1B9.3.2

page 74

    
2þa se Wisdom þa þis leoð asungen hæfde, ða
3ongan he eft spellian & þus cwæð: Genog ic þe hæbbe
4nu gereaht ymb ða anlicnessa & emb ða sceaduwa þære soðan
5gesælðe.
6Ac gif þu nu sweotole gecnawan meaht þa anlicnesse þære
7soðan gesælðe þonne is siððan ðearf þæt ic
8þe hi selfe getæce.
9þa andwyrde ic & cwæð: Nu ic ongite genog openlice þætte
10ælces goodes genog nis on ðissum
11woruldwelum , ne æltæwe anwald nis on nanum weoruldrice,
12ne se soða weorðscipe nis on þisse weorulde, ne þa
13mæstan mærða ne sint on ðysse woruldgylpe, ne sio hehste
14blis nis on þam flæsclicum lustum.
15ða andsworede se Wisdom & cwæð : Hwæþer þu nu fullice
16ongite forhwy hit þonne swa sie?
17ða andswarede ic & cwæð: þeah ic his nu hwæthwugu
18ongite, ic wolde hit þeah fullicor & openlicor
19of ðe ongitan.
20ða andsworode se Wisdom & cwæð: Genog sweotol hit is
21þætte God is anfeald & untodælendlic, þeah
22hine dysige men on mænig todælen, þonne hi dwoliende
23secað þæt hehste

page 75

24god on ða sæmran gesceafta.
25Hwæþer þu nu wene þæt se nauhtes maran ne þyrfe se
26þe mæstne anwald hæfð þisse worulde?
27þa andsworede ic eft & cwæð: Ne secge ic no þæt he
28nauhtes maran ne ðyrfe, forðæm ic wat þæt nan
29nis þæs welig þæt he sumes eacan ne þyrfe.
30ða andswarode se Wisdom & cwæð: Genog rihte þu
31sægst; þeah hwa anwald hæbbe, gif oðer hæfð maran,
32þonne beþearf se unstrengra þæs strengran
33fultumes.
34ða cwæð ic: Eall hit is swa þu sægst.
35ða cwæð se Wisdom: þeah mon nu anweald & genyht to
36twæm þingum nemne, þeah hit is an.
37þa cwæð ic: Swa me þincð.
38ða he cwæð: Wenstu nu þæt se anwald & þæt geniht
39sie to forseonne oððe eft swiðor to weorðianne
40þonne oðre good?
41þa cwæð ic: Ne mæg nænne mon þæs tweogan þætte
42anwald & genyht is to weorðianne.
43ða cwæð he: Uton nu, gif ðe swa þince, ecan þone anwald
44& þæt geniht, don þær weorðscipe to, &
45gereccan þonne þa þreo to anum.
46ða andswarode ic & cwæð: Uton þæs, forðæm hit is soð.
47ða cwæð he: Hweþer þe þonne þince unweorð & unmærlic
48sio gegaderunc þara ðriora þinga þonne þa þrio
49bioð to anum gedon, oððe hwæðer hit þe eft þince
50eallra þinga weorþlicosð & mærlicost?
51Gif þu nu ænigne mon cuðe þara þe hæfde ælces
52þinces anwald & ælcne weorðscipe hæfde, swa forð þæt
53he na maran ne ðorfte, geþenc nu hu weorðlic & hu
54foremærlic þe wolde se man þincan.
55& þeah he nu þa þreo hæfde, gif he nære hliseadig, þonne
56wære him þeah sumes weorðscipes wana.
57þa cwæð ic: Ne mæg ic þæs oðsacan .
58þa cwæð he: Hu ne is þæt ðonne genog sweotol þæt we
59sculon don þa hliseadignesse to þæm þrim, &
60don þa feower to anum?
61ða cwæð ic: þæt is cyn.
62þa cwæð he: Hwæþer þu nu wene þæt se auht bliðe
63sie ðe ealle þas feower hæfð?
64Fifte bið seo blis, & mæg don eall þæt he wile, & nanes
65þinges maran ne beþearf þonne he hæfð.
66ða cwæð ic: Ne mæg ic næfre geþencan, gif he swylc wære
67& þæt eall hæfde, hwonan him ænig unrotnes

page 76

68cuman sceolde.
69ða cwæð he: Swaþeah is to geþencanne þæt ða fif þing
70þe we ær ymb spræcon , þeah hi tonemde sien
71mid wordum, þæt hit is eall an þing, þonne hi gegaderede
72bioð; þæt is anwald & genyht & foremærnes &
73weorðscipe & blis.
74þa fif ðing , þonne hi ealle gegaderade bioð, þonne
75bið þæt God; forðæm þa fif eall nan mennisc man
76fullice habban ne mæg ða hwile þe he on þisse worulde
77bið.
78Ac þonne þa fif þing, swa we ær cwædon, eall gegadorede
79bioð, þonne bið hit eall an þing, & þæt an
80ðing bið God; & he bið anfeald untodæled, þeah he ær
81on mænig tonemned wære.
82ða andsworede ic & cwæð: þisses ic eom ealles geþafa.
83þa cwæð he: þeah nu God anfeald sie & untodæled, swa swa
84he is, se mennisca gedwola hine todæleð on
85mænig mid heora unnyttum wordum.
86ælc mon tiohhað him þæt to selestum goode ðæt þæt he
87swiðust lufað; þonne lufað sum ðæt, sum elles
88hwæt.
89þæt bið þonne his god þæt he þær swiðost lufað.
90þonne hi þonne heora God on swa monige dælas to dælað,
91þonne metað hi nauþer ne God selfne ne þone
92dæl godes ðe hi swiðor lufiað.
93þonne hi hine selfne don ealne ætgædere, nabbað þonne
94nauðer ne hine ealne ne þone dæl þe hi þærof
95dydon.
96Forðy ne fint ælc mon þæt he secð forðy he hit on riht
97ne secð.
98Ge secað þæt ge findan ne magon, þonne ge secað eal good
99on anum goode .
100ða cwæð ic: þæt is soð.
101ða cwæð he: þonne se mon wædla bið ne wilnað he nanes
102anwealdes, ac he wilnað welan & flihð þa
103wædle; ne swincð he nauht æfter þæm hu he foremærost
104sie, ne nan man eac ne begit þæt he æfter ne
105swincð.
106He þonne winð ealle his weoruld æfter þæm welan, &
107forlæt mænigne weoruldlust wið þæm þe he þone
108welan begete & gehealde, forþæm þe his hine lyst ofer eal
109oðru þing.
110Gif he hine þonne beget, þonne þincð him þæt he næbbe
111genog buton he hæbbe eac anwald þærto,
112forþæmþe him þincð þæt he ne mæge þone welan buton
113anwalde gehealdan.
114Ne him eac næfre genog

