menn aþene hondæ þine & he aþenede honda his
1543& agefen wæs þęm hælo swa siu oþeru.
1544et euntes autem farissei consilium faciebant aduersus eum
1545quomodo eum perderent & utgangende þa
1546fariseas geþehtunge dydun wið hine hu hie hine ofslean
1547sculdon.
1548Iesus autem sciens secessit inde et sequti sunt eum multi
1549et curabat eos omnes se hælend þa wiste
1550gewat þonan & folgadun hine monige & he gehælde þa ealle.
1551et praecipit eis ne manifestum eum facerent & bebead heom
1552þæt hiæ ne gecuðne vel ewisade hine dydun.
1553ut adinpleretur quod dictum est per esaiam profetam
1554dicentem þætte gefylled wære þæt acwedan wæs
1555þurh esaias þone witgan cweþende.
1556ecce puer meus quem elegi dilectus meus in quo bene
1557conplacuit anima mea ponam spiritum meum super
1558eum et iudicium gentibus nuntiabit henu cneht min þone ic
1559geceas se leofa min in þæm wel gelicade
1560saule mine ic sette gast minne ofer hine & he doemeð
1561þeodum sægeþ.
1562non contendet neque clamabit neque audiet aliquis uocem
1563eius in plateis ne fliteþ ne he ne cliopaþ
1564ne geherað nænig stemn his on worðum.

page 101

1565arundinem quassatam non confringet et linum fumigans non
1566extinguet donec eiciat ad uictoriam in iudicium
1567hread þæt wagende ne tobreceþ & flæx vel lin
1568smikende ne adwæscet oþ þæt ut asendeþ to sigor in dome.
1569et in nomine eius gentes sperabunt & in noman his þeode
1570hyhtaþ.
1571Tunc oblatus est ei homo demonium habens caecus et mutus
1572surdus et curauit eum ita ut loqueretur
1573et uideret et audiret þa gebroht wæs him monn deofulseoke
1574he wæs blind & dumb & deaf & þa gehælde
1575hine & swa þæt he sprec & gesæh & gehoerde.
1576Et stupebant omnes turbae et dicebant numquid hic est
1577filius dauid & wundradun alle þa menigu &
1578cwædon ah cweþest þu þis sie sunu dauiðes.
1579farisei autem audientes dixerunt hic non eicit demones nisi
1580in belzebul principe demoniorum fariseas
1581þa gehoerende cwedun þes ne awoerpeþ deoful nymþe in
1582belzebub þæt is aldor deofla.
1583Iesus autem sciens cogitationes eorum dixit eis omne regnum
1584diuissum contra se desolabitur et omnis
1585ciuitas uel domus diuissa contra se non stabit se helend
1586þa witende þohtas heora cweþ to heom æghwilc
1587rice gedęled wið him seolfum awoested biþ & æghwilc
1588cæstre oþþa hus gedæled wið him seolfum ne stondeþ.
1589si enim satanas satanan eiecit aduersus se diuissus est
1590quomodo ergo stabit regnum eius & gif þonne
1591wiðerweard se wiþerwearð utweorpeþ wið him seolfum
1592gedæled he is hu þonne stondeþ rice his.
1593et si ego in belzebul eiecio demones filii uestri in quo
1594eiciunt ideo ipsi erunt iudices uestri
1595& gif ic þonne in belzebub utwyrpe deoful bearn eowre in
1596hwæm awyrpeþ forþon hię beoþ doeme eowre.
1597si autem in spiritu dei ego eicio demones igitur peruenit
1598in uos regnum dei gif þonne in gaste godes
1599ic utwyrpe deoful þonne vel cuþlice becymeþ in eow
1600rice godes.
1601aut quomodo quis potest intrare in domum fortis et uassa
1602eius diripere nisi prius alligauerit fortem
1603et tunc domum illius eripiet oþþa hu ænig mæg gangan
1604in huse stronges & fatu his tobregdan nymþe
1605ær gebindaþ se stronge & þonne hus his tobręgdeþ.
1606Qui enim non est mecum contra me est et qui non congregat
1607mecum spargit seþe þonne nis mid mec wið
1608me is & seþe ne somnaþ mec se stenceþ.

page 103

1609ideo dico uobis omne peccatum et blasfemia remittetur
1610hominibus spiritus blasfemia non dimittetur
1611forþon ic sæcge eow æghwilc synne & efulsung vel biþ
1612forleten monnum gastes efalsung ne bið forleten.
1613et quicumque dixerit uerbum aduersus filium hominis
1614remittetur ei qui autem dixerit contra spiritum
1615sanctum non remittetur ei neque in hoc saeculo neque in
1616futuro & swa hwælc swa cweþaþ word wiþ
1617sunu monnes forleten bið þæm seþe þonne cweþaþ wið
1618gaste þæm halgum ne biþ forleten þæm ne in ðisse
1619weorlde ne in þære towarde.
1620Aut facite arborem bonam et fructum eius bonum aut facite
1621arborem malam et fructum eius malum si
1622quidem ex fructu arbor agnoscetur oþþe wyrceþ treow god &
1623westem his godne oþþe wyrceþ treuw yfel
1624& westem his yfelne forþon þe of westem bið treow ongeten.
1625progenies uiperarum quomodo potestis bona loqui cum sitis
1626mali ex abundantia enim cordis os loquitur
1627ge cynn nedrana hu magun ge god sprecan nu nu ge yfle
1628sindun of nyhtnisse forþon heorta muð spreocaþ.
1629Bonus enim homo de bono thesauro cordis sui profert bona et
1630malus homo de malo thesauro cordis sui
1631profert mala god monn of godum horde heorta his bereþ god
1632& yfel monn of yfle horde heorta his bereþ yfel.
1633Dico autem uobis quoniam omne uerbum otiosum quod locuti
1634fuerint homines in die iudici reddent de
1635eo rationem ic sæcge þonne eow þæt ægwilc word unnytt
1636þara þe gesprecan beoþan menn in dæg domes
1637hie ageofaþ bi þæm reht.
1638ex uerbis enim tuis iustificaberis et ex uerbis tuis
1639condempnaberis of wordum forþon þinum þu bist
1640gesoþfæsted & of wordum þinum þu bist niðrad.
1641Tunc responderunt ei quidam de scribis et fariseis dicentes
1642magister uolumus a te signum uidere
1643þa ondswaradun him sumne bokere & fariseas cwæþende lareu
1644we willaþ from þe tacen geseon.
1645Qui respondens eis ait generatio mala et adultera signum
1646querit et signum non dabitur ei nisi signum
1647ionae profetæ he ondswarade heom cweþ cneorisse yfel &
1648forlegene tacen soecet & taken ne bið sald
1649him nymþe tacen Ionas se witga.

