Anonymous: Laeceboc (10 422 words)

Text size: − / +

Display options

Display as: HTML / XML / original HC / raw XML

Show source and parameters: yes / no

Line numbers: on / off

Page breaks: on / off

Corpus contents

Sort by: author / title

For more sorting options, please use the search feature.


1B21.2.1.1.2

page 26


2

.I.

    
3Læcedomas wiþ eagna miste, genim celeþenian seaw oþþe
4blostman, gemeng wið dorena hunig, gedo on
5æren fæt, wlece listum on wearmum gledum oþþæt hit
6gesoden sie.
7þis bið god læcedom wiþ eagna dimnesse.
8Wiþ þon ilcan eft wildre rudan gedeawre & getrifuladre seaw
9gemeng wið aseownes huniges em micel,
10smyre mid þa eagan.
11Wiþ eagna miste monige men þy læs hiora eagan þa adle
12þrowian lociað on ceald wæter & þonne magon
13fyr geseon, ne wyrt þæt þa seon.
14Ac micel win gedrinc & oþre geswette drincan & mettas & þa
15swiþost þa ðe on ðære uferan wambe gewuniað
16& ne magon meltan ac þær yfele wætan wyrceað &
17þicce, por & cawel & eal þa þe syn swa afer
18sind to fleoganne, & þæt þe mon on bedde dæges upweard ne
19licge.
20& cyle & wind & rec & dust þas þing & þisum gelic ælce
21dæge sceþþað þam eagum.
22Wiþ eagna miste genim grenne finul, gedo on wæter XXX
23nihta on ænne croccan þone þe sie gepicod
24utan, gefylle þonne mid ren wætere.
25æfter þon aweorpe of þone finul & mid þy wætere ælce
26dæge þweah þa eagan & ontyne.
27Eft of homena æþme & stieme & of wlætan cymð

page 28


28eagna mist & sio scearpnes & sogoþa þæt deþ
29wiþ þon is þis to donne.
30Wið eagna miste genim cileþonian seawes cucler fulne
31oþerne finoles þriddan aprotanan seawes & huniges
32teares tu cucler mæl, meng togædere & þonne mid
33feþere gedo in þa eagan on morgenne & þonne
34middæg sie & eft on æfen æfter þon þonne þæt adrugod
35sie & togoten.
36For þære sealfe scearpnesse genim wifes meoluc þæs þe
37cild hæbbe, do on þa eagan.     
38Eft æþele cræft, genim balsami & huniges teares em micel
39gemeng togædere & smire mid þy.     
40Eft wið þon ilcan celeþonian seaw & sæwæter, smire mid
41þa eagan & beðe.
42Biþ þonne selest þæt þu nime þære celeþonian seaw &
43mucgwyrte & rudan ealra em fela, do hunig to &
44baldsamum gif þu hæbbe, gedo on þæt fæt þe þu hit
45mæge on mid gefoge geseoþan & nytta.
46Wel þæt bet.     
47Wiþ eagna miste gebærned sealt & gegniden & wiþ dorena
48hunig gemenged, smire mid.     
49Eft finoles & rosan & rudan seaw & doran hunig & ticcenes
50geallan togædere gemenged, smire mid þa
51eagan.
52Eft grene cellendre gegniden & wiþ wifes meoluc gemenged
53alege ofer þa eagan.     
54Eft haran geallan genime & smire mid.     
55Eft cwice wine winclan gebærnde to ahsan & þa ahsan
56gemenge wið dorena hunig.

page 30

    
57Eft ryslas ealra ea fisca on sunnan gemylte & wið hunig
58gemengde, smire mid.     
59Wið eagna miste eft betonican seaw gebeatenre mid hire
60wyrttruman & awrungenre & gearwan seaw & celeþonian
61em micel ealra, meng togædere, do on eage.
62Eft finoles wyrttruman gecnuadne gemeng wið huniges seaw,
63seoð þonne æt leohtum fyre listelice oþ
64huniges þicnesse gedo þonne on ærene ampullan & þonne
65þearf sie smire mid.
66þis todrifþ þa eahmistas þeah þe hie þicce synd.     
67Wiþ eagna miste eft celeþonian seaw oþþe þara blostmena
68gewring & gemeng wið dorena hunig, gedo on
69æren fæt, wlece þonne listum on wearmum gledum oþþe
70on ahsan oþ þæt hit gedon sie.
71þæt bið anspilde lyb wiþ eagena dimnesse.     
72Sume þæs seawes anlipiges nyttiað & þa eagan mid þy
73smiriað.
74Wiþ eagena miste eft eorðifies seaw & finoles seaw, gedo
75begea em fela on ampullan, drige þonne on
76hatre sunnan & þa eagan inneweard mid þy smire.
77Wiþ eagena miste eft eorðgeallan seaw þæt is hyrdewyrt
78smire on þa eagan.
79Sio syn biþ þy scearpre.
80Gif þu hunig to dest þæt deah.
81Genim þonne þære ilcan wyrte godne gelm, gedo on ceac
82fulne wines & geseoþ ofnete ær þry dagas &
83þonne hio gesoden sie, awring þa wyrt of & þæs woses
84geswettes mid hunige gedrinc ælce dæge neaht
85nestig bollan fulne.     
86Ealdes mannes eagan beoþ unscearpsyno.
87þonne sceal he þa eagan weccan mid gnidingum, mid gongum,
88mid radum oþþe mid þy þe hine mon bere
89oþþe on wæne ferige.
90& hy sculan nyttian lytlum & forhtlicum metum & hiora heafod
91cemban & wermod drincan ær þon þe

page 32


92hie mete þicgean.
93þus mon sceal unscearpsynum sealfe wyrcean to eagum, genim
94pipor & gebeat & swegles æppel & hwon
95sealt & win.
96þæt biþ god sealf.     
97Wiþ miclum eagece, manig man hæfþ micelne ece on his
98eagum, wyrc him þonne grunde swelgean & bisceop
99wyrt & finol, wyl þa wyrta ealle on wætre, meoluc bið
100selre, læt þæt reocan on þa eagan.
101Eft celeþonian & wudubindels leaf geaces sure wið win
102gemenge.     
103Eft to miclum eagece cropleac nioþoweard & witmæres wyrt
104nioþoweard cnua on wine.
105Læt standan twa niht.
106Wið flie eagsealf genim, bromes ahsan & bollan fulne hates
107wines, geot þriwa lytlum on hate þa ahsan
108& do þonne on æren fæt oððe cyperen, do huniges hwon
109to & meng togædere, do on þæs untruman mannes
110eagan & aþweah eft þa eagan on clænum wylle.
111Wiþ flie haran geallan do wearmne on ymb twa niht flihð of
112þam eagum.
113Wiþ flie genim onwære slah, þæt seaw & wring þurh clað
114on þæt eage, sona gæð on þrim dagum of gif
115sio slah biþ grene.
116Wiþ flie eced & gebærned sealt & beren mela, gemeng
117togædere, do on þæt eage, hafa lange hwile þine hand on.     
118Wiþ flie eahsealf, celeþonian sæd genim on þam
119wyrttruman, gnid on eald win & on hunig, do pipor,
120to
do pipor
121to,
læt standan neahterne be fyre, nytta þonne þu slapan
122wille.
123Wiþ flie oxan slyppan niþewearde & alor rinde wylle on
124buteran.     
125Wiþ þon ðe eagan tyren rudan seaw & gate geallan &

page 34


126doran hunig ealra em fela.
127Gif eagan tyren, heorotes hornes ahsan do on geswet win.
128Wyrc eagsealfe wiþ wænne, genim cropleac & garleac begea em
129fela, gecnuwa wel tosomne, genim win &
130fearres geallan begea em fela, gemeng wiþ þy leace, do
131þonne on arfæt, læt standan nigon niht on
132þam arfate, awring þurh claþ & gehlyttre wel, do on horn
133& ymb niht do mid feþere on þæt eage,
134se betsta læcedom.     
135Wiþ wenne on eagon genim þa holan cersan, gebræd, do on
136þæt eage swa he hatost mæge.     
137Wiþ eagece gewyrce him grundswelgean & bisceop wyrt &
138beowyrt & finul, wyl þa wyrta ealle on wætere,
139meoluc biþ betere.     
140Wiþ eagna ece genim þa readan hofan, awyl on surum swatum
141oþþe on surum ealað & beþe þa eagan on
142þam baþe, betere swa oftor.     
143Wiþ eagece genim wiþowindan twigu, gecnuwa, awylle on
144buteran, do on þa eagan.     
145Wyrc eagsealfe, genim hnutcyrnla & hwæte corn, gnid
146togædere, do win to aseoh þurh clað, do þonne
147on þa eagan.
148Wiþ eagna wærce & ece hwites hlafes cruman & pipor & eced
149meng wel, lege on clað, bind on þa eagan nihterne.
150þus mon sceal eagsealfe wyrcean, genim streawberian wisan
151nioþowearde & pipor, gecnuwa wel, do on claþ,
152bebind fæste, lege on geswet win, læt gedreopan on
153þa eagan ænne dropan.
154Wyrc eagsealfe, wudubindes leaf, wudumerce, streawberian
155wisan, suþerne wermod, oxna lyb, celeþonian,
156gecnuwa þa wyrte swiðe, meng wiþ

page 36


157win, do on cyperen
158fæt oþþe on ærenum fate hafa, læt standan
159seofon niht oþþe ma, awringe þa wyrta swiðe clæne,
160gedo pipor on & geswet swiþe leohtlice mid hunige,
161do siþþan on horn & mid feþere do on þa eagan
162ænne dropan.
163Wyrc eagsealfe drige genim swegles æppel & swefl, crecisc
164attrum, & gebærned sealt & pipores mæst,
165gegrind eall to duste, asift þurh clað, do on næsc,
166hæbbe him on þy læs hit þine, do medmicel on
167þa eagan mid toþ gare.
168Gereste him æfter & slape & þonne aþweah his eagan mid
169clæne wætre & on þæt wæter locige.
170Wyrc eagsealfe, cymen & streawbergean wise gecnuwa swiðe wel
171& of geot mid geswette wine, do in cyperen
172fæt oððe on æren, læt standan fela nihta on,
173awring þa wyrte þurh clað & ahluttra swiþe wel,
174do þonne on þa eagan þonne þu wille restan.
175Gif sio sealf sie to hear geswet mið hunige.
176Wið æsmælum genim attrum, gemeng wið spatl, þa eagan
177uteweard nalæs innan.     
178Wið æsmælum niþeweard æscþrotu gecowen on muþe &
179awringen þurh clað on eage gedon wundorlice hælþ.
180Wiþ þon þe mon surege sie genim agrimonian, welle swiþe
181oþ þriddan dæl, þweah gelome þa eagan mid þy.
182Wiþ pocce on eagum genim wad & ribban & hleomocan, wyl on
183meolce, on buteran is betere, & wyrc beþinge,
184wyl hleomoc & gearwan & wudu cearfillan on meolcum.