page 77

115ne þincð ær he hæbbe eal þæt
116hine lyst, forðon þe þone welan lyst anwaldes,
117& þone anwald lyst weorðscipes, & þone weorðscipe lyst
118mærða.
119Siððan he þæs welan full bið, þonne þincð him þæt he
120hæbbe ælcne willan gif he hæbbe anwald.
121& gesælþ ealne þone welan æfter þæm anwalde, buton he
122hine mid læssan begitan mæge; & forlæt ælcne
123oðerne weorðscipe wið ðæm þe he mæge to ðæm
124anwealde cuman.
125& þonne gebyreð oft, þonne he eall wið anwalde geseald
126hæfð þæt þæt he hæfde, þæt he næfð nauðer
127ne þone anwald ne eac þæt þæt he wið sealde, ac
128wyrð þonne swa earm þæt he næfð furþum þa
129nedþearfe ane; þæt is wist & wæda.
130Wilnað þeah þonne þære nedðearfe, næs þæs anwaldes.
131We spræcon ær be þæm fif gesælþum; þæt is wela &
132anwald & weorðscipe & formærnes & willa.
133Nu hæbbe we gereaht be welan & be anwalde, & þæt ilce we
134magon reccan be þæm þrim ðe we unareht
135habbað; þæt is weorðscipe & foremærnes & willa.
136þa þrio þincg, & þa tu þe we ær nemdon, þeah hwa wene
137þæt he on hiora anra hwylcum mæge habban
138fulla gesælða, ne bið hit no ðy hræþor swa, ðeah hi his
139wilnigen, buton hi þa fif ealle habben.
140ða andsworede ic & cwæð: Hwæt sculon we þonne don, nu þu
141cwist þæt we ne mægen on ðara anra hwylcum
142þæt hehste good habban & þa fullan gesælða, ne we huru
143ne wenað þæt ure anra hwelc þa fif eall
144ætgædre begite?
145ða andsworede he & cwð: Gif hwa wilnað þæt he þa fif
146eall hæbbe, þonne wilnað he þara hehstena
147gesælða .
148ac he ne mæg ða fullice begitan on ðisse weorulde, forðæm
149þeah he ealle þa fif gesælða begite,
150þonne ne bið hit þeah þæt hehste good ne þa
151selestan gesælða ; forðæm hi ne bioð ece.
152þa andswarode ic & cwæð: Nu ic ongite genog sweotole þæt
153ða selestan gesælða ne sint on þisse
154weorulde.
155þa cwæð he: Ne þearf nan mon on ðys andweardan life
156spyrian æfter þæm soðum gesælðum, ne þæs

page 78

157wenan ðæt he ær mæge good genog findan.
158ða cwæð ic: Soð þu sægst.
159Þa cwæð he: Ic wene nu þæt ic þe hæbbe genog gesæd
160ymb ða leasan gesælða, ac ic wolde nu þæt ðu
161wende þin ingeþonc from þæm leasum gesælðum; þonne
162ongitst þu swiðe hræðe þa soðan gesælða þe ic ðe
163ær gehet þæt ic þe eowian wolde.
164þa cwæþ ic: Ge furðum þa dysegan men ongitað þætte
165fulla gesælða sint, þeah hi þær ne sien þær hi
166heora wenað.
167þu me gehete nu lytle ær þæt ðu hi wolde me getæcan.
168ac þæs me þincð ðæt þæt bio sio soðe & sio fulfremede
169gesælð ðe mæg ælcum hire folgera sellan
170ðurhwunigendne welan & ecne anwald & singalne weorðscipe &
171ece mærða & fulle geniht.
172Ge furðum þæt ic cweðe sie sio soðe gesælð þe an
173ðissa fifa mæg fullice forgifan, forðæmþe on ælcum
174anum hi sint eall.
175Forðæm ic secge þas word ðe forþy ic wille þæt ðu wite
176ðæt se cwide swiðe fæst is on minum mode,
177swa fæst þæt his me nan mon gedwellan ne mæg.
178þa cwæð he: Eala, cniht, þy þu eart gesælig þæt þu
179hit swa ongiten hæfst; ac ic wolde þæt wyt
180spyredon get æfter þæm þe þe wana is.
181ða cwæþ ic: Hwæt is þæt ðonne?
182þa cwæð he: Wenst ðu hwæðer ænig þissa andweardana
183gooda þe mæge sellan fulle gesælða?
184ða andswarode ic & cwæð : Nat ic nan wuht on ðys
185andweardan life þe swilc gifan mæge.
186ða cwæð he: þas andweardan good sint anlicnessa þæs ecan
187goodes, næs ful goode, forþam hi ne magon
188soð good & ful good forgifan hiora folgerum.
189þa cwæð ic: Ic eom genog wel geþafa þæs þe þu sægst.
190ða cwæð he: Nu ðu þonne wast hwæt ða leasan gesælða
191sint & hwæt þa soþan gesælða sint, nu ic
192wolde þæt þu leornodest hu þu mihtest becuman to þam
193soþum gesælðum.
194ða cwæð ic: Hu ne gehete þu me gefyrn ær þæt ðu hit
195wolde me getæcan, & me lyste nu þæt swiðe
196georne geheran.

page 79

197ða cwæð he: Hwæt sculon we nu don to þon þæt we mægen
198cuman to þæm soðum gesælðum?
199Hwæþer we scylen biddan þone godcundan fultum ægðer ge on
200læssan ge on maran , swa swa ure uðwita
201sæde, Plato?
202þa cwæð ic: Ic wene þæt we scylen biddan þone fæder
203ealra þinga; forðæm se ðe hine biddan nyle
204þonne ne gemet he hine, ne furþum ryhtne weg wið his ne
205aredað.

page 82

    
206Ða se Wisdom þa ðis leoð & þis gebed asungen hæfde, þa
207ongan he eft spellian & þus cwæð: Ic wene
208þæt hit sie nu ærest þearf þæt ic ðe gerecce hwær
209þæt hehste good is, nu ic ðe ær hæfde gereaht hwæt
210hit wæs, oððe hwylc þæt medeme good wæs, hwylc þæt
211unmedeme.
212Ac anes þinges ic þe wolde ærest acsian: Hwæðer þu wene
213þæt ænig þing on þisse worulde swa good sie
214þæt hit ðe mæge forgifan fulla gesælða?
215ðe ic ðe ascige þy ic nolde þæt unc beswice ænegu leas
216anlicnes for soða gesælða.
217Forðy nan mon ne mæg oðsacan þæt sum good ne sie
218þæt hehste, swa swa sum micel æwelm & diop, &
219irnen mænege brocas & riða of.
220Forðy mon cwið be sumum goode þæt hit ne sie ful good,
221forðæm him bið hwæshwugu wana; & þeah ne bið
222ealles butan, forðæm þe ælc þing wyrð to nauhte gif hit
223nauht goodes on him