page 105

1650sicut enim fuit ionas in uentre caeti tribus diebus et
1651tribus noctibus sic erit filius hominis tribus
1652diebus et tribus noctibus in corde terrae swa swa
1653forþon wæs Ione in wombe þæs hwales þreo dagas
1654& þreo niht swa bið sunu monnes þreo daga & þreo næht
1655in heorte eorðe.
1656uiri ninuitae surgent in iudicio cum generatione ista et
1657condempnabunt eam quia penitentiam egerunt
1658in praedicatione ionae et ecce plus hic quam iona weras
1659mennisce arisaþ in domæ mið cneorisse þas
1660& niðrigað hiæ forþon þe hreunisse dydon in lare Ionas
1661& henu mara is her þonne ionas.
1662regina austri surget in iudicio cum generatione ista et
1663condempnabit eam quia uenit a finibus terrae
1664audire sapientiam solomonis et ecce plus hic quam
1665solomon dæles vel cwaen suþan cuom ariseð in
1666domæ mið cneorisse þas & niðrað hiæ forþon þe hiu cuom
1667from ende eorðe to geheranne snyttro salomones
1668& henu mara is her þonne salomonn.
1669Cum autem exierit spiritus inmundus ab homine ambulat per
1670loca arida querens requiam et non inuenit
1671þonne utgaeþ gast unklene of menn he gæþ þurh stowe
1672dryge soecende reste & ne gemoeteþ.
1673tunc dicit reuertar in domum meam unde exiui et ueniens
1674inuenit eam uacantem scopis mundatam et ornatam
1675þonne cwęþ ic wille eft wendan in hus min þonan
1676þe ic uteode & cumende gemoeteþ hit emetig
1677aswopen clæne & gefrętwad.
1678tunc uadit et adsumit secum septem alios spiritos nequiores
1679se et intrantes habitant ibi et fiant
1680nouissima illius hominis peiora prioribus sic erit et
1681generationi huic pessimæ þonne gæþ & genimeþ
1682mið him siofun oþre gastes wyrse þonne he & ingangende
1683eardigaþ ðær & weorðaþ þe ytmæste dæg þæs
1684monnes wyrse þonne þa erran swa bið ec & cneorisse þas
1685wyrresta.
1686Adhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres
1687foris stabant querentes loqui ei þende he
1688þa spręc to þæm mengum henu moder his & broþer utæ
1689stodan soecende þæt sprece wið him.
1690dixit autem ei quidam ecce mater tua et fratres tui foris
1691stant querentes te cwæþ þa to him sum
1692monn henu moder þin & broðer þin ute stondaþ soecende þe.

page 107

1693at ipse respondens dicenti sibi aitque est mater mea et
1694fratres mei qui sunt he sylfe ondwyrde to
1695þæm soecende & cwæþ hwelc is moder min & broþer mine
1696hwilce syndun.
1697et extendens manum in discipulos suo dixit ecce mater mea
1698et fratres mei & aþenende hond in leornerum
1699his cwæþ henu moder min & broþer min.
1700quicumque fecerit uoluntatem patris mei qui in caelis est
1701ipse meus et frater et soror et mater est
1702swa hwa swa wyrceþ willan fæder mines þe in heofunum
1703is se min ge broþer & swuster & moder is.
1704In illo die exiens iesus de domu sedebat secus mare on
1705þæm dæge gangende se hælend of huse gesæt
1706bi sæe.
1707et congregatae sunt ad eum turbae ita ut in nauicula
1708ascendens sederet et omnis turbae stabat in
1709litore & gesomnadun to him mengu swa þæt he on scipe
1710astigende gesett & all seo mengu stod on waraþe.
1711et locutus est eis multa in parbolis dicens ecce exit qui
1712seminat seminare & he sprec to heom feola
1713in gelicnissum cweþende henu ut eode se sawend to
1714sawenne.
1715et dum seminat quaedam ciciderunt secus uiam et uenerunt
1716uolucres caeli et comederunt ea & þa he
1717seow sume gefeollun bi wæge & cuomun fuglas heofun &
1718frætun þæt.
1719alii autem ciciderunt in petrosa ubi non habebant terram
1720multam et continuo exorta sunt quia non
1721habebant altitudinem terrae oþere þonne gefeollon on
1722stanig lond þær ne hęfde eorðe miccle & hræþe
1723cuomun upp forþon þe hie næfdon heanisse eorðe.
1724sole autem ortu estuauerunt et qui non habebant radicem
1725aruerunt sunne þa upp cuom hatedun & forþon
1726þe hie nęfdun wyrtryme forwisnadun.
1727alia autem ciciderunt in spinas et creuerunt spinæ et
1728suffocauerunt ea sume þonne gefetun in þornas
1729& wexon þa þornas & smoradun hiæ.