page 38

    
185Wiþ wyrmum on eagum genim beolonan sæd, scead on gleda, do
186twa bleda fulle wæteres to, sete on twa
187healfe & site þær ofer, bræd þonne þæt heafod hider
188& geond ofer þæt fyr & þa bleda eac, þonne sceadaþ
189þa wyrmas on þæt wæter.
190Wiþ þeoradle on eagum, þe mon gefigo hæt, on læden
191hatte cimosis , hænne æges geolocan & merces sæd
192& attrum & tunmintan.
193Eft wið gefigon sceapes hohscancan unsodenne tobrec, gedo
194þæt mearh on þa eagan.
195Wiþ þiccum bræwum genim þreo hand fulla mucwyrte, þreo
196sealtes, þreo wapan, wylle þonne oþ þæt sie
197twæde bewylled þæs woses, heald þonne on cyperenum fate.
198þam men þe habbað þicce bræwas genim cyperen fæt, do
199þæron lybcorn & sealt gemeng, genim celeþonian
200& bisceopwyrt & geaces suran & attorlaþan & springwyrt &
201englisce moran & hwon rædices & hrefnes
202fot, awæsc þonne ealle, geot þonne win on læt standan,
203aseoh eft on þæt cyperene fæt, læt þonne
204standan fiftyne niht & þa derstan beoþ gode.
205Hafa þe clæne fletan, do on þæt fæt þe þa derstan on
206syn swa fela swa þara flietna þær on clifian
207mæge, screp þonne of þam fæte.
208þæt biþ swiðe god sealf þam men þe hæfð þicce
209bræwas.
210

.III.

    
211Læcedomas wið eallum earena sare & ece & wið earena
212adeafunge & gif wyrmas on earan synd oþþe

page 40


213earwicga & gif earan dynien & earsealfa, fiftyne cræftas.     
214Wiþ earena sare & ece betonican niwan geworhte þa leaf
215self gecnuwa on wearmum wætere, do hwon gerosodes
216eles to, genim þæt swa wlacu mid þicre wulle,
217drype on þæt eare.
218Eft wiþ þon ilcan genim ciepan, geseoþ on ele, drype on
219þæt eare þone ele.
220Wiþ earwærce & wið deafe hundes tunge & fenminte &
221cellendre gecnuwa on win oþþe on eala, aseoh, do on eare.
222Wiþ þon ilcan genim hænne rysele, gemylte & þonne gedo
223wlaco on eare, gedrype on.
224Wiþ þon ilcan genim ele, genim eac gose rysele, geot on.
225þonne gewit þæt sar aweg.     
226Wiþ þon ilcan genim beolonan seaw, gewlece & þonne on
227eare gedryp.
228þonne þæt sar gestilð.     
229Wiþ þon ilcan genim garleac & cipan & gose rysele,
230gemylte togædere, wring on eare.     
231Wiþ þon ilcan genim æmetan ægru, getrifula, wring on
232eare.
233Wið earena sare genim gate geallan, drype on þæt eare,
234meng wið cu meoluc gif þu wille.
235Wið earena deafe genim hryþeres geallan wiþ gæten hland
236gemenged, gedrype gewleced on þæt eare.     
237Wiþ þon ilcan gif earan willen adeafian oþþe yfel hlyst
238sie genim eofores geallan, fearres geallan,
239buccan geallan, gemeng wiþ hunig ealra em fela, drype on
240þæt eare.     
241Wiþ þon ilcan gif yfelne hlyst hæbbe ifies seaw þæs þe
242be eorþan flihð þæt clænoste seaw gemeng wið
243win, drype on eare.     
244Eft ribban seaw & gewlecedne ele togædere gemenged drype
245on, wundorlice hælð.
246Wiþ þon ilcan genim rammes

page 42


247geallan mid his selfes
248nihtnestiges migoþan, gemenge wið buteran, geot
249on eare.
250Eft wiþ þon ilcan hnutbeames rinde seaw gewleced drype on
251eare.     
252Wiþ ðon ilcan genim celendran seaw grenre meng wiþ wifes
253meoluc & huniges dropan & wines gewleht tosamne.
254Viþ earena adeafunge eft ellencroppan getrifulad, þæt seaw
255wring on þæt eare.
256Eft wiþ þon ilcan genim eofores geallan & fearres & buccan,
257meng wiþ hunig oþþe on ele, wring on eare.     
258Eft wið þon ilcan genim grenne æscenne stæf, lege on
259fyr, genim þonne þæt seaw þe him of gæþ, do
260on þa ilcan wulle, wring on eare & mid þære ilcan wulle
261forstoppa þæt eare.     
262Wiþ þæt ilce eft genim æmetan hors & cropleac &
263neoþowearde ellenrinde oþþe beolonan & ele, gecnuwa
264tosomne, wyrme on scille, do þonne on eare þara readena
265æmetena hors, genim þonne rædic & eced,
266cnuwa tosomne, wring on þæt eare.
267Gif wyrmas on earan syn genim eorð geallan grenes seaw
268oþþe hunan seaw oþþe wermodes seaw swilc þara
269an swa þu wille, geot þæt seaw on þæt eare.
270þæt tihð þone wyrm ut.
271Wyrc sealfe, gecnuwa sinfullan & leoþowyrt & por, gedo
272þonne on glæs fæt mid ecede & þurh clað awring,
273drype on þæt eare.
274Wiþ þon gif earan dynien genim ele, do on mid eowocigre
275wulle & fordytte þæt eare mid þære wulle
276þonne þu slapan wille & do eft of þonne þu onwæcne.

page 44

    
277Eft wiþ þon ilcan wermod gesodenne on wætere on niwum
278cytele, do of heorðe, læt reccan þone steam
279on þæt eare & fordytte mid þære wyrte siþþan hit
280ingegan sie.
281Wiþ earwicgan genim þæt micle greate windel streaw twyecge
282þæt on worþium wixð, ceow on þæt eare.
283He bið of sona.
284

.IIII.

    
285Læcedomas wið healsgunde & þæs tacn, hwæþer he hit
286sie, & eac wið gealhswile & þrotan & wasende,
287wiþ sweorcoþe, XIIII cræftas.     
288Wiþ healsgunde, þonne ærest onginne se healsgund wesan
289smire hine sona mid hryþeres oþþe swiðost
290mid oxan geallan, þæt is acunnod.
291Ymb feawa niht bið hal.
292Gif þu wolde witan hwæþer þæt heals gund sie genim
293angeltwæccean gehalne lege on þa stowe þær hit
294aþruten sie & bewreoh fæste ufan mid leafum.
295Gif hit healsgund bið se wyrm wyrð to eorþan, gif hit ne
296biþ he biþ gehal.
297Eft wiþ heals gunde, genim celender & beana togædere
298gesodene & alege on.
299Sona tofereþ.
300Eft læcedom wiþ þon ilcan, genim wæterhæfern gebærnedne
301& þonne gegniden smale & wiþ hunig gemenged & on gedon.
302Sona bið sel.
303Wiþ þon ilcan eft, galbanum hatte suþerne wyrt, lege þa
304on þone sweorwærc.
305þonne atihð hio mid ealle þa yfelan wætan ut & þone
306gund.     
307Wiþ þon ilcan eft, beren melo & hluttor pic & weax & ele
308meng tosomne, seoþ, do cnihtes oþþe cildes
309migeþan to, to onlegene do on þone gund.
310Wið heals gunde

page 46


311eft, þære readan netelan wyrttruman
312gesodenne on ecede & gebeatenne & on weaxhlafes wisan on aled.
313Gif se gund biþ þonne onginnende sio sealf hine todrifþ,
314gif he biþ eald hio hine ontynð.
315& swa astihð þæt yfel ut oþ þæt he hal bið.     
316Eft wiþ þon, manigfeald tacn & læcedom wið healsgunde
317oþþe geaglswile oððe þrotan oþþe wasende, sio
318adl is twegea cynna.
319Oþer is on þam geagle & þonne mon þone muþ ontynð biþ
320gehwæþer geswollen & biþ read ymb þa hræctunga
321& ne mæg se man eþelice eþian ac biþ asmorod, ne
322mæg eac naht forswelgan ne wel sprecan ne stemne næfþ.
323Ne bið þeos adl hwæþere to frecne.
324Oþer is þonne on þære þrotan biþ swyle & lyssen, se ne
325mæg naht gecweþan & bið se swile ge on þam
326sweoran ge on þære tungan, ne mæg se man wel eþian ne
327þone sweoran on cerran ne his heafod forð on
328hyldan þæt he his nafolan geseon mæge.
329& butan his man raþor tilige he biþ ymb þreo niht gefaren.
330Gif sie þære adle bryne innan þæs strang þæt mon ne
331mæge utan geseon sio biþ ðy frecenre.
332Gif þonne sie on gehwæþere healfe þa ceacan aswollen &
333sio þrotu & þu þa tacn geseo þonne sona læt
334þu him blod on ædre.
335Gif þu þæt þurhteon ne mæge scearpa him þa scancan.
336þæt him deah.     
337Sele him scearpne wyrtdrenc, wyrne him metes.
338æfter þon bewind þone sweoran & lege on læcedomas þa þe
339utteon þa yfelan wætan & þæt sar.
340þonne biþ þær wyrpe wen.
341Wyrc him þa sealfe, genim swines rysle, gesmyre ane brade
342pannan innewearde mid þam rysele, wyl,
343þonne weorp gose scearn to on þa pannan & gewlece & þonne
344hit sy gemylt do þonne on linenne clað,
345lege on þæt sar & besweþe do, þæt wel oft on on dæg.
346& biþ swa betere swa