page 83

224næfð.
225Be þy ðu meaht ongitan þæt of þam mæstan goode cumað
226ða læssan god, næs of ðæm læssan þæt mæste,
227þon ma þe sio ea mæg weorðan to æwelme.
228Ac se æwelm mæg weorðan to ea, & þeah sio ea cymð eft to
229ðæm æwelme; swa cymð ælc good of Gode &
230eft to him, & he is þæt fulle god & þæt fullfremede, þæt
231nanes willan wana ne bið.
232Nu þu meaht sweotole ongitan þæt þæt is good self.
233Hwi ne meaht ðu geþencan, gif nanwuht full nære, þonne
234nære nan wuht wana, & gif nan wuht wana
235nære, þonne nære nan wuht full?
236Forþy bið ænig þing full þe sum bið wana, & forðy bið
237ænig þing wana ðe sum bið full; ælc þing bið
238fullost on his agnum earda.
239Hwy ne meaht þu þonne geðencan, gif on ænegum þissa
240eorðlicena gooda æniges willan & æniges goodes
241wana is, þonne is sum good full ælces willan, & nis nanes
242goodes wana?
243ða andsworede ic & cwæð: Swiðe rihtlice & swiðe
244gesceadwislice þu hæfst me ofercumen & gefangen,
245þæt ic ne mæg no wiðcweðan ne furðum ongean ðæt
246þencan, buton þæt hit is eall swa swa þu sægst.
247þa cwæð se Wisdom: Nu ic wolde þæt ðu ðohte geornlice
248oð þæt ðu ongeate hwær sio fulle gesælð sie.
249Hu ne wast þu nu ðætte eall moncyn is anmodlice geþafa
250þæt God is fruma ealra gooda & waldend ealra
251gesceafta?
252He is þæt hehste good, ne nænne mon nu þæs ne tweoð;
253forðæm þe hi nauht niton betere, ne furðum
254nauht emngoodes.
255Forðæm us sægð ælc gesceadwisnes & ealle men þæt ilce
256andettað þæt God sie þæt hehste good,
257forþæmþe hi tacniað þætte eall good on him sien.
258forðæm gif hit swa nære, þonne nære he þæt þæt he
259gehaten is; oððe ænig þing ær wære oððe æltæwre,
260þonne wære þæt betere þonne he.
261Ac forðæmþe nan þing næs ær þonne he ne æltæwre
262þonne he ne diorwyrðre þonne he, forðæm he is fruma
263& æwelm & hrof eallra gooda.
264Genog

page 84

265sweotol hit is ðæt þæt fulle good wæs ærðæm þe
266þæt wana.
267þæt is to gelefanne þæt se hehsta God sie ælces godes
268fullast, þylæs we leng sprecen ymb þonne we
269ne þyrfen.
270Se ilca God is, swa swa we ær sædon, þæt hehste good & þa
271selestan gesælða, nu hit is openlice cuð
272þæt ða selestan gesælða on nanum oðrum gesceaftum ne
273sint buton on Gode.
274þa cwæð ic: Ic eom geþafa.
275ða cwæð he: Ic þe healsige þæt ðu gesceadwislice þæt
276ongite þætte God is full ælcere
277fullfremednesse & ælces godes & ælcere gesælðe.
278ða cwæþ ic: Ic ne mæg fullice ongitan forhwy ðu eft
279sægst þæt ilce þæt ðu ær sædest.
280þa cwæð he: Forðy ic hit þe secge eft, þy ic nolde
281þæt ðu wende þæt se God þe fæder is and fruma
282eallra gesceafta, þæt him ahwonan utan come his sio hea
283goodnes þe he full is.
284Ne ic eac nolde þæt ðu wende þætte oðer wære his god &
285his gesælð, oðer he self.
286forðæm gif ðu wenst þæt him ahwonan utan come þa good
287þe he hæfð, þonne wære þæt ðing betre þe hit
288him from come þonne he, gif hit swa wære.
289Ac þæt is swiðe dyslic & swiðe micel syn þæt mon þæs
290wenan scyle be Gode, oððe eft wenan þæt ænig
291þing ær him wære oððe betre ðonne he oððe him gelic.
292Ac we sculon bion geþafan þætte se God sie ealra þinga
293betst.
294Gif þu nu gelyfst þætte an God sie, swa swa on monnum bið:
295oðer bið se mon, þæt bið saul & lichoma,
296oðer bið his godnes.
297þa gegaderað God & eft , ætgædre gehelt & gemetgað:
298gif þu þonne gelefst þæt hit swa sie on Gode,
299þonne scealt þu nede gelefan þæt sum anwald sie mara
300þonne his, þæt þonne his swa gesomnige swa he
301þone urne deð.
302Hwæt, ælc þing þe tosceaden bið from oðrum bið oðer,
303oþer þæt þing, þeah hi ætgædre sien; gif
304þonne hwylc þing tosceaden bið from þæm hehstan goode,
305þonne ne bið þæt no þæt hehste good.
306þæt is þeah micel syn to geðencanne be Gode, þætte
307ænig god sie buton on him, oððe ænig

page 85

308from him adæled, forðæmþe nan wuht nis betere þonne he,
309ne emngod him.
310Hwilc þing mæg beon betre þonne his sceppend?
311Forðæm ic secge mid ryhtre gesceadwisnesse þæt þæt sie
312þæt hehste good on his agenre gecynde þætte
313fruma is eallra þinga.
314ða cwæð ic: Nu þu hæfst me nu swiðe rihte
315oferreahtne.
316þa cwæð he: Hwæt, ic þonne ær sæde þæt þæt hehste
317good & sio hehste gesælð an wære.
318ða cwæð ic: Swa hit is.
319þa cwæð he: Hwæt, wille we þonne secgan hwæt þæt sie
320elles buton God?
321ða cwæð ic: Ne mæg ic ðæs oðsacan, forðæm þe ic his
322wæs ær geþafa.
323ða cwæð he: Hwæðer þu hit a sweotolor ongitan mæge gif
324ic þe sume bisne get ma secge?
325Gif nu tu good wæren þe ne meahton ætsomne bion, & wæren
326þeah buto goode, hu ne wære hit þonne
327genog sweotol þæt hiora nære nauðer þæt oðer?
328forðy ne mæg þæt fulle god bion no todæled.
329Hu mæg hit bion ægþer ge full ge wana?
330Forðæm we cweðað þæt sio fulle gesælð & god þæt hi
331sien an good, & þæt sie þæt hehste; þa ne magon
332næfre weorðan todælede.
333Hu ne sculon we þonne nede bion geþafan þætte sio hehste
334gesælð & sio hea godcundnes an sie?
335þa cwæð ic: Nis nan þing soðre þonne þæt; ne magon we
336nanwuht findan betere þonne God.
337ða cwæð he: Ac ic wolde giet mid sumre bisne þe
338behwerfan utan þæt þu ne mihtst nænne weg findan
339ofer.
340swa swa uðwitena gewuna is þæt hi willað simle hwæthwugu
341niwes & seldcuþes eowian, þæt hi mægen mid
342þy aweccan þæt mod þara geherendra.
343Hu ne hæfdon we ær gereaht þæt ða gesælþa & sio
344godcundnes an wære?
345Se þe þonne þa gesælða hæfð, þonne hæfð he ægþer,
346se þe þone ægþer hæfð.
347Hu ne bið se þonne full eadig?
348Hu ne wast þu nu þæt we cweðað þæt se bio wis þe
349wisdom hæfð, & rihtwis þe rihtwisnesse hæfð?
350Swa we cweðað eac þæt þæt sie God þe þa godcundnesse
351hæfð & ða