page 109

1730alia uero ciciderunt in terram bonam et dabant fructum
1731aliud c aliud lx aliud xxx Sume þonne gefetun
1732on eorðe gode & saldun wæstem sume hundteontig sume
1733sextig sume þritig.
1734qui habet aures audiendi audiat seþe hæbbe eara
1735gehernesse gehere.
1736et accedentes discipuli eius dixerunt quare in parabulis
1737loqueris eis & gangende to him þa leorneras
1738his cwædun forhwon in gelicnissum spreces þu heom.
1739qui respondens ait illis quia uobis datum est nosse
1740misteria regni caelorum illis autem non est datum
1741he þa onswarade cwęþ to heom forþon þe eow sald is
1742gecunnan geryne rice heofuna heom þonne ne
1743is sald.
1744Qui enim habet dabitur ei et abundabit qui autem non habet
1745et quod habet auferatur ab eo seþe þonne
1746hæfþ sald bið him & genyhtsumaþ seþe þonne ne hæfð
1747ge þæt he hæfð afirred bið him.
1748Ideo in parabulis loquor eis quia uidentes non uident et
1749audientes non audiunt neque intellegunt
1750forþon in gelicnissum ic sprece heom þe hie geseende ne
1751geseoþ & geherende ne gehoeraþ ne ongeotað.
1752ut adinpleretur eis profetia esaiae dicentis auditu
1753audietis et non intellegitis et uidentes uidebitis
1754et non uidebitis þæt sie gefylled heom witigdom
1755esaias cweþende mid gehernisse ge geherað &
1756ne ongetaþ & geseende geseaþ & ne geseoþ.
1757incrasatum est enim cor populi huius et auribus suis
1758grauiter audierunt et oculos suos clusserunt
1759ne quando uideant oculis et auribus audiant et corde
1760intellegant et conuertantur et sane illos gefætted
1761is forþon heorte folkes þisses & earum heora
1762hefiglice geherdun & egu heora fortyndon þyles
1763hie hwanne geseo egum & earan geheran & heorte ongeton &
1764gecerrede & ic hælo hiae.
1765Uestri autem beati oculi qui uident et aures uestre quae
1766audiunt eower þonne eadige ege þe hiæ
1767geseoð & earan eowre þe hiæ geherað.

page 111

1768amen dico uobis quia multi profetae et iusti cupierunt
1769uidere quae uidetis et non uiderunt que auditis
1770et non audierunt et audire soþ ic sæcge eow forþon
1771monige witgu & soþfeste wilnadun þæt geseon
1772þa þe geseoþ & ne gesegon & gehera þa þe ge hoeres
1773& ne geherdon .
1774Uos ergo audite parabulam seminantis ge forþon geherað
1775gelicnisse þæs sawendes.
1776omnis enim qui audit uerbum regni et non intellegit uenit
1777malignus et rapuit quod seminatum est in
1778corde eius hic est qui seminatus est secus uiam æghwilc
1779þara þe geherað word rices & ne ongetaþ
1780cymþ se wærgad & geriseð þætte sawen wæs in heorte his
1781þæt is seþe sawen wæs bi wæge.
1782qui autem supra petrosa seminatus est hic est qui audit
1783uerbum et continuo cum gaudio accipit illud
1784seþe þonne on þa stanige lond gesauwen wæs þæt is
1785seþe gehereþ word & hraðe mid gefea onfoehþ þæm.
1786non habet in se radicem sed est temporalis facta autem
1787tribulatione et perse propter uerbum continuo
1788scandalizatur ne hæfeþ þonne in him wyrtryma ah is
1789wilen geworden þonne swincnisse & oehtnisse
1790for þæm wordum hraðe ondspurnisse þrowað.
1791qui autem in spinis seminatus est hic est qui uerbum audit
1792et solicitudo saeculi istius et fallacia
1793diuitiarum suffocauit uerbum et sine fructu efficitur
1794seþe þonne in ðornum gesauwen wæs þæt is
1795seþe word gehereþ & behygdnis weorulde þisse & lygnisse
1796weolan asmoraþ þæt word & butan westemleas geweorðæd.
1797qui uero in terram bonam seminatus est hic est qui audit
1798uerbum et intellegit et fructum adfert et
1799facit aliud quidem centissimum aliud sexagissimum porro
1800aliud tricissimum seþe þonne in eorðe godne
1801gesauwen wæs þæt is seþe gehereð word & ongeteð &
1802westem forð bereþ & wyrceþ sume þonne vel eowic
1803hundteontig sume sextig sume þritig.
1804Aliam parabulam possuit illis dicens simile est regnum
1805caelorum homini qui seminauit bonum semen
1806in agro suo oþer gelicnisse gesette vel gesægde heom
1807cwæþende gelic is rice heofunas menn ðæm þe seow
1808god sed on lond his.

page 113

1809cum autem dormierunt homines uenit inimicus eius et
1810superseminauit zizania in medio tritici et abit
1811þa hie soþlice sleptun þa menn cuom feond his &
1812oferseow weod in midle þæs hwætes & him aweg eode.
1813cum autem creuisset haerba et fructum fecisset tunc
1814apparuit zizania þa soþlice weox se brord &
1815westem dyde þa æteawde ek þa weod.
1816et accedentes autem serui ad patrem familias dixerunt ei
1817domine nonne bonum semen seminasti in agro
1818tuo unde ergo habet zizania & cumende þa esnas to fæder
1819þas heoredes cwedun to him drihten no þu
1820god sed geseowe on lond þin hwonan þonne hæfð hit þæt
1821weod.
1822et ait illis inimicus homo hoc fecit dixerunt autem ei
1823serui uisimus et colligimus ea & cweþ to
1824heom unhold monn þæt gedyde cwedun þa him esnas wiltu we
1825gæn & gesomnige hiæ.
1826et ait eis non ne forte colligentes zizania eradicetis
1827simul cum eis et triticum & cweþ to heom
1828nic þyles gesomnende þa weod alucæ somed mið ðæm & ek
1829þone hwete.
1830sed sinite utraque crescere usque ad missem et in tempore
1831messis dicam messoribus meis colligite
1832primum zizania et alligate ea fasciculo ad comburendum
1833triticum autem congregate in orreum meum
1834ah leteþ begen wexan oþþe to ripe & in tid ripes ic cweðe
1835to riftrum minum gesomnigæþ arest þa weod
1836& gebindeþ hiæ sceafum to beornane hwete þonne
1837gesomnigaþ in berern mine.
1838Aliam parabulam propossuit eis dicens simile est regnum
1839caelorum grano sinapis quod accipiens homo
1840seminauit in agro suo oþer gelicnisse sægde heom
1841cweþende gelic is rice heofunas corne sinapis þæt
1842genimende mon seow on londe his.
1843quod minimum quidem est omnibus seminibus cum autem
1844creuerit maius est omnibus holeribus et fit arbor
1845ita ut uolucres caeli ueniant et habitant in ramis eius
1846þæt læsest þonne is alra seda & hit þonne
1847wexeþ mara is wyrtum & gewyrð treow swa þæt fluglas
1848heofun cumaþ & eardigað in telgrum his.
1849Aliam parabulam locutus est eis dicens simile est regnum
1850caelorum fermento quod acceptum mulier abscondit
1851in farina satis tribus donec fermentatum est totum
1852oþer gelicnisse sprec to heom cweþende
1853gelic is rice heofunas beorma þonne genimende wif gehydde in
1854melwæs mittum ðrim oþþæt gebeormad wæs all.