page 48


347þu oftor edniwast þa sealfe & oftor onlegest.
348Sio tihð þæt yfel ut.     
349Wiþ healsgunde genim weax & ele, gemeng wiþ rosan
350blostman & gemelt togædere, do þær on.
351Wiþ sweorcoþe wyrc on lecgende sealfe, genim fearres
352gelyndo & beran smeru & weax, ealra em fela,
353wyrc to sealfe, smire mid.
354Eft wiþ þon ilcan, gif þu finde hwitne hundes þost, adrige
355þone & gegnid & asyft & geheald þæt wiþ
356þære sweorcoþe & þonne þearf sie meng wiþ hunig,
357smire þone sweoran mid.
358þæt biþ strang sealf & god wið swelcre ablawunge &
359bruneþan & wiþ þara ceacna geswelle oððe asmorunge.
360Sceal þeah se hund ban gnagan ær, þy biþ se þost hwit &
361micel.
362Gif þu hine nimest & gaderast æt fylne þonne ne biþ he to
363unswete to gestincanne.
364þonne sceal mon þone geagl eac swillan gelome on þære adle
365& swolgettan eced wiþ sealt gemenged.
366Eft fifleafan seawes þry bollan fulle lytle sceal
367forcuuolstan.
368Wiþ sweorcoðe eft, garleac gegniden on eced þæt þe sie
369wiþ wæter gemenged, swille þone geagl mid þy.
370Wiþ sweorcoþe eft, riges seofoþa seoþ on geswettum
371wætere, swille þa ceolan mid þy.
372Gif se sweora sar sie syn eac þa swillinga hwilum hate.
373þonne is eac to þisse adle geset þæt mon under þære
374tungan læte blod oþþe of earme & on morgen on sprenge.
375Gif hit þonne cniht sie læt on þam sweoran.
376& on þære adle is to forwyrnanne wines & flæsces swiþost
377þy læs sio ceole sie aswollen.
378

.V.

    
379Wiþ þon gif mannes muð sar sie genim betonican &
380getrifula, lege on þa weolore.
381To muð sealfe & to

page 50


382geblegenadre tungan, fifleafe & brembel
383leaf wyl on wætere, hafa lange on muðe & gelome.
384Gif monnes orað sie ful genim beren mela god & clæne hunig
385& hwit sealt, gemeng eall tosomne & gnid
386þa teþ mid swiðe & gelome.
387

.VI.

    
388Læcedomas wiþ toð wærce & wiþ wyrmum, ge wiþ þam
389uferan toðece ge wiþ þam niþeran.     
390Wiþ toþ wærce betonican seoð on wine oþ þriddan dæl,
391swile þonne geond þone muð lange hwile.     
392Wið toþ wærce, gif wyrm ete genim eald holen leaf &
393heorot crop neoþeweardne & saluian ufewearde,
394bewyl twy dæl on wætre, geot on bollan & geona ymb.
395þonne feallað þa wyrmas on þone bollan.
396Gif wyrm ete þa teð genim ofer geare holen rinde & eofor
397þrotan moran, wel on swa hatum, hafa on
398muþe swa hat swa þu hatost mæge.
399Wiþ toð wyrmum genim ac mela & beolonan sæd & weax, ealra
400em fela, meng tosomne, wyrc to weax candelle
401& bærn, læt reocan on þone muð.
402Do blæc hrægl under, þonne feallaþ þa wyrmas on.     
403Wið toþ wærce gebærn hwit sealt & garleac, berec on
404gledum, gebræd & berend & pipor & strælwyrt,
405gegnid eal tosomne, lege on.     
406Wiþ toþ wærce, hrefnes fot wel on wine neoþoweardne
407oððe on ecede, sup swa ðu hatost mæge.
408Wiþ toðwærce

page 52


409hnutbeames rinde & þorn rinde gecnua to
410duste, adrig on pannan, snið utan þa teþ, scead on gelome.     
411Wyrc þus toþsealfe, ofersæwisc rind & hunig & pipor meng
412tosomne, lege on.
413Wyrc eac sealfe of wenwyrte on þa ilcan wisan.     
414Wiþ þam uferan toþece genim wiþowindan leaf, awring on
415þa nosu.
416Wiþ þam niþeran toþece slit mid þe foþorne oþ þæt hie
417bleden.     
418Eft genim elmes rinde, gebærn to ahsan, gemeng þa ahsan
419wiþ wæter & aseoh, hafa þæt wæter lange on muþe.
420Eft genim gearwan, ceow swiþe.
421

.VII.

    
422Gif mon blode hræce genim betonican swilce swa III
423penegas gewegen, gegnid on gæte meolc, sele
424þry dagas þry bollan fulle to drincanne.
425

.VIII.

    
426Wiþ blæce on andwlitan wyl to bæþe fencersan &
427neoþoweardne secg, æscrinde, earfan, wyl on wætere
428lange, beþe mid.     
429To sealfe wiþ blæce on andwlitan, ompran neoþowearde þa
430þe swimme, do sealt to & flietan & æg.
431Briw wiþ blæce on andwlitan, gemelte eald spic, briw on
432þon, do gegrundenne pipor on & cropleac,
433hwætenes melwes twy dæl swilce þæs pipores, awyl
434hwæthwega TORONTO CORPUS AND COCKAYNE: hræt
435hwega
, genim þæs þreo snæda, gerest æfter wearme.
436Wið blæce genim heorotes horn, gebærn to ahsan & swefl &
437gebærned sealt & pic to ahsan & swa oster
438scella & gecnuwa ompran smale & gemeng eall to briwe & smire

page 54


439mid.
440Eft sealf, wel on aþydum sceapes smeruwe hægþornes
441blostman & þa smalan singrenan & wudurofan, meng
442þonne hwitcwudu wiþ & hwon buteran.
443

.VIIII.

    
444Gif men yrne blod of nebbe to swiðe genim grene betonican
445& rudan, gecnuwa on eced.
446Gewring tosomne swilce sie an slah, sting on þa nosu.
447Blod seten, bisceop wyrt nioþowearde ete oððe on meolce
448drince.
449Blod seten eft, genim hegeclifan, gebinde on sweoran.     
450Blod seten eft, spring wyrt do on eare.     
451Blod seten eft, wegbrædan do on eare.     
452Blod seten eft, gehal beren ear bestinge on eare swa he
453nyte.
454Sume þis writað, 4 LINES OMITTED
455ge horse ge men blod seten.
456

.X.

    
457Wiþ gesnote & geposum genim oxna lyb niþeweard, gecnuwa
458wel wið wætre, gif hio sie grene ne do þu
459þær wæter to, wring þonne on þæt neb.
460

.XI.

    
461Wiþ sarum weolorum gesmire mid hunige þa weoloras, genim
462þonne ægerfelman, bescead mid pipore, lege on.

463B21.2.1.2.2

page 174


464

I.

    
465þis sint tacn adlies magan, ærest gelome spætunga oððe
466hræcunga, cisnes, & se man hine gelome to
467spiwanne & he onfindeþ swile & þæt þa oman beoð inne
468betynde þurh þa ablawunge & him bið uneþe þurst getenge.
469Eac of þæs magan adle cumað monige & missenlica adla
470geborstena wunda & hramma & fylle wærc & fienda
471adl & micla murnunga & unrotnessa butan þearfe & oman &
472ungemetlica mete socna & ungemetlice unlustas
473& cisnessa & sara inadle on wifes

page 176


474gecyndon & on fotum & blædran & on unmode & on ungemet
475wæccum & ungewitlico word.
476Se maga biþ neah þære heortan & þære gelodr &
477geadortenge þam brægene of þam cumað þa adla swiþost
478of þæs magan intingan & on yflum seawum, wætan
479atterberendum.
480þonne ða wætan þa yfelan weorþaþ gegaderode on
481þone magan & þær rixiað mid scearfunga innan, swiþost
482on þam monnum þe habbað swiþe gefelne & sarcrenne
483magan swa þæt hie sume somnunga sweltaþ,
484ne magon aberan þa strangan scearfunga þæra æterna
485wætena.
486Hwilum wyrmas of þam inþerran dælum gesecað þa uferran
487dælas to þam magan & eac heortcoþe wyrceað
488& angnessa & geswowunga swa þætte hwilum sume men fram
489þara wyrma slitunge sweltað & forweorþað.
490Forþon þæm mannum deah þæt him mon on fruman þa mettas
491gife þe celunge & strangunge mægen hæbben
492swa swa beoþ æppla, nales to swete ealles ac surmelsce, &
493peran & persucas & hlaf gedon on ceald
494wæter oþþe on hat be þære gelicunge þæs magan þe þa
495yfelan wætan sceorfendan & scearpan hæfð.
496þis deah eac on fruman þam ðe þa heortcoðe & þæt
497gesceorf ðrowiað.
498ælcra gerist þæt him mon lytlum þa mettas selle þa þe
499late melten, leax & þa fixas þa ðe late meltan,
500gose innefle & swines fet, þa ðe mægen wiþ habban
501þam yfelan wætan & þonne him sel sie þonne
502þicge he swetran mettas.
503Ne biþ him nanwuht selre þonne he þa þicge þa þe late
504melten &

page 178


505swa þeah ne synd scitole, þicge to
506undernes hlaf gebrocenne on hat wæter oþþe æppla
507berindede.
508Eac biþ god fultum on godum wyrtdrencum swa læcas wyrcað
509of ecede & of finoles wyrttruman & of rinde
510& of alwan & of doran hunige, gemeng þæt & sele þæs
511cucler fulne oþþe twegen.
512þonne hnescað þæt þa wambe & trymeþ & þæt deah wiþ
513breost wærce & wiþ heortcoþe & wið fellewærce
514& wiþ þon þe mon sie on þam magan omigre wætan gefylled
515& wið manegum adlum þæt deah ða þe cumað
516of oferfyllo & of missenlicum yflum wætum.
517Gif hie cumen of oferfyllo mid spiwe þan hy mon sceal
518lytlian.
519Gif hie þonne cumað of oþrum biterum & yfelum wætum þa
520þe wyrceað oman þonne beoþ þa elcran to
521stillanne oþþæt þe hie unstrangran weorþan, swiþost gif
522þa wætan beoð þicce & slipegran.     
523Be wambe coþe oþþe gif of þære wambe anre þa yfelan
524wætan cumen & ne oferyrnen ealne þone lichoman,
525þæt mon sceall mid halwendum mettum anum lacnian.
526Gif þonne sio yfele wæte of þære wambe oferyrneþ ealne
527þone lichoman þæs mon sceal mid maran lacnunge
528tilian, hwilum him mon sceal of ædran blod lætan gif
529þæs blodes to fela þince & þære yflan wætan,
530& eac wyrtdrenc sellan, ac ærest mon sceal blod lætan
531æfter þon wyrtdrenc sellan.
532

.II.