page 86

352gesælða, & ælc gesælig mon bið God.
353& þeah is an God, se is stemn & staðol eallra goda; of þæm
354cumað eall good, & eft hi fundiað to
355him, & he welt ealra.
356þeah he nu sie se fruma & se staðol ealra goodra & ealra
357gooda, þeah is mænig good þe of him cymð;
358swa swa ealle steorran weorðað onlihte & gebirhte of þære
359sunnan, sume þeah beorhtor, sume
360unbeorhtor.
361Swa eac se mona, swa miclum he lyht swa sio sunne hine
362gescinð; þonne hio hine ealne geondscinð,
363þonne bið he eall beorht.
364ða ic þa þis spell ongeat, þa wearð ic agælwed & swiðe
365afæred, & cwæð: Is þis la wundorlic & wynsum
366& gesceadwislic spell þæt ðu nu sægst.
367ða cwæð he: Nis nan wuht wynsumre ne gewisre þonne þæt
368ðing þæt þis spell ymbe is & we nu embe
369sprecan willað; forðæm me þincð good þæt we hit
370gemengen to ðæm ærran.
371ða cwæð ic: Hwæt is þæt, la?
372ða cwæð he: Hwæt, þu wast ðæt ic þe ær sæde þæt
373sio soðe gesælð wære good, & of þære soðan gesælðe
374cumað eall ða oðru good þe we ær embe spræcon, & eft to.
375swa swa of þære sæ cymð þæt wæter innon ða eorðan, &
376þær aferscað ; cymð þonne up æt þæm æwelme,
377wyrð þonne to broce, þonne to ea, þonne andlang ea, oð
378hit wyrð eft to sæ.
379Ac ic wolde þe nu ascian hu þu þis spell understanden
380hæfdest; hwæþer þu wene þæt þa fif god þe we
381oft ær ymbe spræcan, þæt is anwald & weorðscipe &
382foremærnes & genyht & blis, ic wolde witan hwæðer
383þu wende þæt þas good wæren limu þære soþan
384gesælþe, swa swa monegu limu beoð on anum men, &
385weorðað þeah ealle to anum lichoman.
386oððe þu wendest þæt hwylc an þara fif goda worhte
387þa soðan gesælðe, & siþþan ða feower good wæren
388hire good.
389swa swa nu saul & lichoma wyrcað anne mon, & se an mon hæfð
390mænig lim,

page 87

391& þeah to þæm twæm, þæt is
392to þære saule & to þæm lichoman, belimpað ealle þas
393þæs monnes good ge gastlicu ge lichomlicu.
394þæt is nu þæs lichoman good þæt mon sie fæger &
395strang & lang & brad, & manegu oþru good to eac
396þæm; & ne bið hit þeah se lichoma self, forðæm þeah he
397þara gooda hwylc forleose, þeah he bið þæt
398he æror wæs.
399þonne is ðære saule good wærscipe & gemetgung & geþyld &
400rihtwisnes & wisdom, & manege swelce
401cræftas; & swaþeah bið oþer sio saul, oðer bioð hire
402cræftas.
403ða cwæð ic: Ic wolde þæt ðu me sædest get sweotolor ymb
404þa oðru good þe to ðære soðan gesælðe
405belimpað.
406ða cwæð he: Ne sæde ic þe ær þæt sio gesælð good
407wære?
408Gyse, cwæð ic, ge þu þæt sædest þæt hio þæt hehste
409good wære.
410ða cwæð he: Eart þu nu get geþafa þætte anweald &
411weorðscipe & foremærnes & genyht & blis & sio
412eadignes & þæt hehste god, þæt ða sien eall an, & þæt
413an þonne sie god?
414ða cwæð ic: Hu wille ic nu þæs oðsacan?
415þa cwæð he: Hwæþer þincð þe þonne þæt þa þincg
416sien, ðe ðara soðena gesælða limu, þe sio gesælð
417self?
418ða cwæð ic: Ic wat nu hwæt þu woldest witan; ac me lyste
419bet þæt ðu me sæde sume hwile ymb þæt,
420þonne þu me ascode.
421þa cwæð he: Hu ne meaht þu geðencan?
422gif þa good wæron þaere soþan gesælðe limu,
423þonne wæron hi hwæthwegu todæled; swa swa monnes
424lichoman limu bioð hwæthwugu todæled.
425Ac þara lima gecynd is þæt hi gewercað ænne lichoman, &
426þeah ne bioð eallunga gelice.
427þa cwæð ic: Ne þearft þu ma swincan ymbe þæt; genog
428sweotole ðu hæfst me gesæd þæt ða good ne sint
429nanwuht todæled from ðære soðan gesælðe.
430þa cwæð he: Genog rihte þu hit ongitst, nu þu ongitst
431þæt þa good ealle sint þæt ilce þæt gesælð
432is, & sio gesælð is ðæt hehste good, & þæt hehste
433good is God, & se God is semle on anum
434untodæled.
435ða cwæð ic: Nis þæs nan tweo; ac ic wolde nu þæt ðu me
436sædest hwæthwugu uncuðes.

page 88

437ða cwæð he: þæt is nu sweotol þætte eall þa good þe
438we ær ymbe spræcon belimpað to ðæm hehstan
439goode, & þi men secaþ god genog þe hi wenað þæt ðæt
440sie þæt hehste good.
441þy hi secað anwald & eac eall oðru good þe we ær ymb
442spræcon, ðy hi wenaþ þæt hit sie þæt hehste
443good.
444Be þy þu meaht witan þæt þæt hehste good is hrof eallra
445ðara oðra gooda þe men wilniað & hi lyst,
446forðæmþe nænne mon ne lyst nanes þinges buton goodes
447oððe hwæshwugu þæs ðe goode gelic bið.
448Maniges þinges hi wilniaþ þæs ðe full good ne bið, ac
449hit hæfð þeah hwæthwugu gelices goode.
450Forðæm we cweðað þæt þæt hehste good sie se hehsta
451hrof eallra gooda & sio hior ðe eall good on
452hwearfað, & eac ðæt þing þe mon eall good fore deð; for
453ðæm þinge men lyst ælces þara gooda þe hi
454lyst.
455þæt þu meaht swiðe sweotole ongitan be þæm þe nænne
456mon ne lyst þæs þinges þe hine lyst ne þæs þe
457he deð, ac þæs þe he mid ðæm earnað.
458forðæmðe he wenð, gif he þonne lust begite & þæt
459þurhtio þæt he þonne getiohhad hæfð, þæt he þonne
460hæbbe fulle gesælða.
461Hu ne wast þu þæt nan mon forðy ne rit þe hine ridan
462lyst, ac rit for ðy þe he mid ðære rade earnað
463sume earnunga?
464Sume mid þære rade earnað sume þæt hie sien þy halran,
465sume earniað þæt hie sien ðy cafran, sume
466þæt hy woldon cuman to sumre þara stowa þe hi ðonne to
467fundiað .
468Hu ne is ðe þonne genog sweotol þætte men nanwuht swiðor
469ne lufiað þonne hi doð þæt hehste god?
470forðæmþe ælc wuht þæs ðe hi wilniað oððe doð hi
471doð forþyþe hi woldon habban þæt hehste good on
472ðæm.
473Ac hi dwoliað sume on ðæm þe hi wenað ðæt hi mægen
474habban full god & fulla gesælða on þisum
475andweardum godum; ac þa fullan gesælða & þæt hehste good
476is God self, swa swa we oft ær sædon.
477ða cwæð ic: Ne mæg ic no geþencan hu ic þæs oðsacan
478mæge.
479ða cwæð he: Uton lætan þonne bion þa spræce, & bion unc
480ðæs orsorge, nu ðu swa fullice ongiten
481hæfst þætte God simle bið

page 89

482untodæledlic & full good, & þæt
483his good & sio his gesælð him nahwonan utane
484ne com, ac wæs symle on him selfum, & nu is, & a bið.