page 115

1855Haec omnia locutus est ad turbas in parabulis et sine
1856parabulis non loquebatur eis þas all sprec
1857hælend to mængum in gelicnissum & butan gelicnissum ne
1858sprec he to heom.
1859ut adinpleretur quod dictum est per esaiam profetam
1860dicentem aperiam in parabulis os meum eructabo
1861qui absconsa erant a constitutione mundi þæt gefylled
1862węre þætte gecweden wæs þurh esaias þone
1863witgu cweþende ic ontyno in gelicnissum muð minne roketto
1864forð vel bilketto forð þa þe ahyded werun
1865from setnisse middangeardes.
1866Tunc demissis turbis uenit in domum et accesserunt ad eum
1867discipuli eius dicentes dissere nobis parabulam
1868tritici et zezaniorum agri þa forletende þa mengu
1869cuom in huse & eodun to him leorneras his
1870cwæþende arecce us þa gelicnisse hwæte & weode londes.
1871qui respondens ait qui seminat bonum semen filius hominis
1872est he þa ondswarede & cwæþ seþe sauweþ
1873god sed sunu monnes þæt is.
1874ager autem hic mundus bonum uero semen hii sunt filii regni
1875zezania autem filii sunt nequam þæt
1876lond þonne is middangeard þæt gode wiotudlice seęd sindun
1877bearn rices þa weod þonne bearn syndon þa
1878nænegu.
1879inimicus autem qui seminauit ea est diabulus messis uero
1880consummatio saeculi est messores autem angeli
1881sunt se fiond þonne seþe seow hiæ is deoful þa rip
1882þonne endunge weorulde is þa riftra þonne
1883englas syndun .
1884si ergo colliguntur zezania et igni conburentur sic erit in
1885consummatione saeculi swa beoþ gesomnad
1886þa weod & fyre forberned swa bið in endunge weorulde.
1887mittet filius hominis angelos suos et colligent de regno
1888eius omnia scandala et eos qui faciunt iniquitatem
1889sendeþ sunu monnes englas his & hiæ asomnigaþ
1890of rice his all geswicu & þa fremmende unreht.
1891et mittet eos in caminum ignis ardentis illic erit fletus
1892et stridor dentium & sendeþ þa in ofne
1893fyres beornende þær bið wop & gristbitung toþa.
1894tunc iusti fulgebant sicut sol in regno patris eorum qui
1895habet aures audiendi audiat þanne þa soþfeste
1896scinaþ swa swa sunne in rice fader heora seþe hæbbe
1897earan gehernisse gehoære.

page 117

1898Simile est regnum caelorum thesauro abscondito in agro quem
1899qui inuenit homo abscondit et prae gaudio
1900illius uadit et uendit omnia quae habuit et emit agrum
1901illum gelic is rice heofunas goldhorde
1902gehyded in eorðe þæm seþe findeþ þe monn ahydeþ & for
1903gefea his gæþ & bebygið vel sellaþ all þæt he
1904hæfeþ & bygiþ lond þæt.
1905iterum simile est regnum caelorum homini negotiatori
1906querenti bonas margaretas eft gelic is rice
1907heofunas menn ceape sohte gode ercnanstanas.
1908inuenta autem una margareta praetiosa abiit et uendidit
1909uniuersa quae habuit et emit eam & gemoetend
1910þa ænne ercnastan diorwyrðe eode & salde eall þæt he
1911hæfde & gebohte þanne.
1912iterum simile est regnum caelorum sagine misae in mari ex
1913omni genere piscium congreganti eft gelic
1914is rice heofunas nett asendun in sae & of æghwilce cynne
1915fisca þæt somnendum.
1916cumque inplete essent ducentes et secus litus sedentes
1917elegerunt bonos in uassa malos autem misserunt
1918foras þa hit gefylled wæs uppteonde & bi waraðe
1919gesittende gecuron þa gode in fatu þa yfle þonne
1920sendun ut.
1921sic erit in consummatione saeculi exibunt angeli et
1922separabunt malos de medio iustorum swa bið in
1923endunge weoruldes & þonne gæþ englas & asceadeþ yfle of
1924midle soðfestra.
1925et mittent eos in caminum ignis ibi erit fletus et stridor
1926dentium & sendaþ hiæ in ofn fyres þęr
1927bið wop & gristbitung toþa.
1928intellegitis haec omnia dicunt ei etiam domine ongetaþ
1929ge þas eall cwedun hie la drihten.
1930ait illis ideo omnis scriba doctus in regno caelorum
1931similis homini patrifamilias qui profert de
1932thesauro suo noua et uetera cweþ to heom forþon æghwilc
1933bokere gelæred in rice heofunas is gelic menn
1934fæder hina þæm þe forðbereð of goldhord his þa
1935neowe & þa ealde.
1936et factum est cum consummasset iesus parabulas istas
1937transit & gelamp þa geendade se hælend gelicnisse;
1938þas foerde þonan.
1939Et ueniens in patriam suam docebat eos in sinagogis eorum
1940ita ut mirarentur et dicerent unde huic
1941sapientia et uirtutes & cuom in oeþel his gelærde hiæ in
1942gesomnungum heora swa þæt hiæ wundradun
1943& cweden hwonan þissum þas snottre & mægen.