    
533Wiþ sarum & aþundenum magan genim ele & gedo hwit cwuda &
534dile & suþerne wermod on þone ele,

page 180


535læt standan þreo niht & gedo þæt þa wyrta syn gesodene on
536þam ele, gedo ðonne on hnesce wulle, smire þone magan mid.
537Eft wiþ þon ilcan genim ealdne rysle, getrifula on treowenum
538mortere, meng wið æges þæt hwite, do on clað, lege on.
539Wiþ sarum magan eft, gedo on wearmne ele þa wyrt, þe hatte
540fenogrecum & laures croppan & dile, smire þone magan mid þy.     
541Wiþ sarum magan, wegbrædan seaw, & eced do on clað,
542lege on.
543Eft, gif se maga aþunden sie oþþe aþened genim þæs
544selestan wines & grenes eles swilc healf, seoþ
545wermodes croppan, do on hnesce wulle, smire mid, selle him
546þonne flæsc etan lytelra wuhta, smælra
547fugla, gesodenra & gebrædra, & manigfeald æppelcyn, peran,
548æpeningas, pisan ofþænda & gesodena
549on ecede & on wætre & on wine wel scearpum.
550Wiþ sarum magan, rosan leafa, V oþþe VII oððe
551nigon, & pipores corna emfela, gegnid smale & on
552hatum wætere sele drincan.
553Eft wiþ þon ilcan genim of pinhnyte XX geclænsodra
554cyrnela & cymenes swa micel swa þu mæge mid þrim
555fingrum foreweardum genimamgeniman, getrifula þonne bollan
556fulne, wyl on mortere, gedo cealdes wæteres
557to II gode bollan fulle, sele ðonne ærest þæt healf
558to drincanne.     
559Eft is onlegen to trymmanne þone magan & to bindanne
560æfter utsihtan oþþe æfter wyrtdrence, gebærnedne
561hlaf clænne seoþ on ealdum wine gif þu hæbbe, gif
562hit sie sumor do wermodes sædes dust to seoþ
563ætgædere, do on clað, ofersmit mid ele, lege on þone
564magan.
565Gif hit sie winter ne þearft þu þone wermod to don.
566

.III.

    
567Be geswelle & sare þæs magan, gif se man þæt mægen
568hæbbe læt him blod, æfter þon mid þy ele smire þe

page 182


569þa wyrta syn on gesodene þe we ær nemdon, æfter þon
570mid hate hunige smire & ofersceade þonne mid
571hwites cwidues & alwan duste & pipores hwæthwega,
572oferlecge þonne mid linene claðe oððe mid eowocigre
573wulle & sele wermod on wearmum wætere twam nihtum
574ær ofgotenne þæt se þam omum stille & sele
575þonne gepiporodne wyrtdrenc.
576& ðonne sceal mon þam men mid drium handum on morgenne & on
577æfenne þa handa & þa fet gnidan swiðe
578& þyn & gif hit sie god weder he him on underne gife gange
579him ut hwider hwega sume hwile, gif hit
580ne sie weder gange him in geond his hus.
581

.IIII.

    
582Wiþ heardum swile þæs magan sele þu him sealte mettas &
583haran flæsc & eofores, rudan wyrttruman &
584cersan & scir win & eaðmelte mettas & onlegena utteonde
585þone heardan swile & bæð, þenda smerwunga
586wyrce of ele & of wermode & of hwitum cwidue & wine, beþe
587ðonne, smire mid þy, oflege þonne mid
588eowecigre wulle & besweþe, genim eac milsce æppla, gedo
589neahterne on win & þonne geseoð, geswete
590þonne þæt wos mid huniges teare & gepipera mid XX
591corna, sele him þonne on morgenne lytelne bollan
592fullne oððe cucler fulne þus geworhtes drincan.
593

.V.

    
594Læcedom wiþ þæs magan aþundennesse, þæs mannes fet &
595handa man sceal swiþe on morgentidum þyn & hine
596mon sceal swiðe hlude hatan grædan oððe

page 184


597singan & hine mon scel neahtnestigne tyhtan & gremian
598to spiwanne & on morgen smirewan mid ele on þam ðe sie
599gesoden rude & wermod & þa ær genemnedan
600mettas þicge.
601

.VI.

    
602Wiþ unluste & wlættan þe of magan cymð & be his mete
603sele him drincan neahtnestigum wermod oððe þreobread,
604gedon on scearp win, sele neahtnestigum & æfter þon
605sealte mettas mid ecede geswete & gerenodne
606senep & rædic þicgen & ealle þa mettas ge drincan þa þe
607habban hat mægen & scearp sele þicgean.
608& gebeorh þæt hie ungemeltnesse ne þrowian & god win gehæt
609& hluttor þicgen on neaht nestig & neaht
610nestige lapien on hunig & secen him broc on onrade & on
611wæne oððe on þon þe hie a þrowian mægen.
612Eft wiþ metes unluste genim suþerne cymen, ofþæne mid
613ecede, adrige ðonne & gegnid on mortere &
614finoles sædes & diles þreo cuclermæl, gegnid eall
615togædere, geece pipores þreo cuclermæl & rudan leafa
616VII cuclermæl & þæs selestan huniges asiwenes an
617pund, getrifula eal togædere, yce þonne mid ecede swa
618þe þince þæt hit sie on þa onlicnesse
619geworht þe senop bið getemprod to inwisan, gedo
620þonne on glæs fæt & þonne mid hlafe oððe mid swa
621hwilcum mete swa þu wille, lapa on & nytta ge
622þeah þu mid cuclere þæt supe þæt hylpþ.
623þises þu nytta ge on æfenne ge on underne.
624Nis þæt wiþ þam unluste anum god þæs magan ac eallum
625þam lichoman þæt deah.     
626Wiþ metes unluste, dweorgedwostlan on wætre ofþænde
627gegnid mid ecede, sele drincan wið wlættan.
628Wiþ

page 186


629unluste eft mintan & pipores nigan corn gegniden on wine
630sele drincan.
631

.VII.

    
632þis sceal wið adeadodum magan, genim huniges & eced
633togædere gemenged & gebeatenne pipor, sele on
634morgenne cuclerfulne neahtnestigum, nyttige scearpera
635drincena & metta & æt baþe mid sinope gnide
636& smerwe.
637Sele him eac neahtnestigum þis, genim eced wiþ glædenan
638gemenged hwæthwega & langes pipores X
639corn oþþe croppan & senep, menge eall togædere &
640trifolige, sele nihtnestigum an cuclermæl.
641Geþenc ðu þonne hwæþre þætte ealle þa ær genemnedan
642læcedomas & þa æfter writenan ne sculon on ane
643þrage to lange beon to gedone ac sculon fæc habban
644betweonum & reste, hwilum twegen dagas hwilum
645þry, & þonne him mon blod læte on ædre on þam dagum ne
646do him mon nanne oþerne læcedom to nymþe ymb
647V niht oþþe ma.
648Wiþ forsogenum magan oþþe aþundenum genim hryþeren
649flæsc gesoden on ecede & mid ele gerenod mid sealte
650& dile & por, þicge þæt seofon niht, þonne liht
651þæt þone geswencedan magan.
652þis synd tacn adeadodes magan, þæt he þigð ne gemylt
653þæt ac se geþigeda mete hefegaþ þone magan &
654he þone sammeltan þurh ða wambe utsent.
655

.VIII.

    
656Wiþ sare & unluste þæs magan se þe ne mæg ne mid mete
657ne mid drincan beon gelacnod, & bitere hræcetunge
658nim centaurian, þæt is felterre, sume hatað hyrde
659wyrt, sume eorð geallan, gegnid an pund

page 188


660& gedo þæron hates wæteres IIII bollan fulle, sele him
661neahtnestigum drincan þry dagas.     
662Eft, genim þa reade netlan ufewearde hæbbende sæd,
663aþweah clæne & wyrce to supanne.
664Eft, grenes merces getrifulades seaw & awrungenes sele drincan
665& on þa ilcan wisan sele him drincan hunan seaw.
666Eft, wið magan sare, rudan & mintan, dile, dweorgedwostlan,
667agrimonian, sume hatað garclife, & cersan,
668gecnua ealle on wine oþþe on ealað, sele ælce dæge
669to drincanne.
670

.VIIII.

    
671Wiþ inwunde magan nim gate meoluc þonne hio furþum
672amolcen sie, sele drincan.
673Sume wearme eowo meoluc drincað wiþ magan sare, sume þone
674selestan ele gewyrmedne, sume wiþ þa gate
675meoluc mengað oþ þæt hie spiwað þæt hi ðe yþ
676spiwan magon.
677

.X.

    
678Við wlættan & to hætanne magan, wæter besoden on
679wermode & on dile oþ þone þriddan dæl, sele þæt drincan.
680þæt wyrmð & heardaþ þone magan.
681

.XI.

    
682Wiþ aþundenesse & eþunge magan, finoles wyrttruman &
683merces of geot mid scire wine ealde & of þon
684sele drincan nehtnestigum II bollan fulle lytle.
685Wiþ windigre aþundenesse magan to wyrmanne þone cealdan
686magan, rudan & dile, mintan & merce, syndrige
687sceafas geseoð on þrim ceac fullum wæteres þæt þær
688ne sie butan an ful, sele þonne þæt wæter drincan.

page 190


689

.XII.