page 89

    
485ða se Wisdom ða ðis leoð asungen hæfde, þa cwæð ic: Ic
486eom geþafa þæs þe þu sægst, forðæmþe þu hit
487hæfst geseðed mid gesceadwislicere race.
488ða cwæð he: Mid hu micle feo woldest þu nu habban geboht
489þæt þu meahte ongitan hwæt þæt soðe god
490wære, & hwylc hit wære.
491ða cwæð ic: Ic wolde fægnian mid swiðe ungemetlice
492gefean, & ic wolde mid unarimedum feo gebycgan
493þæt ic hit moste gesion.
494ða cwæð he: Ic hit þe þonne wille getæcan; ac þæt an
495ic þe bebiode, þæt þu þeah for ðære

page 90

496tæcinge ne forgite þæt þæt ic ðe ær tæhte.
497ða cwæð ic: Nese, ne forgite ic hit no.
498ða cwæð he: Hu ne sædon we þe ær þæt þis andwearde
499lif þe we her wilniað nære no þæt hehste good,
500forðæm hit wære mislic & on swa manigfeald todæled, þæt
501hit nan mon ne mæg eall habban þæt him ne
502sie sumes þinges wana?
503Ic ðe tæhte þa þæt þær wære ðæt hehstæ god þær
504þær þa good ealle gegadrade bioð, swelce hi sien to
505anum wegge gegoten.
506þonne þær bið full good þonne þa good ealle þe we ær
507ymb spræcon beoð to anum gode gegadrad; þonne
508ne biþ ðær nanes goodes wana; þonne þa good ealle on
509annesse bioð, & sio annes bið on ecnesse.
510Gif hi on ecnesse næren, þonne nære hiora swa swiðe to
511girnanne.
512ða cwæð ic: þæt is gesæd; ne mæg ic no þæs twiogean.
513þa cwæð he: ær ic þe hæfde gesæd þæt þæt nære full
514good þæt eall ætgædere nære, forðæm is þæt fulle
515good þæt eall ætgædre is untodæled.
516ða cwæð ic: Swæ me ðincð.
517ða cwæð he: Wenstu nu þæt eall ða þing ðe gode sint on
518þisse weorulde forðy goode sien þe hi hæbben
519hwæthwugu goodes on him?
520ða cwæð ic: Hwæs mæg ic elles wenan?
521hu ne is hit swa?
522ða cwæð he: þu scealt þeah gelyfan ðæt sio annes & sio
523goodnes an ðing sie.
524ða cwæð ic: Ne mæg ic þæs oðsacan.
525þa cwæð he: Hu ne meaht þu geþencan þæt ælc þing mæg
526bion, ge on þisse weorulde ge on þære
527toweardan, þa hwile þe hit untodæled bið?
528þonne ne bið hit eallunga swa swa hit ær wæs.
529þa cwæð ic: Sege me þæt sweotolor; ne mæg ic fullice
530ongitan æfter hwam þu spyrast.
531ða cwæð he: Wast þu hwæt mon sie?
532ða cwæð ic: Ic wat þæt hit bið sawl & lichoma.
533ða cwæð he: Hwæt , þu wast þæt hit bið mon, þa
534hwile þe sio saul & se lichoma untodælde bioð; ne
535bið hit nan mon siððan hi todælde bioð.
536Swa eac se lichoma bið lichoma þa hwile þe he his limu
537ealle hæfð; gif he þonne hwilc lim forlyst,
538þonne ne bið he eall swa he ær wæs.
539þæt ilce þu meaht

page 91

540geþencan be ælcum þinge, þæt nan
541þing ne bið swilce hit wæs siððan hit wanian
542onginð.
543ða cwæð ic: Nu ic hit wat.
544ða cwæð he: Wenst þu hwæðer ænig gesceaft sie þe hire
545willum nylle ealne weg bion, ac wille hire
546agnum willum forweorðan ?
547ða cwæð ic: Ne mæg ic nane cwuce wuht ongitan þara
548þe wite hwæt hit wille, oððe hwæt hit nylle,
549þe ungened lyste forweorðan.
550forðæmþe ælc wuht wolde bion hal & libban, þara þe me
551cwuco ðincð; bute ic nat be treowum & be
552wyrtum, & be swelcum gesceaftum swelce nane sawle nabbað.
553ða smearcode he & cwæð: Ne þearft þu no be þæm
554gesceaftum tweogan þon ma þe be ðæm oðrum.
555Hu ne meaht þu gesion þæt ælc wyrt & ælc wudu wile weaxan
556on þæm lande selest þe him betst gerist &
557him gecynde bið & gewunlic, & þær þær hit gefret þæt
558hit hraðost weaxan mæg & latost wealowian?
559Sumra wyrta oððe sumes wuda eard bið on dunum, sumra on
560merscum, sumra on morum, sumra on cludum,
561sumra on barum sondum.
562Nim ðonne swa wuda swa wyrt, swa hwæðer swa þu wille, of
563þære stowe þe his eard & æþelo bið on to
564wexanne, & sete on ungecynde stowe him; þonne ne gegrewð
565hit þær nauht, ac forsearað.
566forðæm ælces landes gecynd is þæt hit him gelica
567wyrta & gelicne wudu tydre, & hit swa deð.
568Friðað & fyrðrað swiðe georne, swa lange swa hiora gecynd
569bið þæt hi growan moton.
570Hwæt wenst þu, forhwy ælc sæd creope inon þa eorðan, &
571to ciðum & to wyrtrumum weorðe on þære
572eorðan, buton forðy þe hi tiohhiað þæt se stemn & se
573helm mote þy fæstor & þe leng stondan?
574Hwy ne meaht þu ongitan, þeah þu hit gesion ne mæge,
575þæt eall se dæl se ðe þæs treowes on twelf
576monðum gewexð, þæt he onginð of þæm wyrtrumum & swa
577upweardes grewð oð ðone stemn, & siððan andlang
578þæs piðan, & andlang

page 92

579þære rinde oð ðone helm, & siððan
580æfter þæm bogum , oððæt hit ut aspringeð on
581leafum & on blostmum & on bledum?
582Hwi ne meaht þu ongitan þætte ælc wuht cwuces bið
583innanweard hnescost & unbrocheardost ?
584Hwæt, þu meht gesion hu þæt treow bið utan gescerped &
585bewæfed mid þære rinde wið ðone winter & wið
586ða stearcan stormas & eac wið þære sunnan hæto on
587sumera.
588Hwa mæg þæt he ne wundrie swelcra gesceafta ures
589scyppendes, & huru þæs scyppendes?
590& þeah we his nu wundrigen, hwilc ure mæg areccan medemlice
591ures scyppendes willan & anwald, hu his
592gesceafta wexað & eft waniað , þonne þæs tima
593cymð, & of hiora sæde wiorðað eft geedniwode,
594swylce hi þonne weorðen to edsceafte?
595Hwæt, hi þonne eft bioð, & eac hwæthwugu anlice bioð
596swilce hi a bion, forðæm hi ælce geare weorðað
597to edsceafte.
598Hwæþer þu giet ongite þæt ða uncweðendan gesceafta
599wilnodon to bionne on ecnesse swa ilce swa men,
600gif hi meahten?
601Hwæðer þu nu ongite forhwy þæt fyr fundige up, & sio
602eorðe ofdune?
603Forhwy is þæt buton forþyðe God gesceop his eard up & hire
604ofdune; forðy fundiað ælc gesceaft þider
605swiðost þider his eard & his hælo swiðost bioð, & flihð
606þætte him wiðerweard bið & ungebyrde &
607ungelic.
608Hwæt, þa stanas, forðæm hi sint stillre gecynde &
609heardre, bioð earfoðe to tedælenne; & eac
610uneaðe tosomne cumað, gif hi todælde weorþað.
611Gif þu þonne ænne stan toclifst, ne wyrð he næfre
612gegadrod swa he ær wæs; ac þæt wæter & sio lyft
613bioð hwene hnescran gecynde; hi bioð swiðe eðe to
614tedælenne, ac hi bioð eft sona ætgædre.
615þæt fyr þonne ne mæg næfre weorðan todæled .
616Ic sæde þeah nu hwene ær þætte nanwuht his agenum
617willum nolde forweorðan; ac ic eom nu ma ymb
618þæt gecynd þonne ymb þone willan, forðæm hi hwilum
619willað on tu.
620þu meaht witan be manegum