page 119

1944nonne hic est fabri filius ioseph nonne dicitur maria mater
1945eius et fratres eius iacobus et iohannis
1946et simon et iudas ah þis nis smiðes sunu iosep ah ne
1947hatte maria moder his & broþer his iacob
1948& iohannes & simon & iudas.
1949et sorores eius nonne omnes apud nos sunt unde ergo huic
1950omnia ista & swæster his ah ne ealle mið
1951us sindon hwonan sindun þissum all þas.
1952et scandalizabantur in eo iesus autem dicit non est
1953profæta sine honore nisi in patria sua et in
1954domu sua & ondspurnissę þrowadun in him se helend þa
1955cwęþ nis witga butan are nymþe in oeþel his &
1956in hus his.
1957et ideo non fecit ibi uirtutes multas propter
1958incredulitatem eorum & forþon ne worhte þær mægen
1959monige for ungeleafa heora.
1960In illo tempore audiuit herodis tetrarcha famam iesu in
1961þa tid gehoerde herodes tetrarcha hlisa se hælend.
1962et ait pueris suis numquid hic est iohannis babtista quem
1963decolaui ipse surrexit a mortuis et ideo
1964uirtutes operantur in eo & cweþ to ðægnum his ah þis
1965is iohannes se baezere þe ic heht heawan he
1966aras from deaðe & forþon mægen sindun worht in him.
1967herodis enim tenuit iohannem et alligauit eum et possuit in
1968carcerem propter erodiadem uxorem fratris
1969sui pilippi herodes forþon genom iohannes & gebond
1970hine & sette in carcern for herodiadi wif
1971broþer his philippes.
1972dicebat enim non licet tibi habere eam sægde him forþon
1973iohannes nis alefed ðe to habbanne hire.
1974et uolens eum occidere timuit populum quia sicut profetam
1975eum habebant & wolde hine ofslean ondreord
1976him þæt folc forþon swa swa witgu hine hæfdun.
1977Die autem natalis herodis saltauit filia herodiadis in
1978medio triclinio et placuit herodi on dæg
1979þa gebyrde herode pleagade dohter þara herodiade in midle &
1980licade herodes.

page 121

1981unde cum iuramento pollicitus est ei dare quodcumque
1982postulasset ab eo þa mið aþe geheht þæt hire
1983salde swa hwæt swa hiu bede hine.
1984at illa præmonita a matre sua inquid da mihi in disco
1985capud iohannis babtistae & hiu gemonade from
1986moder hire cweð her sele me on disce heafod iohannes se
1987bezere.
1988et contristatus rex propter iuramentum autem et eos qui
1989pariter recumbebant cum eo iusit dari &
1990wæs geunrotsed se cyning for þæm aþe þonne & ðæm þe
1991ætgędre hleonudun mið him heht sellan.
1992misitque et decolauit iohannem in carcere & sende &
1993ofslog iohannes in carcerne.
1994et allatum est capud eius in disco et datum est puellae et
1995puella dedit matri suae & broht wæs heafud
1996his on disce & sald wæs þæm mægden & þæt mægden
1997bęr vel salde moder hire.
1998et accedentes discipuli eius tollerunt corpus eius et
1999sepellerunt illud et uenientes nuntiauerunt
2000iesu & cumende leorneras his genomun lichoma his &
2001bebyrgedun hit & cumende cyddun vel sægdun se
2002helend.
2003Quod cum audisset iesus secessit inde in nauiculam in locum
2004desertum seorsum et cum audissent turbae
2005saecutae sunt eum pedestres de ciuitatibus þa þæt þa
2006geherde se helend gewat þonan on scipe in stowe
2007woesten sundor & þæt geherende mengu folgedun him on
2008foeðe of cæstrum.
2009et exiens uidit turbam multam et misertus est eis et
2010curauit languido se orsum & he utgangande gesæh
2011mengu miccle & ondmilsade þære & gehelde untryme
2012sundor vel heora.
2013Uespere autem facto accesserunt ad eum discipuli eius
2014dicentes desertus est locus hic et hora iam
2015præteriit demitte turbas ut euntes in castella emant sibi
2016escas on efen þonne geworden eodun to him
2017leorneras his cweþende woestig is stowe þeos & tid vel
2018hwil forð gewat forlet þas mengu þæt hię
2019gangende in cæstre gebycge heom mete.
2020iesus autem dixit illis non habent necessire adeuntes date
2021illis uos manducare se helend þa cwæþ
2022to heom nabbaþ hię þearfe to gangenne sella heom ge etan.

page 123

2023responderunt ei non habemus hic nisi u panes et duos
2024pisces he andswaredun him nabbaþ we her nymþe
2025fif hlafes & twegen fiscas.
2026qui ait illis adferte illos mihi huc he þa cweþ to heom
2027gebringaþ þa me hider.
2028et cum iussiset turbam discumbere super fenum acceptis u
2029panibus et duobus piscibus aspiciens in
2030caelum benedixit et fregit et dedit discipulis suisDOEC: suit panes
2031discipuli autem turbis & heht þa mengu gesittan
2032on hoeg & genom þa fif hlafas & twægen fiscas &
2033locande in heofun bledsade & bręc & salde leorneras
2034his þa hlafes leorneras þa mengu.
2035et manducauerunt omnes et saturati sunt et tullerunt
2036reliquias xii cofinos fragmentorum plenos &
2037etun alle & fulle wyrdun & genoman þa hlafe twælf monde
2038þara gebroca fulle.
2039manducantium autem fuit numerus u milia uirorum exceptis
2040mulieribus et paruulis etendra þara þonne
2041wærun getala fif þusenð weora ek vel butan wifum &
2042cnehtum.
2043Et statim iusit discipulos suos ascendere in nauiculam et
2044praecedere eum trans fretum donec ipse
2045demitteret turbas & sona heht leorneras his astigan on scipe
2046& forðfere hine ofer sae oþ þæt he forlet þa mengu.
2047Et demisa turba ascendit in montem solus orare uespere
2048autem facto solus erat ibi & þa forlet þara
2049mengu astag on dune ane him gebiddan efen þa vel geworden
2050he ane wæs ðęr.
2051nauicula autem in medio mari iactabatur fluctibus erat
2052autem illis uentus contrarius þæt scip þonne
2053on middum sae wæs worpen yþum wæs forþon heom wind
2054wiðerweard .
2055quarta autem uigilia noctis uenit ad eos iesus ambulans
2056supra mare feorþe þære wacone næhtes cuom
2057to heom se helend gangende ofer þone sæe.
2058et uidentes eum supra mare ambulantem turbati sunt dicentes
2059quia fantasma est et prae timore clamauerunt
2060& gesegun hine ofer þone sae gangandne gedryfed
2061werun in mode cweþende þe þæt scinlac wære
2062& for ægsa cliopadun.
2063et continuo quae iesus locutus est eis dicens habete
2064fiduciam ego sum nolite timere & sona se helend
2065sprec to heom cwęþende habbaþ bęldu ic hit eam ne
2066forhtaþ ge.