    
690Við spiwþan & wið þon þe him mete under ne gewunige
691genim sinfullan, gegnid on scearp win, sele bollan
692fulne to gedrincanne æfter æfen geweorce.
693Genim wiþ þon ilcan finoles seawes twegen dælas, huniges
694ænne, seoþ oþ þæt þæt hæbbe huniges þicnesse,
695sele þonne neahtnestigum cuclermæl full.
696þæt wlættan gestireð, þæt lungenne bet, þæt lifre
697hælð.
698Wið miclan spiweþan & he ne mæge nanne mete gehabban
699genim diles sædes ane yntsan, pipores feower,
700cymenes þreo, gegnid swiþe smale, do þonne on wæter þe
701wære minte on gesoden & sure æppla oððe
702wingeardes twigu ufeweard merwe.
703Gif se mon ne sie on fefre yce mid wine & sele drincan þonne
704nehe to reste gan wille & lege utan on
705þone magan gesodene wudu æpla & hlafes cruman & swilce
706onlegena.
707

.XIII.

    
708þonne sceal þis wiþ þæs magan springe, sum pyse cyn
709hatte lenticulas, ete þara hund teontig hreawra.
710Eft, scearpes ecedes gesupe þreo cuclermæl þonne he slapan
711wille on æfen.
712

.XIIII.

    
713Wiþ eallum magan untrumnessum genim finoles wyrttruman
714uteweardra, þæt þær mærwost sie, ado of þam
715finole swa micel swa oþer healf pund sie, geot

page 192


716þonne ecedes on swa oþer healf sester sie, læt þonne
717þreo niht standan swa ætgædere, æfter þon oferseoð
718þa wyrttruman hwæt hwega on þam ecede & awring
719of þam ecede clæne.
720Gedo þonne on þæt eced huniges mid þy ecede, gedo þonne
721alwan godne dæl þær on þætte yntsan gewege
722oððe ma & oþer swilc hwites cweodowes & ameos hatte
723suþerne wyrt oþer asaru, do þara læs, gemenge
724hwæþere ealle togædere & þonne selle him þreo
725cuclermæl.
726Do þis wið magan bryne & þurste, wlaco wæter menge wið
727þone selestan ele, sele drincan.
728þæt styrð þam þurste.
729

.XV.

    
730Wiþ þæs magan springe þonne þurh muð bitere hræcð
731oþþe bealcet oððe him on þam magan sugeð, genim
732pipores swilce an mynet gewege, diles sædes swilce IIII
733mynet gewegen, oþer swilc cymenes, gegnid
734eall & sele on wine cuclermæl þonne he slapan gan wille.
735Sio aþenung þæs magan & sio ablawunge hæto cymeð of
736þam blacum omum.
737Ac genim þonne spiungean, gedo on scearp eced, gewæte
738swiðe, lege ofer þone magan þonne hit swilc
739sie.
740æfter þon gif þæs ne fele lege oþra onlegena on strengran
741& aferran swa swa is ar om wið hunig gemenged
742& þon gelic swa læcas cunnon.
743

.XVI.

    
744þis sint tacn þæs hatan magan omihtan ungemet,
745fæstlican, & þæs ofercealdan.
746þæs hatan magan ungemetfæstan

page 194


747tacn sindon þonne he bið
748mid omum geswenced, þam men bið þurst getenge
749& nearones & geswogunga & modes tweonung & unlust &
750wlætta.
751Him is nyt þæt he hlaf þicgen on cealdum wætre oððe on
752ecede & swiðe fæste gesoden ægra oþþe gebrædde
753to undernes & wyrta & lactucas, þæt is leahtric, &
754mealwan & hænne flæsc næs swiþe gesoden
755& gose þa ytmestan limo & fixas þa þe heard flæsc habban
756& wine winclan & ostran & oþru, pysena cyn
757& mylsce æppla & bæþ of swetum ferscum wæterum sceal
758beon geworht, hat bæþ him ne deah.
759Tacn þæs ofercealdan magan, þæt þa men ne þyrst ne hi
760swol gefelaþ on magan & ne biþ him ænig wearm
761þrowung getenge.
762Ac hy girnað metta swiþor þonne hit geliclic sie & gif him
763ofstondeþ on innan ænigu ceald wæte þonne
764spiwað hie þæt horh & þa mettas gehabban ne magon þe
765hie geþicgeað & æfter þam spiwað sona him
766to gifanne biddað.
767þa men þu scealt smerwan mid þy ele þe mon wermod on
768seoðe & þa þiccan geurnen on & þa slipinga wætan
769on þam magan & þa acolodan & þæt ofstandene þicce
770slipige horh þu scealt mid þam ær genemnedan
771læcedomum wyrman & þynnian.
772Wyrc him þonne wyrtdrenc of finoles wyrttruman rinde &
773merwost sie þætte six yntsan gewege & ecedes
774anne sester & alwan þreo yntsan, seoþ þonne on þam
775ecede þone finol oþ þæt hit sie wel gesoden,
776awring þonne þa wyrta of þam ecede, gedo þonne to þam
777ecede clænes huniges pund, seoþ þonne ætgædere
778oþ þæt hit sie swa þicce swa hunig, scead þonne þa
779alwan on wel gegnidene & sele þreo cuclermæl mid wætere.
780þæt deah wiþ heort ece & wiþ felle wærce.

page 196

    
781Be þære ofermiclan friclo, þonne of þære selfan
782cealdan adle þæs magan cymð þæt sio ofermiclo friclo
783& gifernes arist of þæs hores wætan þe of þam magan
784cymð & hie beoþ spiwende &, swa swa hund,
785eft sona secað þa mettas, þam þu scealt sellan clæne &
786hluttor win & read swiðe gehæt, ne sie to
787scearp ne se mete ne sie to scearp ne to sur þe þu him
788selle ac smeþe & fæt.
789Gif ormæte hungor cymð of ungemetlicre hæto þæs magan &
790tyddernesse þæt hie syn sona geswogene gif
791hie þone mete næbben, wiþ ormætum hungre þonne scealt
792þu sona þæs mannes tilian, bind his ytmestan
793limo mid byndellum, teoh him þa loccas & wringe þa earan
794& þone wangbeard twiccige.
795þonne him sel sie sele him sona hlaf on wine gebrocenne ær
796he oþre mettas þicge.
797Sele him þa mettas þa þe ne sien to raðe gemelte, late
798mylt hryþeres flæsc gæten & hiorota, buccena
799is wyrrest & ramma & fearra & þa þe swiðe ealde beoð
800on feoþorfotum nietenum & fuglas þa þe heard
801flæsc habbað, pawa, swan, æned.
802þam ðe cealde wambe habbað þu scealt sellan wel meltende
803mettas, scellihte fiscas & culfrena briddas,
804hænne flæsc & gose fiþru, swa betere swa fætran sien
805& ferscran.
806þa ytmestan leomo swina beoð eaðmelte & geong hryþer &
807ticcenu & swete win sel mylt þonne þæt afre.
808

.XVII.

    
809Wiþ eallum lifer adlum & gecyndum & wæstmum & be þam sex
810þingum þe ðone lifer wærc wyrceað & lacnung
811þara ealra & sweotol tacn, ge be micgean ge be unluste
812ge hira hiwe, sio biþ on þa swiþran sidan
813aþened oþ þone

page 198


814neweseoþan, sio hæfð fif læppan,
815helt þa lendenbrædan, sio is blodes timber, &
816blodes hus & fostor.
817þonne þara metta meltung biþ & þynnes þa becumaþ on
818þa lifer, þonne wendaþ hie hiora hiw & cerrað
819on blod & þa unsefernessa þe þær beoþ hio awyrpþ ut &
820þæt clæne blod gesomnaþ & þurh feower ædra
821swiþost onsent to þære heortan & eac geond ealne þone
822lichoman oþ þa ytmestan limo.
823Be sex þingum þe þone liferwærc wyrceað, ærest geswel,
824þæt is aþundenes þære lifer, oþer is þæs geswelles
825toberstung, þridde is wund þære lifre, feorþe
826is welmes hæto mid gefelnesse & mid sare
827geswelle, fifte is aheardung þæs magan mid gefelnesse & mid
828sare, sexte is heardung þære lifre butan
829gefelnesse & butan sare.
830þære lifre geswel oþþe aþundenesse þu meaht þus
831ongitan, on þa swiðran healfe under þam hnescan
832ribbe biþ ærest se swile on þære lifre & gefelð se mon
833ærest þær hefignesse & sar & of þære stowe
834ofer ealle þa sidan astihð oþ þæt wiþoban & oþ ðone
835swiþran sculdor þæt sar & his micgge bið blodread
836swilce hio blodig sie.
837Biþ him unlust getenge & his hiw blac & he biþ hwæt hwega
838hriþende & singalne cyle þrowaþ & cwacaþ
839swa mon on lencten adle deþ.
840Ne mæg him mete under gewunian, þint sio lifer & ne mæg
841þam sare mid handa onhrinan bið to þon strang
842& næfþ nanne slæp þonne hit strangost biþ.
843þonne se swile tobyrst þonne bið seo micge lyswen swilce
844worms, gif he utyrnð þonne biþ þæt sar læsse.

page 200


845

.XVIII.

    
846Viþ þære lifre swile oððe aþundenesse, gif se utgang
847forsitte, him is on fruman blod to forlætenne
848on ædre on þa winestran healfe.
849Wyrc him þonne beþinge þus & sealfe, of ele & rudan &
850dile & of merces sæde swa micel swa þe þince,
851seoð eall mid þy ele & þonne mid hnescre wulle beþe
852mid þy wose lange þa swiðran sidan & þonne
853oferlege mid wulle & besweþe fæste ymb III niht.
854Wyrc him eft onlecgende sealfe & beren grytte geond gotene
855mid wine & þonne gesodene & mid ecede &
856mid hunige eall getrifulad & eft gesoden, lege on þone
857þiccestan clað oþðe on fel, swiðe mid swa
858wearme & on þæt sar bind & hwilum teoh mid glæse oþþe
859mid horne.
860Gif se utgang forsitte mid wyrtdrencum ateoh hine ut.
861Wyrc of wermode & of hirde wyrte & of rudan sæde do
862aseowones huniges genoh to sele neahtnestigum
863cucler mæl.
864

.XVIIII.