page 93

621þingum þæt þæt gecynd is
622swiðe micel; is þæt formicel gecynd ðæt urum
623lichoman cymð eall his mægen of ðæm mete þe we þiggað,
624& þeah færð se mete ut þurh þone lichoman.
625ac his swæc ðeah & his cræft gecymð on ælcre ædre, swa
626swa mon meolo seft; ðæt meolo ðurgcrypð ælc
627ðyrel, & þa syfeða weorðað asyndred.
628Swa eac ure gast bið swiðe wide farende urum unwillum & ures
629ungewealdes for his gecynde , nalles
630for his willan; þæt bið þonne þonne we slapað.
631Hwæt, þa nytenu ðonne & eac þa oðra gesceafta ma
632wilniað þæs þe hi wilniað for gecynde ðonne for
633willan.
634Ungecyndelic is ælcre wuhte þæt hit wilnige frecennesse
635oððe deaðes, ac þeah mænig þing bið to þæm
636gened þæt hit wilnað þara ægðres; forðæm se willa bið
637þonne strengra þonne þæt gecynd.
638Hwilum bið se willa swiðra þonne þæt gecynd, hwilum þæt
639gecynd ofercymð þone willan.
640Swa nu wrænnes deð; sio bið ælcum men gecynde, & hwilum
641þeah hire bið forwerned hire gecyndes þurh
642þæs monnes willan.
643Eall sio lufu þæs hæmedþinges bið for gecynde,
644nallas for willan.
645Be þæm þu meaht openlice witan þæt se sceppend ealra
646gesceafta hæfð forgifen ænne lust & an
647gecynd eallum his gesceaftum; þæt is þæt hi woldon a bion.
648ælcre wuhte is gecynde þæt hit wilnige þæt hit a sie be
649þæm dæle þe hit his gecynde healdan mot & mæg.
650Ne þearft ðu no tweogan ymbe þæt þe þu ær tweodest,
651þæt is be þam gesceaftum þe nane sawle nabbað;
652ælc þara gesceafta þe sawle hæfð, ge eac þa þe nabbað,
653willniað simle to bionne.
654ða cwæð ic: Nu ic ongite þæt ðæt ic ær ymbe tweode;
655þæt is ðæt ælc gesceaft wilnað symle to bionne;
656þæt is swiðe sweotol on ðære tidringe.
657þa cwæð he: Hwæþer þu þonne ongite þæt ælc þara
658wuhta þe him beon þencð , þæt hit þencð ætgædere
659bion, gehal, untodæled?
660forðæm gif hit

page 94

661todæled bið, þonne ne bið hit no hal.
662ða cwð ic: þæt is soð.
663ða cwæð he: þæt is, eall þing habbaþ þeah ænne
664willan, ðæt is ðæt hi woldon a bion; þurh þone ænne
665willan hi wilniað ðæs anes goodes þe a bið, þæt is
666God.
667ða cwæð ic: Swa hit is swa ðu sægst.
668ða cwæð he: Hwæt, þu miht openlice ongitan þæt
669ðæt is forinlice good þing þe ealra wuhta & ealle
670gesceafta wilniað to habbanne.
671ða cwæð ic: Ne mæg nan mon soðre secgan, forðæm ic
672ongite þæt ealla gesceafta toflowen swa swa
673wæter, & nanne sibbe ne nane endebyrdnesse ne
674heolden, ac swiðe ungereclice toslupen & to nauhte
675wurden, swa swa we lange ær sædon on ðisse ilcan bec, gif
676hi næfdon ænne God þe him eallum stiorde & racode & rædde.

page 117

    
677ða cwæð ic: Ic eom geþafa þæt þæt is soð þæt ðu
678ær sædest; þæt wæs ðæt hit nauht unriht nære þæt
679mon þa yfelwillendan men hete netenu oððe wildior,
680þeah hi mannes onlicnesse hæbben.
681ac gif ic hæfde swilcne anwald swilce se ælmihtiga God
682hæfð, þonne ne lete ic no ða yfelan
683derigan þæm goodum swa swiðe swa hi nu doð.
684ða cwæð he: Nis hit him no swa longe alefed swa ðe
685ðincð; ac ðu meaht ongitan ðæt him bið swiðe
686hrædlice gestiored hiora orsorgnesse, swa ic þe nu rihte
687secgan wille, þeah ic get æmettan næbbe for
688oðre spræce.
689þær hi þone unnettan anwald næfden ðe hi wenað þæt hi
690hæbben, þonne næfden hi swa micel wite swa hi
691habban sculon.
692ða yflan bioð symle ungesæligran þonne þonne hi magon
693ðurgtion þæt yfel þæt hi lyst, ðonne hi þonne
694bion ðonne hi hit don ne magon, þeah his dysige men ne
695gelefen.
696Hit is swiðe yfel þæt mon yfel wille, & hit is þeah micle
697wyrse þæt hit mon mæge don ; forðæm se
698yfla willa bið tostenced swaþær rec beforan fyre, gif mon
699ðæt weorc þurgtion ne mæg.
700Ac ða yflan habbað hwilum ðrio unsælða; an is þæt hi
701yfel willað, oðer þæt þæt hi magon, þridde þæt
702hi hit þurgtioð; forðæmðe God hæfð getiohhod to
703sellanne witu & ermða þam yflum monnum for hiora
704yflum weorcum.
705ða cwæð ic: Hit is swa swa ðu sægst; & þeah ic wolde
706gewyscan, gif ic meahte, þæt hi næfden ða
707heardsælða þæt hi meahten yfel don.
708ða cwæð he: Ic wene ðeah þæt him losige se anwald ær
709þonne þu wolde oððe hi wenen; forðæm nanwuht
710nis longfæres on ðys andweardan life, þeah monnum
711ðynce þæt hit long sie.
712Ac swiðe oft se micla anwald ðara yflena gehrist swiðe
713færlice, swa swa great beam on wuda wyrcð
714hludne dynt þonne men læst wenað; & for ðæm ege hi beoð
715simle swiðe earme.
716Gif hi þonne hiora yfel earme gedeð, hu ne bið ðonne semle
717þæt lange yfel wyrse þonne ðæt scorte?