page 125

2067Respondens autem petrus ei et dixit domine si tu es iube me
2068uenire ad te super aquas ondswarede
2069þa petrus him & cwæþ drihten gif þu þæt się hat mec cume
2070to þe ofer þæt wæter.
2071Et ipse ait ueni et discendiens petrus de nauicula
2072ambulabat super aquam ut ueniret ad iesum & he
2073cwæþ cum & astigende petrus of þæm scipe eode ofer þæt
2074wæter þæt he cuome to þæm helende.
2075uidens uero uentum ualidum timuit et cum coepisset mergi
2076clamauit dicens saluum me fac domine geseah
2077þa þone wind swiðne frohtade & þa ingon sincan cegde
2078cwęþende hæl mec drihten.
2079et continuo iesus extendiens manum suam adpraehendit eum
2080ait illi modice fidei quare dubitasti
2081& þa ræþe se helend aþenede hond his & gegrap hine cwęþ
2082to him þu medmiccles gelefan forhwon getwiodestu.
2083Et cum ascendisset in nauiculam cessauit uentus & þa
2084hiæ astigan on scip þa blan se wind.
2085qui autem in nauicula erant uenerunt et adorauerunt eum
2086dicentes uere filius dei es tu þa þe þonne
2087on þæm scipe werun ær cuomun & gebedun him cweþende
2088soþlice sunu godes þu eart.
2089Et cum transfretassent uenerunt in terram genessareth &
2090þa hie oferfæren hæfdon cuomon in lond genesara.
2091et cum cognouissent eum uiri loci illius adorauerunt eum et
2092misserunt in uniuersam regionem illam
2093et obtullerunt ei omnes male habentes & ondgetende hine
2094weras þara stowe gebedun to him & sendun
2095in eall lond þæt & brohtun him alle yfle hæbbende.
2096et rogabant eum ut uel fimbriam uestimenti eius tangerent
2097et quicumque tetigerant salui facti sunt
2098& bedun hine þæt hiæ oþþe fæss hrægles his mostun
2099æthrinan & swa hwælc swa æthrinan hale wyrdon.
2100Tunc accesserunt ad eum ab hierusolimis scribae et
2101farissaei dicentes þa eodun to him from hierosolimis
2102bokere & fariseas cweþende.
2103quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum
2104non enim lauant manus suas cum panem manducant
2105forhwon leorneras þine ofergæþ gesettnisse þara
2106ældra ne thuað honda heora þonne hiæ hlaf etað.

page 127

2107ipse autem respondens ait illis quare et uos
2108transgrediemini mandatum dei propter traditionem uestram
2109he þa ondswarade cwæþ to heom forhwon & ge ek
2110ofergæþ bebod godes for gesettnisse eowre.
2111nam deus dixit honora patrem tuum et matrem tuam et qui
2112maledixerit patri uel matri morte morietur
2113wiotudlice forþon god cwæþ are fæder þinum & moder
2114þin & seþe wærge fæder oþþe moder deaða swælteþ.
2115uos autem dicitis quicumque dixerit patri uel matri munus
2116quodcumque est ex me tibi proderit ge
2117þonne cweðaþ swa hwa swa cwið to fæder oþþe moder lac
2118swa hwilc swa is of me þe beðearfeþ.
2119et non honorificauit patrem suum et matrem suam et inritum
2120fecistis mandatum dei propter traditionem
2121uestram & ne ariað fæder his & moder his & ge ungænge
2122gedydon bebod godes for settnisse eowrum.
2123hyppochritae bene profetauit de uobis essaias dicens
2124ge licetheras wel witgade of eow essaias cweþende.
2125populus hic labis me honorat cor autem eorum longe
2126est a me folc þis welerum mec weorðaþ heorte þonne eora
2127feorr is from me.
2128sine causa autem me colunt docentes doctrinas et mandata
2129hominum holunga þonne hiæ me begangaþ lærende
2130lare & bebod monna.
2131et conuocatis ad se turbis dixit eis audite et
2132intellegite & gecegende to him þæm mængum cwæþ to
2133heom geherað & ongeteþ.
2134non quod intrat in os coinquinant hominem sed quod procedit
2135ex ore hoc coinquinant hominem nalles
2136þætte ingæþ in muðe smiteþ monnu ah þætte forðgæþ
2137of muþe þæt besmiteþ monnu.
2138Tunc accedentes discipuli eius dixerunt ei scis quia
2139farisaei audito hoc uerbo scandalizati sunt
2140þa him togangende leorneras his cwedun to him þu wast
2141þætte fariseas geherde þis word geincfullade
2142werun.
2143at ille respondens ait omnis plantatio quam non plantauit
2144pater meus celestis eradicabitur & he
2145ondswarade & cwæþ æghwilc wæstmaseten þa þe ne sette
2146fæder min se heofunlica astęrfed bið.
2147sinete illos caeci sunt duces cæcorum cæcus autem si
2148caeco ducatum praestat ambo in foueam cadunt
2149forleteð hiæ blinde sindon lateuw blindra blind þonne
2150gif blindne lædeþ begen in seaþ fallen.

page 129

2151Respondens autem petrus dixit ei disere nobis parabulam
2152istam andwyrde þa petrus cwæþ to him arecce
2153us gelicnisse þas.
2154at ille dixit adhuc et uos sine intellectu estis & he
2155cweþ nu geta & ge butan ondget sindun.
2156et non intellegis quia omne quod in os intrat in uentrem
2157uadit et in secessum mittitur & ne ongetað
2158ge þætte gehwæt þæs þe in muðe ingæð in wombe
2159gangeð & in leornisse bið ut asended.
2160quae autem procedunt de ore þa þe þonne gæð of
2161muðe.
2162de corde exeunt cogitationes male homicidia adulteria
2163fornicationes furta falsa testimonia blasfemiae
2164of heorta ut gaeþ geþohtas yfele morþur unrihthæmed
2165forlaegennisse stale lyge gewitnisse hefalsunge.
2166haec sunt quae quoinquinant hominem non lotis autem manibus
2167manducare non quoinquinat hominem þis
2168sindon þa þe besmitaþ monnum þæh unðwegenum þonne
2169hondum ete ne besmitaþ þæt monnum.
2170Et egresus inde iesus secessit in partes tyri et sidonis
2171& gongende þonan se hælend gewat in dæl
2172tyre & sidone.
2173et ecce mulier cannanea a finibus illis egressa clamauit ad
2174eum dicens miserere mei domine filii
2175dauid filia mea male a demonio uexatur & henu wif cananisc
2176of gemærum þæm utagongen cegde to him cweþende
2177miltsa me drihten sunu dauiðes dogter min is yfle
2178from deofle wæled.
2179qui respondit ei uerbum et accedentes discipuli eius
2180rogabant eum dicentes dimitte eam quia clamat
2181post nos he ne ondwyrde him worde & togangende leorneras
2182his bedun hine cwæþende forlet hiæ forþon
2183þe hiæ cægeþ æfter us.
2184ipse autem respon ait illis non sum misus nisi ad oues quae
2185perierunt domus israhel he þa ondwyrde
2186cweþ to heom ne ic wæs asended nymþe to scepum þæm þe
2187forloren wyrdon husęs israheles.
2188At illa uenit et adorabat eum dicens domine adiuua me &
2189hiu cuom & gebed to him cwæþende drihten
2190fultume me.