    
865Tacn be aswollenre & gewundadre lifre, læcedomas wiþ þon
866& be þære lifre aheardunge.
867Se þe bið gewundod þonne on þa lifre & gif he ne biþ
868þon raþor gelacnod þonne becymð he on þa adle
869þe mon wormse spiweþ.
870Gif se geswollena mon on þære lifre oððe se aþundena swa
871aswollen gebit oþ þone fif & twentigeþan
872dæg swa se swile ne bersteþ þonne onginð sio lifer
873heardian, gif hio gebyrst þonne bið þær wind
874on þære lifre.
875þære wunde tacn sindon, þonne sio wund

page 202


876geborsten biþ
877þonne bið þurh þa wambe se utryne swilce blodig
878wæter & biþ his neb read & aswollen & þonne þu him
879þine hand setest on þa lifre þonne gefelþ
880he swiþe micel sar & biþ se man swiðe mearo & of
881þære adle cymð ful oft wæter bolla.
882Wiþ geswollenum sare, on fruman mid onlegenum & sealfum
883sceal mon lacnian, sio sceal beon of berenum
884gryttum on leage gesodenum & of culfrena scearne geworht
885mid hunige & þonne alecge mon þa sealfe
886on hatne clað oþþe fel oþþe cartan, besweþe mid
887þonne.
888Hnescað se swile sona & gebersteþ innan.
889Drince mulsa, þæt is gemilscede drincan, ælce dæge & gate
890meoluc gesodene & wæter on þam sien gesodene gode wyrta.
891

.XX.

    
892Læcedomas wiþ þære lifre wunde þonne se swile
893gewyrsmed tobyrst, nim gate meoluc swa wearme niwan
894amolcene, sele drincan.
895Do eac to drence nædran geworhte swa læcas cunnon & þonne
896hie ælcra drincan willen drincan hie nemne
897wæter ær gesoden of wyrtum, on wermode & on oþrum
898swelcum & swilca onlegena swa we ær writon.
899Ac mon sceal ær mid wearmum springum & hate wætre beþian
900& þwean þa stowe & on þam wætre sien gesodene
901laures croppan & hirdewyrt, þæt is eorðgealla, &
902wermod.
903Mid þy þu þa saran stowa lange ærest beþe & læt reocan
904on.
905Gif þonne sio wund swiðe rotige þære lifre oþ þæt he
906þæt wursm of muðe hræce gewyrce him gemilscade
907drincan, þæt is micel dæl bewylledes wæteres on huniges
908godum dæle,

page 204


909of þam sceal beon þæt rot gelome
910adon þenden hit mon welð oþ þæt þær nan ne
911sie, læt þonne colian & sele þonne drincan.

912B21.2.1.3.2

page 320


913

.XXII.

    
914Wiþ utsiht adle, V leafan, hleomoce, curmealle,
915elehtre, gecnua þa wyrta & wyl on meolce, sele
916him drincan wearm on morgenne & on æfen.
917Wyrc briw to þon ilcan, wudu cunellan, hleomoc, bewyl
918þara meolce þriddan dæl, þære wyrte of þam
919meolcum, scead hwæten mela þær on & ete þone briw
920cealdne, & supe þa meoluc.
921Him bið sona sel.
922Gif se briw & se drenc inne gewuniað þu meaht þone man
923gelacnian, gif him offleogeð him bið selre
924þæt þu hine na ne grete.
925Him biþ his feorh adl getenge.
926

.XXIII.

    
927Gif wyrmas beoþ on mannes innoðe wyl on buteran grene
928rudan, drinc on neaht nestig scenc fulne.
929Hi

page 322


930gewitað ealle aweg mid þy utgange & he bið sona hal.     
931To þon ilcan genim cymenes dust, meng to gate geallan &
932fearres, gnid þone nafolan mid ealle.
933Hi gewitaþ niþer of þæm men.
934

.XXIIII.

    
935Wiþ lið wærce sing VIIII siþum þis gealdor þær on
936& þin spatl spiw on, Malignus obligauit, angelus
937curauit, dominus saluauit
.
938Him biþ sona sel.     
939To þon ilcan genim culfran tord & gate tord, drige swiðe
940& gnid to duste, meng wiþ hunig & wiþ butran,
941smire mid þa leoþu.
942

.XXV.

    
943Wiþ weartum genim hundes micgean & muse blod, meng to
944somne, smire mid þa weartan.
945Hi gewitaþ sona aweg.
946

.XXVI.

    
947Wiþ miclan lice genim nioþowearde elenan & þung & ompran
948þa þe swimman wile, ealra emfela, & gecnua
949wel & wyl on buteran, do wel sealtes on & smire mid.
950Wyrc bið wiþ þam miclan lice, elene, ælfþone, marubie,
951curmealle, ellen tanas & ac tanas, wyl swiðe
952on wætre & beþe on swiðe hatum þæt lic.
953Wyrc drenc wið þam miclan lice, hindhioloþan, curmeallan,
954bogen, nefte, agrimonia, betonica, finul,
955dile, do on god ealo, sele drincan on dæge III
956scencas fulle.
957Wyrc briw wiþ þon ilcan, genim nioþowearde elenan & eofor
958þrotan, redic & þa readan netlan nioþowearde,
959scearfa smæle & gecnua wel, wyl siþþan on buteran,
960do clæne ifig taran þær on gif þu hæbbe
961& hwon berenes melwes, do on blede mid þam wyrtum & hrer
962mid sticcan oþ

page 324


963þæt hit col sie, sele etan
964on neaht nestig III snæda, sele þone briw & þone
965drenc ær þam bæþe þy læs hit inslea æfter þam
966baþe.
967

.XXVII.

    
968Wiþ singalum þurste untrumra manna nim wermod & hind
969hioloþan & gyþrifan, wylle on ealaþ, geswete
970hwon, sele him drincan.
971Hit hælþ þone þurst wundorlice.
972

.XXVIII.

    
973Wiþ innan fortoge, smæl þearma ece, genim betonican
974& wermod, merce, rædic, finul, gecnua ealle
975& do on eala, sete þonne & bewreoh, drinc on neaht nestig
976scenc fulne.
977

.XXVIIII.

    
978Viþ bryne, gif mon sie mid fyre ane forbærned nim
979wudurofan & lilian & hleomoc, wyl on buteran & smire mid.
980Gif mon sie mid wætan forbærned nime elm rinde & lilian
981moran, wyl on meolcum, smire mid þriwa on dæg.
982Wiþ sunbryne, merwe ifig twigu wyl on butran, smire mid.
983

.XXX.

    
984Wyrc godne ðeor drenc, wermod, bogen, garclifan, polleian,
985wenwyrt, þa smalan fel terre, eagwyrt,
986þeorwyrt, ceaster æsces II snæda, elenan III,
987commuces VIII , wuduweaxan godne dæl, curmeallan,
988gescearfa þas wyrta on god hluttor eala oþþe wylisc
989ealu, læt standan III niht bewrigen, sele
990drincan scenc fulne tide ær oþrum mete.
991Wiþ þeore & wiþ sceotendum wenne nim bogen & gearwan &
992wudu weax

page 326


993& hrefnes fot, do on god ealu, sele
994drincan on dæge III scencas fulle.
995Gif þeor gewunige on anre stowe wyrc beþinge, nim þæt
996ifig þe on stane weaxe & gearwan & wudu bindes
997leaf & cuslyppan, gecnua ealle wel, lege on hatne stan on
998troge, geot hwon wæteres on, læt reocan
999on þæt lic þær þær him þearf sie, þonne se col
1000sie do oþerne hatne on, beþe swa gelome.
1001Him biþ sona sel.
1002

.XXXI.

    
1003Wyrc gode wensealfe, nim wudu merce & hrefnes fot & wermod
1004nioþoweardne, cuslyppan, rudan, wudubindes leaf,
1005ifig leaf þe on eorþan wixþ, þa clufihtan
1006wenwyrt, gecnua ealle, wyl on rammes smerwe
1007oþþe on buccan, do þriddan dæl buteran, awring þurh
1008claþ, do þonne godne scip taran to & hrer
1009oþ þæt hit col sie.
1010

.XXXII.

    
1011Wyrc gode dolh sealfe, nim gearwan & wudu rofan
1012nioþowearde, feld moran, & nioþoweardne sigelhweorfan,
1013wyl on godre buteran, awring þurh clað & læt
1014gestandan.
1015Wel ælc dolh þu meaht lacnian mid.
1016

.XXXIII.

    
1017Gif mon sie ufan on heafod wund & sie ban gebrocen nim
1018sigelhweorfan & hwite clæfran wisan & wudurofan,
1019do on gode butran, aseoh þurh clað & lacna siþþan.     
1020Gif sio eaxl upstige nim þa sealfe, do hwon wearme mid
1021feþere.
1022Him bið sona sel.
1023Wyrc godne dolh drenc, nim agrimonian & wudu rofan, do on god
1024ealo, sele drincan godne scenc fulne
1025on neaht nestig.
1026Gif gebrocen

page 328


1027ban sie on heafde & of nelle cnua grene
1028betonican & lege on þæt dolh gelome oþ þæt
1029þa ban of syn & þæt dolh gebatod.
1030

.XXXIIII.

    
1031Wiþ hundes slite cnuwa ribban, lege on þæt dolh & rudan
1032wyl on butran, lacna mid þæt dolh.
1033Gif sinwe syn forcorfene nim renwyrmas, gecnuwa wel, lege on
1034oþ þæt hi hale synd.
1035Gif sinwe sien gescruncene nime æmettan mid hiora bedgeride,
1036wyl on wætre & beþe mid & rece þa sinwe geornlice.
1037

.XXXV.

    
1038Viþ gongewifran bite nim henne æg, gnid on ealu hreaw &
1039sceapes tord niwe swa he nyte, sele him drincan
1040godne scenc fulne.
1041

.XXXVI.