page 118

718þeah nu ða yflan næfre ne wurden deade, þeah ic wolde
719cweðan þæt hi wæren earmoste & ungesælgoste.
720Gif þa yrmða ealla soða sint þe we longe ær ymbe reahton
721þæt ða yflan her on weorulde habban
722scolden, þonne is ðæt sweotol þæt ða yrmða bioð
723endelease þe ece bioð.
724ða cwæð ic: þæt is wundorlic þæt ðu sægst, &
725swiðe earfoðlic dysegum monnum to ongitanne; ac ic
726ongite þeah þæt hit belimpð genog wel to ðære spræce
727ðe wit ær ymbe spræcon.
728ða cwæð he: Ic ne sprece nu no to dysegum monnum, ac sprece
729to ðam þe wel wilniað wisdom ongitan;
730forðæm þæt bið tacn wisdomes þæt hine mon welnige
731geheran & ongitan.
732Ac gif dysegra hwone tweoge æniges þara spella þe we ær
733ymb spræcon on þisse ilcan bec, ðonne
734gerecce he gif he mæge oðer twega, oððe þara spella sum
735leas, oððe ungelic þære spræce þe wit
736æfterspyriað; oððe þridde wend, ongite & gelefe þæt
737wit on riht spyrigen.
738Gif he þara nan nyte, þonne nat he hwæt he mænð.
739Ac ic þe mæg giet tæcan oðer þing ðe dysegum monnum wile
740ðincan giet ungelefedlicre, & is þeah
741genog gelic þam spelle ðe wit æfterspyriað.
742ða cwæð ic: Hwæt is ðæt la ðinga?
743ða cwæð he: Hit is þæt ðæt þa yflan bioð micle
744gesæligran þe on ðisse weorulde habbað micelne wean
745& manigfeald witu for hiora yfelum , ðonne þa sien ðe
746nane wræce nabbað ne nan wite on ðisse
747worulde for hiora yfle.
748Ne wene þeah nan mon þæt ic for ðæm anum ðyllic sprece
749ðe ic wolde unðeawas tælan & goode herian &
750mid ðære bysne men ðreatigan & tyhtan to godum þeawum for
751þæm ege þæs wites; ac for oðrum ðincgum
752ic hit spræc get swiðor.
753ða cwæð ic: For hwylcum oðrum ðingum woldes þu þæt
754sprecan buton for ðæm þe þu nu sædes?
755ða cwæð he: Gemanst þu hwæt wit ær spræcon?
756þæt wæs þæt ða goodan hæfdon symle anwald & gesælða,
757& þa yflan næfden næfre nauðer.

page 119

758ða cwæð ic: þæt ic geman.
759ða cwæð he: Hwæt wenst ðu nu?
760gif þu gesihst hwylcne swiðe ungesæligne mon, & ongitst
761ðeah hwæthwugu goodes on him, hwæðer he sie
762swa ungesælig swa se ðe nanwuht goodes næfð?
763ða cwæð ic: Se me ðincð gesæligra þe hwæthwugu hæfð.
764ða cwæð he: Ac hu þincð þe ðonne be ðæm þe nanwuht
765goodes næfð, gif he hæfð sumne eacan yfeles?
766se þu wilt secgan þonne giet sie ungesæligra þonne se
767oðer, for ðæs yfles eacan.
768ða cwæð ic: Hwy ne sceolde me swa þyncan?
769ða cwæð he: Telo þonne þæt ðe swa þincð; ongit þonne
770mid innewearde mode þæt þæt ða yflan habbað
771symle hwæthwugu godes on gemong hiora yfle; þæt is hiora
772wite; þæt mon mæg swiðe eaðe gereccan mid
773rihte him to goode.
774Ac þa þe him bið unwitnode eall hiora yfel on þisse
775worulde habbað sum yfel hefigre & frecenlicre
776þonne ænig wite swa on þisse worulde.
777þæt þæt is þæt him bið unwitnod hiora yfel on þisse
778weorulde, ðæt is þæt sweotoloste tacen þæs
779mæstan yfeles on þisse weorulde, & þæs wyrrestan edleanes
780æfter þisse worulde.
781ða cwæð ic: Ne mæg ic þæs oðsacan.
782ða cwð he: Forðæm sint ungesæligran ða yflan forðæm
783him bið buton gewyrhtum forgifen hiora yfel
784þonne ða sien ðe him bið hiora yfel geleanod be hiora
785gewyrhtum.
786Forðæm hit is riht þæt mon þa yflige ða yflan, & hit
787is wog þæt hi mon læte unwitnode.
788ða cwð ic: Hwa oðsæcð þæs?
789ða cwæð he: Ne mæg nan mon oðsacan þæt hit ne sie eall
790good þætte riht bið , & eall yfel þætte woh
791bið.
792ða cwæð ic: Ic eom swiðe gedrefed mid ðisse spræce, &
793wundrie forhwy swa rihtwis dema ænige unrihte
794gife wille forgifan.
795ða cwð he: Be hwæm cwest þu þæt?
796ða cwæð ic: Forþamðe ðu ær cwæde ðæt he unriht dyde
797þæt he lete unwitnod ða yflan.
798ða cwæð he: þæt is his weorðscipe þæt he swa giful is,
799& swa rumedlice gifð; ðæt is micel gifo þæt
800he gebit oðþæt ða yflan ongitað hiora yfel & gecierrað
801to goode.
802ða cwæð ic: Nu

page 120

803ic ongite þæt hit nis ecu gifu
804þæt he gifð þæm yflum, ac is hwilchwugu eldcung &
805andbid þæs hehstan deman.
806For ðæm andbide & for ðæm geþylde me ðincð þæt he sie
807ðe swiðor forsewen; & þeah me licað þis spell
808genog wel, & ðincð me genog gelic ðæm ðe ðu ær sædes.
809Ac ic ðe healsige giet ðæt þu me secge hwæðer ðu wene
810þæt þa yflan habban ænig wite æfter þisse
811weorulde; oððe þa godan ænig edlean hiora goodes.
812ða cwæð he: Hu ne sæde ic ðe ær þæt ða goodan habbað
813edlean heora goodes ægþer ge her ge on
814ecnesse, & ða yflan eac habbað edlean hiora yfles, ægþer
815ge her ge eft on ecnesse.
816Ac ic wille dælan þa yflan þam yfelum nu on twua;
817forðæmþe oðer dæl þara yflena hæfð ece wite,
818forðæm hi nane mildheortnesse ne geearnodon; oðer dæl
819sceal beon geclæsnod, & þa amered on ðæm
820heofonlican fyre, swa her bið seolfor, forðæm he hæfð
821sume geearnungæ sumre mildheortnesse.
822forðæm he mot cuman æfter ðæm earfoðum to ecre are.
823Giet ic þe meahte mare reccan ægðer ge be ðæm goodum
824ge be þæm yflum, þær ic nu æmettan hæfde.
825Ac ic ondræde þæt ic forlæte þæt wyt ær æfterspyredon;
826þæt wæs þæt wit woldon gereccan þæt þu
827ongeate þæt ða yflan næfden nænne anwald ne nænne
828weorðscipe ne on þisse weorulde ne on þære toweardan.
829Forðæm þe þuhte ær þæt eallra ðinga wyrrest þæt ðu
830wendes þæt hi hæfden to micelne; & ðæt eallneg
831siofodes þæt hi eallneg næron on wite.
832& ic ðe sæde eallne weg þæt hi næfre ne bioð buton wite,
833ðeah þe swa ne þince.
834Ac ic wat þeah þæt ðu wilt siofian ðæt hi swa longne
835fyrst habbað leafe yfel to donne; & ic ðe sæde
836ealne weg þæt se fyrst bið swiðe lytle hwile.
837& ic þe secge giet, swa swa he lengra bið swa hi bioð
838ungesæligran; þæt him wære eallra mæst unsælð
839þæt þæt se fyrst wære oð domes dæg.
840& ic þe sæde eac þæt ða wæren ungesæligran þe him
841unrihtlice hiora yfel