page 131

2191qui respondens ait non est bonum sumere panem filiorum et
2192mittere canibus he onwyrde cwæþ nis þæt
2193god þe monn genime hlaf bearna & weorpe hundum.
2194at illa dixit utique domine nam et catuli edunt de micis
2195quae cadunt de mensa dominorum suorum &
2196hiu cweþ la drihten forþon & welpas ek etaþ of cromum þe
2197þe falleþ of beode hlaferde heora.
2198tunc respondens iesus ait illi mulier magna est fides tua
2199fiat tibi sicut uis et sana facta est filia
2200illius ex illa hora þa andwyrde se hælend cweþ to
2201hire la wif micel is geleafa þin geweorðe þe
2202swa ðu wille & gehæled wæs dohter hire of ðæm hwile.
2203Et cum transiset iesus uenit iterum secus mare galileae et
2204ascendens in montem sedebat ibi & þa
2205þonan foerde se hælend cuom æft be sae galilea & astigende
2206on dune sett þær.
2207et accesserunt ad eum turbae multae habentes secum mutos et
2208claudos et caecos debiles et alios multos
2209et proiecerunt eos ad pedes eius et curauit eos & eodun
2210to him mengu monige hæbbende mid him
2211dumbe & halte & blinde anhende & oþer monige & lægdun vel
2212feallan hiæ to fotum his & gehęlde hiæ.
2213ita ut turbae mirarentur uidentes mutos loquentes claudos
2214ambulantes cæcos uidentes et magnificabant
2215deum israhel swa þæt þa mengu wundradun gesægon þa
2216dumbe sprecende & ða healte gangande & ða
2217blinde segon & micladun god israhel.
2218iesus autem conuocatis discipulis suis dixit miserior huic
2219turbae quia triduum est iam quod perseuerant
2220mecum et non habent quod manducent et demittere eos
2221ieiunos nolo ne deficiant in uia hælend
2222þa tosomne cliopade leorneras his cwæþ mec hreoweþ þas
2223mengu ðe hie vel forðon þreo dagas is nu þæt
2224hie þurhwunadun mid mec & nabbaþ þæt hie etaþ & ic
2225forlete hie fæstende ne wille ðyles hię geteorige on wæge.
2226et dicunt ei discipuli unde ergo nobis in deserto panes ad
2227tintos ut saturentur tantæ turbae & cwædon
2228him to þa leorneras hwonon þonne us on wæstenne
2229hlafas to niomane þæt we gehreorde swa miccle
2230mengu.
2231et ait illis iesus quot panes habetis at illi dixerunt
2232septem et paucos pisciculos & cwæþ heom to
2233se hælend hwæt vel hu feola hlafas habbaþ ge hiæ cwedun
2234seofun & unmonige fiscas.

page 133

2235et praecipit turbae ut discumberent super terram & þa
2236bebead þæm mengu þæt hie gesetun on eorþan.
2237et accipiens septem panes et pisces gratias egit et fregit
2238et dedit discipulis suis et discipuli
2239dederunt populo & genimende þa seofun hlafas & þa fiscas &
2240þongunge doende & bræc & salde leorneras
2241his & þa leorneras saldun þæm folce.
2242et comederunt omnes et saturati sunt et quod superfuit de
2243fragmentis tullerunt septem sportas plenas
2244& etun ealle & fylde weron vel wurdun & þætte to lafe
2245wæs þara gebroca genomen siofun sperta fulle.
2246erant autem qui manducauerunt uii milia uirorum extra
2247paruulos et mulieres weron þonne þa þe etun
2248siofun þusend weoras vel monna butan vel toekan cnehtum &
2249wifum.
2250et demisa turba ascendit in nauiculam et uenit in fines
2251magedan & þa forletende þara mengu astag
2252on scipe & cuom in mæru magedan.
2253et accesserunt ad eum farisaei et saducei temptantes et
2254rogauerunt ut signum de caelo ostenderet
2255eis & eodun to him fariseas & sadduceas costende & bedon
2256þætte he taken of heofune eaude heom.
2257At ille respondens illis ait facto uespere dicitis serenum
2258erit quia rubicundus est celum cras rubicundum
2259est enim cælum & he andswarade heom & cwæþ
2260geworden efenne ge cweoþað smylte þis biþ forþon
2261read is þe heofun & an mergenne read is forþon þe
2262heofun.
2263et mane tempestas rutulat enim cum triste caelum
2264hyppochritae faciem ergo caeli uos iudicare nostis
2265signa autem et tempora non potestis cognoscere & todæge
2266biþ hreanis readaþ forþon unrotlice þe
2267heofun ge liceteras ondwliotu soþlice heofun doeme cunnað
2268vel cunnað gedoeme tacen wiotudlice & tide ne magun gecnawan.
2269Generatio mala signum et adultera querit et signum non
2270dabitur ei nisi signum ionae profetæ et relictis
2271illis abiit cneuris yfle tacen & sio forlegene
2272soeceþ & tacen ne bið sald hie nymþe tacen
2273iona se witga & forletende hie aweg eode.