    
1042Wiþ cancre nim gate geallan & hunig, meng to somne begea
1043emfela, do on þæt dolh.
1044To þon ilcan, niwe hundes heafod bærn to ahsan, do on dolh.
1045Gif hit nelle þæt nim monnes drogan, drig swiðe, gnid to
1046duste, do on.
1047Gif þu mid þys ne meaht gelacnian ne meaht þu him æfre
1048nahte.
1049

.XXXVII.

    
1050Wiþ þon þe wif ne mæge bearn acenuan nim feld moran
1051nioþowearde, wyl on meolcum & on wætre, do begea
1052emfela, sele etan þa moran & þæt wos supan.
1053To þon ilcan bind on þæt winstre þeoh up wið þæt
1054cennende lim nioþowearde beolonan oþþe XII corn
1055cellendran sædes & þæt sceal don cniht oððe mæden.
1056Swa þæt bearn sie acenned do þa wyrta aweg þy læs þæt
1057innelfe utsige.

page 330


1058Gif of wife nelle gan æfter þam beorþre þæt gecyndelic
1059sie seoþe eald spic on wætre, beþe mid þone
1060cwiþ oððe hleomoc oþþe hocces leaf wyl on ealoþ,
1061sele drincan hit hat.
1062Gif on wife sie dead bearn wyl on meolce & on wætre hleomoc
1063& polleian, sele drincan on dæg tuwa.
1064Georne is to wyrnanne bearneacnum wife þæt hio aht sealtes
1065ete oððe swetes oþþe beor drince ne swines
1066flæsc ete ne naht fætes ne druncen gedrince ne on weg
1067ne fere ne on horse to swiðe ride þy læs
1068þæt bearn of hire sie ær riht tide.
1069Gif hio blede to swiþe æfter þam beorþre nioþowearde
1070clatan wyl on meolce, sele etan & supan þæt wos.
1071

.XXXVIII.

    
1072Wiþ þon þe wifum sie forstanden hira monaþ gecynd wyl
1073on ealað hleomoc & twa curmeallan, sele drincan
1074& beþe þæt wif on hatum baþe & drince þone drenc on
1075þam baþe.
1076Hafa þe ær geworht clam of beor dræstan & of grenre
1077mucgwyrte & merce & of berene melwe, meng ealle
1078tosomne, gehrer on pannan, clæm on þæt gecynde lim &
1079on þone cwið nioþoweardne þonne hio of þam
1080baðe gæþ & drince scenc fulne þæs ilcan drences
1081wearmes.
1082& bewreoh þæt wif wel & læt beon swa beclæmed lange tide
1083þæs dæges, do swa tuwa swa þriwa swæþer þu scyle.
1084þu scealt simle þam wife bæþ wyrcean & drenc sellan on
1085þa ilcan tid þe hire sio gecynd æt wære.
1086Ahsa þæs æt þam wife.     
1087Gif wife to swiþe offlowe sio monað gecynd genim niwe
1088horses tord, lege on hate gleda, læt reocan swiþe

page 332


1089betweoh þa þeoh up under þæt hrægl þæt se mon
1090swæte swiþe.
1091

.XXXVIIII.

    
1092Við smeawyrme smiring, nim swines geallan & fisces geallan
1093& hrefnes geallan & haran geallan, meng
1094to somne, smire þa dolh mid, blaw mid hreode on þæt seaw
1095on þæt dolh, cnua þonne heorot brembel
1096leaf, lege on þa dolh.
1097Wyrc beþinge to þon ilcan, nim æps rinde & wirrinde, cwic
1098rinde, slah þorn rinde, wirrinde, berc
1099rinde, cnua ealle þa rinda, wyl on cyse hwæge, þweah
1100mid & beþe þæt lim þe se wyrm on sie & æfter
1101þære beþinge adrig & smire mid þære sealfe & blaw þa
1102sealfe on þa dolh & lege ða brembel leaf
1103on, do swa on dæge ðriwa on sumera & on wintra twiwa.     
1104Wyrc þa blacan sealfe gif þe þearf sie, gesamna þe tu
1105ambru hryþra micgean & amber fulne holen rinda
1106& æscrinda & þunges, wylle þonne on cetele oþ þæt
1107se wæta sie twæde on bewylled, ado of þa wyrta
1108& þa rinda, wyl eft oþ þæt hit sie swa þicce swa
1109molcen & swa sweart swa col, smire mid siþþan
1110þæt dolh & hafa clam geworht of mealtes smedman & of hwiting
1111melwe & elehtran, clufa, cnua & gnid
1112tosomne, wyrc to clame, gif he sie to drige do on breowende
1113wyrt hwon, clæm on þa dolh & utan ymb.
1114Siþþan hie gesmyred synd seo sealf wile ærest þa dolh
1115ryman & þæt deade flæsc ofetan & þone swile
1116aþwænan & þone wyrm þær on deadne gedeþ oþþe cwicne
1117ofdrifð & þa dolh gelacnað.

page 334


1118

.XL.

    
1119Wiþ þon þe mon sie monaþ seoc nim mere swines fel, wyrc
1120to swipan, swing mid þone man, sona bið sel, amen.
1121

.XLI.

    
1122Vyrc godne drenc wiþ eallum feondes costungum, nim
1123betonican, bisceopwyrt, elehtran, gyþrifan, attorlaþan,
1124wulfes camb, gearwan, lege under weofod, gesinge
1125VIIII mæssan ofer, gescearfa þa wyrta
1126on halig wæter, sele drincan on neaht nestig scenc fulne &
1127do þæt halig wæter on ealne þone mete
1128þe se man þicge.
1129Wyrc gode sealfe wiþ feondes costunga, bisceopwyrt, elehtre,
1130haransprecel , streawberian wise, sio
1131clufihte wenwyrt, eorðrima, brembel æppel, polleian,
1132wermod, gecnua þa wyrta ealle awylle on godre
1133buteran, wring þurh clað, sete under weofod, singe
1134VIIII mæssan ofer, smire þone man mid on
1135þa þunwonge & bufan þam eagum & ufan þæt heafod & þa
1136breost & under þam earmum þa sidan.
1137þeos sealf is god wiþ ælcre feondes costunga &
1138ælfsidenne & lencten adle.
1139Gif þu wilt lacnian gewitseocne man gedo bydene fulle
1140cealdes wætres, dryp þriwa on þæs drences,
1141beþe þone man on þam wætre & ete se man gehalgodne hlaf &
1142cyse & garleac & cropleac & drince þæs
1143drences scenc fulne.
1144& þonne he sie bebaþod smire mid þære sealfe swiþe &
1145siþþan him sel sie wyrc him þonne swiðne drenc
1146utyrnendum.
1147Wyrc þus þone drenc, nim lybcornes leaf & celeþonian moran
1148& glædenan moran & hocces moran & ellenes
1149wyrttruman rinde, wyl on ealað, læt standan neahterne
1150on þam wyrtum,
1151ahlyttre þonne & gewyrm, do buteran to &

page 336


1152sealt, sele drincan.
1153Wyrc spiwe drenc utyrnendne, nim feowertig lybcorna, berend
1154wel & gegnid on nioþowearde celeþonian
1155& hocces moran & twa clufe þære clufehtan wenwyrte &
1156hwerhwette niþewearde an lytel & hamwyrte
1157moran medmicel, gedo ealle þa wyrta swiþe wel clæne &
1158gecnua, do on eala, bewreoh, læt standan neahterne,
1159sele drincan scenc fulne.
1160

.XLII.

    
1161Gif swiðdrenc on men IN THE MS THE WORD men IS GIVEN AS
1162THE LETTER m WITH A SUPERSCRIPT TILDE

1163gesitte & he nelle ofgan, nim
1164niþewearde celeþonian & lybcornes leaf oþþe arod,
1165wyl on ealað, do buteran & sealt to, sele drincan
1166wearmes scenc fulne.
1167

.XLIII.

    
1168Wiþ attres drince seoþ henne & hocces leaf on wætre, ado
1169þone fugel of & þa wyrta, sele supan þæt
1170broð wel gebuterod swa he hatost mæge.
1171Gif he ær hæfþ attor gedruncen ne biþ him ahte þe wyrs.
1172Gif he þæt broð þonne ær sypð ne meaht þu him þy
1173dæge attor gesellan.
1174

.XLIIII.

    
1175Viþ lusum sele him etan gesodenne cawel on neaht nestig
1176gelome.
1177He biþ lusum bewered.
1178

.XLV.

    
1179Gif þorn stinge man on fot oþþe hreod & nelle ofgan, nime
1180niwe gose tord & grene gearwan, cnuwige
1181swiþe tosomne, clæm on þæt dolh.
1182Sona biþ sel.

page 338


1183

.XLVI.

    
1184Wiþ æsmælum & wiþ eallum eagna wærce ceow wulfes comb,
1185wring þonne þurh hæwenne clað wyllenne on
1186þa eagan þæt seaw on niht þonne he restan wille & on
1187morgen do æges þæt hwite þær on.
1188

.XLVII.

    
1189Viþ lyft adle gif se muð sie woh oþþe won, nim
1190cellendran, gnid on wifes meolce, do on þæt hale eare.
1191Him biþ sona sel.
1192Eft, nim cellendran, adrig, gewyrc to duste, gemeng þæt
1193dust wiþ wifes meoluc þe wæpned fede, awring
1194þurh hæwenne clað & smire þæt hale wonge mid &
1195drype on þæt eare wærlice.
1196Wyrc þonne beþinge, genim brembel rinde & elm rinde, æsc
1197rinde, slahþorn rinde, apuldor rinde, ifig
1198rinde, ealle þas nioþowearde & hwerhwettan, smeru wyrt,
1199eofor fearn, elene, ælfþone, betonice, marubie,
1200redic, agrimonia, gescearfa þa wyrta on cetel & wyl
1201swiðe.
1202þonne hit sie swiþe gewylled do of þam fyre & sete &
1203gewyrc þam men setl ofer þam citele & bewreoh
1204ðone man mid þæt se æþm ne mæge ut nahwær butan he
1205mæge geeþian, beþe hine mid þisse beþinge þa
1206hwile þe he mæge aræfnan.
1207Hafa him þonne oþer bæþ geara, genim æmet bed mid
1208ealle, þara þe hwilum fleogað, beoþ reade, wyl
1209on wætre, beþe hine mid ongemethatum.
1210Wyrc him þonne sealfe, nim ælces þara cynnes wyrta, wyl on
1211buteran, smire mid þa saran limu.
1212Hie cwiciaþ sona.
1213Wyrc him leage of ellen ahsan, þreah his heafod mid colre.
1214Him biþ sona bet.
1215& se man læte him blod ælce monþe on V nihta ealdne
1216monan & on fiftyne & on XX.

page 340


1217

.XLVIII.