page 135

2274Et cum uenissent discipuli eius trans fretum obliti sunt
2275panes accipere & þa cuomun leorneras his
2276ofer sæ forgetun þæt he hlafas genome.
2277Qui dixit illis adtendite uos et cauete a fermento
2278farissaeorum et saducæorum cwæþ heom to behealdeþ
2279eow & warniaþ wið beorma farissea & sadducea.
2280at illi cogitabant intra se dicentes quia panes non
2281accipimus & hie þohtun betwion heom cweþende
2282forþon vel ðy we hlafas ne genoman.
2283sciens autem iesus cogitationes eorum dixit quid cogitatis
2284intra uos modicæ fidei quia panes non
2285habetis ða wiste wiotudlice se hælend geþanc heora &
2286cwæþ hwæt þencaþ ge betwion eow medmiclæs geleafa
2287menn forþon þæt ge hlafas ne habbaþ.
2288nondum enim intellegitis neque meministis de quinque
2289panibus u milia hominum quot coffinos sumpsistis
2290ne ge cuþlice ne ongetaþ ne ge ne myngað þara fif
2291hlafa fif þusenda monna & hu monige monde genoman.
2292et de vii panes iiii milia hominum et quot sporte
2293accipistis ni þara siofun hlafas feower þusenda
2294monna & hu monige sperta ge genoman.
2295quare non intellegistis quia non de panibus dixit uobis
2296cauete uos a fermento farisæorum et saducæorum
2297forhwon ne ongetaþ ge þæt ic be hlafe cwæþ to
2298eow bergaþ eow from bearma farisea & saducea.
2299tunc intellexerunt quod non dixerit cauete a fermento
2300pauium sed a doctrina farissæorum et saducæorum
2301adtendere sibi þa ongetun hie þæt he ne cwæþ
2302warnaþ eow from beorma hlafa ah wið lare farisea
2303& sadducea to behealdene heom.
2304Uenit autem iesus in partes cessariae pilippi et
2305interrogabat discipulos suos dicens quem me dicunt
2306homines esse filium hominis þa cwom se hælend in dæle
2307cessarię filippes & frægn leorneras his cweþende
2308huat cweoþaþ menn þæt monnes sunu się.
2309at illi dixerunt alii iohannem babtistam alii autem
2310hieremiam alii uero heliam aut unum ex profetis
2311hie cwædun sume iohannes se bædzere sume wiotudlice
2312hieremias sume soþlice elias oþþe an þara witgana.
2313dicit illis iesus uos autem quem me esse dicitis cwæþ
2314heom to se hælend ge þonne hwæt cweoþað hwæt ic seo.

page 137

2315respondens autem simon petrus dixit tu es christus filius
2316dei uiui ondswarade wiotudlice simon petrus
2317cwæþ þu eart crist godes sune þæs lifgenda.
2318Respondens autem iesus dixit illi beatus es simon bariona
2319quia caro et sanguis non reuelabit tibi
2320sed pater meus qui in cælis est þa ondsweorede se hælend
2321cwæþ to him eadig þu eart simon sunu iona
2322forþon lic & blod ne onwreoþ ðe ah fæder min seþe in
2323heofunum is.
2324et ego dico tibi qui tu es petrus et super hanc petram
2325ædificabo æclessiam meam et portæ inferni
2326non præualebunt aduersus eam & ic sæcge ðe þæt þu
2327eart petrus & on þæm petra vel stane ic getimbre
2328mine circae & duru helle ne oferswiðiaþ wið eo.
2329et tibi dabo claues regni cælorum et quodcumque ligaueris
2330super terram erunt ligata et in cælis et
2331quæcumque solueris super terram erunt soluta et in cælis
2332& ic þe selle selle kægen heofuna rices
2333& swa hwæt swa þu bindes on eorðan gebunde biðon & in
2334heofunum & swa hwæt swa þu unbindes on eorðan
2335beoðan unbunde in heofunum.
2336Tunc præcipit discipulis suit ut nemini dicerent quia ipse
2337esset christus þa bebead leorneras his
2338þæt hie nængum sægdun þæt he wære hælende crist.
2339Exinde coepit iesus ostendere discipulis suis quia oportet
2340eum iræ in hirusolimam et multa pati a
2341senioribus et scribis et principibus sacerdotum et occidi et
2342tertia die resurgere æfter þon ingonn
2343se hælend eawan his leorneras þæt he scylde færan to
2344hierusalem & feola geþrowigan from þæm ældrum
2345& bokerum & aldorsacerdum & ofslaegen beon & ðridde dæg
2346æft arisan.
2347Et adsumens eum petrus coepit increpare et dicere absit a
2348te domine non erit tibi hoc & genimende
2349hine petrus ongan ðreiga hine cwæþende won siæ from þe
2350dryhten ne biþ þe þæt.
2351qui conuersus dixit petro uade post me satanas scandalum es
2352mihi quia non sapis ea quae dei sunt
2353sed ea quæ hominum se gehwerfad cwæþ to petre gang æfter
2354me þu wiþerwearde ondspyrnes eart me þi
2355ðu ne const þa þa godes sindun ah þa þe monna.
2356Tunc dixit iesus discipulis suis si quis uult post me
2357uenire abnegat seipsum et tollat crucem suam
2358et sequartu me ða cwæþ se hælend to his leorneras gif
2359hwa wille æfter me cume ondsæcę him seolfum
2360& bere his rode & folge me.

page 139

2361qui enim uoluerit animam suam saluam facere perdat eam et
2362qui perdide animam suam propter me inueniet
2363eam forþon seþe þe wile his feorh hal gedoa he
2364forleose þæt & seþe þonne forleoseþ his feorh
2365for me he gemoeteþ þæt.
2366quid enim prodest homini si totum mundum lucretur animae
2367uero suae detrimentum patiatur aut quam
2368dabit homo commercium pro anima sua forþon þe hwæt
2369helpeð vel beþearfað menn ðeah þe he middengeard
2370ealne gestreone & feorh soþlice his ewyrdlu þrowiaþ
2371oþþe hwælc seleþ monn geld for ferh his.
2372Nam filius hominis uenturus est in gloria patris sui
2373cum angelis suis tunc reddet unicuique
2374iuxta opera sua forðon sune monnes cymeþ vel cymende is in
2375wuldor fæder his mið ænglum his & þonne
2376agæfeþ vel geldeþ anra gehwæm neh þon vel æfter weorcæ
2377his.
2378Amen dico uobis sunt quidam de hic stantibus qui non
2379gustabunt mortem donec uideant filium hominis
2380uenientem in regno suo soþ ic sæcge eow sindun sume of
2381þæræ her stondendra þa þe ne bergaþ deað
2382ærþon he geseo sunu monnes cymendę in rice his.