    
1218Drenc wiþ fic adle, nim bulut & eoforþrotan nioþowearde &
1219wudu fillan & geaces suran & æferþan, gescearfa
1220þas wyrta tosomne, do on gellet innan, læt standan
1221neahterne ær þu hine drince.
1222Wyrc beþinge, nim þæt reade ryden, do on trig, hæt
1223þonne stanas swiþe hate, lege on þæt trig innan
1224& he sitte on stole ofer þære beþinge þæt hio hine
1225mæge tela gereocan & bewreoh þæt sio hæto mæge hine tela
1226gereocan.
1227þonne feallað þa fic wyrmas on þa beþinge.
1228Him biþ sona sel.
1229Drince þone drenc ær þære beþinge.
1230Gif he þonne þa beþinge þurhteon ne mæge drince þone
1231drenc ælce dæge oþ þæt him sel sie.
1232

.XLVIIII.

    
1233Viþ sculdor wærce & earma wyl betonican on ealoð, sele
1234drincan gelome & simle smire hine æt fyre mid wenwyrte.
1235

.L.

    
1236Gif cneow sar sie cnua beolenan & hemlic, beþe mid & lege
1237on.
1238

.LI.

    
1239Gif se fot sar sie, ellen leaf & wegbrædan & mucgwyrt
1240gecnua & lege on & gebind hat þær on.
1241

.LII.

    
1242Gif þu ne mæge blod dolh forwriþan nim niwe horses tord,
1243adrig on sunnan, gegnid to duste swiþe wel,
1244lege þæt dust swiþe þicce on linenne claþ, wriþ mid
1245þy þæt dolh.
1246

.LIII.

    
1247Gif meoluc sie awyrd bind tosomne wegbrædan & giþrifan &
1248cersan, lege on þone fildcumb & ne sete
1249þæt fæt niþer on eorþan seofon nihtum.

page 342


1250

.LIIII.

    
1251Wyrc sealfe wið nihtgengan, wyl on buteran elehtran,
1252hegerifan, bisceopwyrt, reade magþan, cropleac,
1253sealt, smire mid.
1254Him bið sona sel.
1255

.LV.

    
1256Gif men sio heafod panne beo gehlenced alege þone man
1257upweard, drif II stacan æt þam eaxlum, lege
1258þonne bred þweores ofer þa fet, sleah þonne þriwa on
1259mid slege bytle.
1260Hio gæþ on riht sona.
1261

.LVI.

    
1262Gif men nelle myltan his mete, niþeweard clate & merce &
1263sundcornes leaf wyl on ealaþ, sele drincan.
1264

.LVII.

    
1265Viþ wif gemædlan geberge on neaht nestig rædices moran.
1266þy dæge ne mæg þe se gemædla sceþþan.
1267

.LVIII.

    
1268Wiþ feondes costunge, rud molin hatte wyrt, weaxeþ be
1269yrnendum wætre, gif þu þa on þe hafast & under
1270þinum heafod bolstre & ofer þines huses durum ne mæg
1271þe deofol sceþþan inne ne ute.
1272

.LVIIII.

    
1273Wiþ þeor wenne, gif he sie men on cneowe oþþe on oþrum
1274lime wyrc clam of surre rigenre grut oððe
1275dage, do æges hwit to & broc cersan, lege on þæt lim
1276oþ þæt se clam hatige, do of þone, lege oþerne þær on.

page 344


1277

.LX.

    
1278Vyrc gode earsealfe, hundes tunge niþeweard & singrene &
1279sinfulle, tunhofe nioþoweard, celeþonian
1280leaf, garleac, cropleac, do on win oððe on eced, wring
1281þurh hæwenne clað on þæt eare, læt standan
1282III niht ær þu hine on do.
1283Eft, nim cropleac & sinfullan, gecnua hwon wines to & wring
1284on þæt eare.
1285Him biþ sona sel.

page 352


1286

.LXV.

    
1287Gif man sie gegymed & þu hine gelacnian scyle, geseoh
1288þæt he sie toweard þonne þu ingange.
1289þonne mæg he libban.
1290Gif he þe sie framweard ne gret þu hine ahte.
1291Gif he libban mæge wyl on buteran betonican,

page 354


1292gyþrifan, gearwan, polleian, dolhrunan, awring þurh claþ,
1293læt standan.
1294Gehæt scenc fulne cu wearmre meolce, do þære sealfe V
1295snæda þær on, supe on neaht nestig & ete
1296fersc flæsc þær þær hit fætost sie.
1297& þicge on niht þa sealfe & þæt dolh fet mid ealdan
1298swice oþþe mid ferscre buteran.
1299þonne hit sie clæne & wel read lacna mid þa ilcan sealfa &
1300ne læt tosomne gif hio sie clæne, læt siþþan tosomne.
1301Gif hit nelle for þisum læcedome batian wyl on meolcum þa
1302readan gearwan & finul, linwyrt, ealra gelice,
1303læt aweallan V siþum, awring þurh clað.
1304Gebriw wel swiþne briw þær on mid hwæte melwe & gesceaf
1305godes weaxes ane snæde þær on & hrer tosomne,
1306læt gecolian, genim haran wulle lytle snæde III,
1307bewind mid þy briwe utan þæt he mæge forswelgan
1308& besupe mid cu wearmum.
1309

.LXVI.

    
1310Drenc gif þeor sie on men, nim þas wyrte nioþewearde,
1311finol, bisceopwyrt, æscþrotan, ealra emfela,
1312þissa twega mæst, ufewearde rudan & betonican, ofgeot mid
1313hluttrum ealaþ & gesinge III mæssan
1314ofer & drince ymb II niht þæs þe he ofgoten sie ær
1315his mete & æfter.
1316

.LXVII.

    
1317Viþ deofol seoce do on halig wæter & on eala bisceopwyrte,
1318hindhioloþan, agrimonian, alexandrian,
1319gyþrifan, sele him drincan.
1320Eft, cassuc, þefan þorn, stan crop, elehtre, finul,
1321eoforþrote, cropleac, ofgeot gelice.
1322Eft spiwe drenc wið deofle, nim micle hand

page 356


1323fulle secges & glædenan, do on pannan, geot micelne bollan
1324fulne ealaþ on, bewyl healf, gegnid XX lybcorna, do
1325on þæt.
1326þis is god drenc wiþ deofle.
1327

LXVIII.

    
1328Leoht drenc wiþ weden heorte, elehtre, bisceopwyrt,
1329ælfþone, elene, cropleac, hind hioloþe, ontre,
1330clate, nim þas wyrta þonne dæg & niht scade, sing
1331ærest on ciricean letania & credan & pater noster.
1332Gang mid þy sange to þam wyrtum, ymbga hie þriwa ær þu
1333hie nime & ga eft to ciricean, gesing XII
1334mæssan ofer þam wyrtum þonne þu hie ofgoten hæbbe.
1335

.LXVIIII.

    
1336Gif men sie maga asurod & forþunden genim holen leafa
1337micle twa hand fulla, gescearfa swiþe smale,
1338wyl on meolcum oþ þæt hie syn wel mearuwe, pusla snæd
1339mælum, ete þonne VI snæda on morgen III
1340& on æfen III & æfter his mete.
1341Do þus VIIII niht, leng gif him þearf sie.     
1342Gif mon biþ aþunden ete rudan & drince, he biþ hal.     
1343Wiþ magan wærce, rudan sæd & cwic seolfor & eced bergen
1344on neaht nestig.
1345Eft, gnid on eced & on wæter polleian, sele drincan.
1346Sona þæt sar toglit.
1347

.LXX.

    
1348Viþ wambe wærce ofgeot polleian & drince & sume binde to
1349þam nafolan & wite georne þæt sio wyrt aweg ne aglide.
1350Sona biþ sel.

page 358

    
1351Wiþ magan wærce, wudu þistles þone grenan mearh þe
1352biþ on þam heafde sele him etan mid hatan ele.     
1353Viþ wambe heardnesse geclænsa giþcorn, gnid on ceald
1354wæter, sele him drincan.
1355

.LXXI.

    
1356Wiþ springe gnid saluian wiþ hunig, smire mid.
1357Sona biþ sel.
1358Eft, wyrc sealfe, nim hand fulle spring wyrte & hand fulle
1359wegbrædan & hand fulle magþan & hand
1360fulle niðewearde doccan þære þe swimman, wille on butran,
1361ahlyttre þæt sealt of & þæt fam, do hwon
1362huniges to englisces, do ofer fyr, awyl.
1363þonne hit wealle sing III pater noster ofer, do eft of,
1364sing þonne VIIII siþum pater noster on
1365& þriwa awyl & swa gelome, of ado & lacna mid siþþan.
1366

.LXXII.

    
1367Viþ þære geolwan adle ofgeot þas wyrte mid swiþe
1368beore, ribban hand fulle, cwic rinda hand fulle,
1369VIIII snæda niþeweardre æscþrotan & VIIII
1370niþeweardre eolenan.
1371Eft, dile, celendre, saluian mæst, wyl on swiþum beore
1372þæt hit sie þicce & grene, nim niþewearde
1373eolenan, gesniþ on hunig, ete swa manige snæda swa he
1374mæge, gedrince þæs drences scenc fulne æfter
1375& eal þæt fæc ete sceapen flæsc & nan oþer.
1376

.LXXIII.

    
1377Gif men sie innelfe ute gecnua galluc, awring þurh clað
1378on cu wearme meolce, wæt þine handa þær on
1379& gedo þæt innelfe on þone man, geseowe mid seolce, wyl
1380him þonne galluc VIIII morgnas butan
1381him leng þearf sie, fed hine mid fersce hænne flæsc.