page 121

842forboren wære þonne þa
843wæren þe him heora yfel rihtlice on gewrecen wære.
844Git hit gebyreð þæt ðe ðincð ðæt þa orsorgan bioð
845ungesæligran þonne þonne þa gewitnodan.
846ða cwæð ic: Ne þincð me næfre nanwuht swa soðlic swa me
847þincað þine spell ðæm tidum ðe ic ða
848gehere.
849Ac gif ic me wende to þises folces dome, þonne nis hit no
850ðæt an þæt hi nyllað þisse þinre race
851gelefan, ac hi hit nyllað furðum geheran.
852ða cwæð he: Nis þæt nan wundor; hwæt, þu wast þæt
853þa men þe habbað unhale eagan ne magon full eaðe
854locian ongean þa sunnan þonne hio beortost scinð, ne
855furðum on fyr ne on nanwuht beortes hi ne
856lyst locian, gif se æppel lef bið.
857Swa beoð ða synfullan mod ablend mid heora yflan willan
858þæt hi ne magon gesion þæt leoht þære
859beorhtan soðfæstnesse, þæt is se hehsta wisdom.
860Ac him bið swa þæm fuglum & þæm diorum ðe magon bet
861locian on niht þonne on dæg; se dæg blent &
862þiostrað heora eagan, & þære nihte ðiostro hi onlyhtað.
863Forðy wenað ða ablendan mod þæt þæt sie sio mæste
864gesælð þæt men sie alefed yfel to donne, & sio
865dæd him mote bion unwitnod.
866Forðæm hi ne lyst spyrian æfter ælcre spræce swa longe
867oð hi þæt riht witen, ac wenað on hiora
868unnettan willan & spyriað æfter ðæm.
869þe ic nat hu nyt þu me tæhst to ðæm dysegum monnum, þa
870næfre æfter me ne spyriað.
871ic ne sprece næfre to ðæm, ac ic sprece to þe, forðæm
872þu tiohhast þæt þu spyrie æfter me, & swiðor
873swincst on ðæm spore þonne hi don.
874Ne recce ic hwæt hi demen; ic læte nu to þinum dome ma
875þonne to hiora, forðæm hi eall lociað mid
876bæm eagum on þas eorðlican ðincg, & hi him liciað
877eallunga þær, ge on þæs modes eagum ge on þæs
878lichoman.
879Ac þu ana hwilum bescylst mid oðre eagan on þa heofonlican
880þincg, mid oðre þu locast nu giet on þas
881eorðlican.
882Forðæm wenað þa dysegan þæt ælc mon sie blind swa hi
883sint, & þæt nan mon ne

page 122

884mæge gesion þæt hi gesion ne magon.
885þæt dysi is anlicost þe sum cild sie full hal & ful
886æltæwe geboren, & swa fullice ðionde on eallum
887cystum & cræftum þa hwile þe hit on cnihthade bið.
888& swa forð eallne giogoðhad, oð he wyrð ælces cræftes
889medeme, & ðonne lytle ær his midferhðe
890weorðe bæm eagum blind, & eac þæs modes eagan weorðan swa
891ablende þæt he nanwuht ne gemune þæs ðe he
892æfre ær geseah oððe geherde, & wene þeah ðæt he sie
893ælces þinges swa medeme swa he æfre medomest
894wære, & wenð þæt ælcum men sie swa swa him si, & ælcum
895men ðince swa swa him þincð.
896þeah ðe he þonne swa dysig sie þæt he þæs wene,
897hwæðer we ðonne willen ealle wenan þæs ðe he wenð?
898Ic wene ðeah þæt we nyllen; ac ic wolde witan hu þe þuhte
899be þæm monnum ðe wit ær cwædon þæt unc
900ðuhte þæt wæren wildiorum gelicran þonne monnum, hu
901micelne wisdom þa hæfden; me þincð þeah ðe
902MS: ð hi næbben nænne.
903Ic ðe wolde giet reccan sume swiðe rihte raca; ac ic wat
904þæt þis folc his nele gelyfan; þæt is þæt
905ða bioð gesælig rangesæligran þe mon witnað, þonne þa bion þe hi
906witniað.
907ða wundrode ic ðæs & cwæð: Ic wolde þæt þu me gereahte
908hu hit swa bion meahte.
909ða cwæð he: Hwæðer þu ongite þæt ælc yfelwillende mon
910& yfelwyrcende sie wites wyrðe?
911ða cwæð ic: Genog sweotole ic þæt ongite.
912ða cwæð he: Hu ne is se ðonne yfelwillende & yfelwyrcende
913ðe þone unscyldigan witnað?
914ða cwð ic: Swa hit is swa ðu sægst.
915ða cwæð he: Hwæðer þu wene þæt ða sien earme &
916ungesælige þe wites wyrðe bioð?
917ða cwæð ic: Ne wene ic his no, ac wat geare.
918ða cwæð he: Gif þu nu deman moste, hwæðerne woldes þu
919deman wites wyrðran, þe ðone þe ðone
920unscyldgan witnode, ðe ðone þe þæt wite þolade?
921ða cwæð ic: Nis þæt gelic; ic wolde helpan þæs ðe
922ðær unscyldig wære, & henan þone þe hine yflode.
923ða cwæð he: þonne

page 123

924þe ðincð se earmra se þæt yfel deð
925ðonne se þe hit þafað.
926ða cwæð ic: þæs ic gelefe þætte ælc unriht witnung sie
927þæs yfel þe hit deð, næs þæs ðe hit ðafæð,
928forðæm his yfel hine gedeð earmne.
929& ic ongite ðæt þis is swiðe riht racu þæt þu nu recst,
930& swiðe anlic þæm þe þu ær reahtes; ac ic
931wat þeah þæt þis folce swa ne þincð.
932ða cwæð he: Wel þu hit ongitst; ac ða þingeras þingiað
933nu hwilum þæm þe læssan þearfe ahton;
934þingiað þæm þe þær man yflað, & ne þingiað
935þæm þe þæt yfel doð.
936þæm wære mare ðearf þe þa oðre unscyidigeunscyldigeEdition and DOEC: unscyidige yflað þæt
937him mon þingode to þæm ricum, & bæde þæt him
938mon dyde swa micel wite swa hi þæm oðrum unscyldgum dydon.
939Swa swa se sioca ah þearfe þæt hine mon læde to þæm
940læce, þæt he his tilige, swa ah se þe ðæt yfel
941deð þæt hine mon læde to þæm ricum, þæt mon þær
942mæge sniðan & bærnan his unþeawas.
943Ne cweðe ic na þæt þæt yfel sie þæt mon helpe þæs
944unscyldgan & him foreþingie; ac ic cweðe þæt hit
945is betere þæt mon wrege þone scyldgan.
946& ic secge þæt sio forespræc ne dyge nauðer ne þæm
947scyldgan ne ðæm þe him foreþingað, gif hi þæs
948wilniað þæt him heora yfel unwrecen sie be ðæs gyltes
949andefne.
950Ac ic wat gif ða scyldgan ænigne spearcan wisdomes hæfden &
951be ænegum dæle ongeaten þæt hi meahten
952heora scylda þurg þæt wite gebetan, þe him her on weorulde
953on become, þonne noldon hi na cweðan þæt
954hit wære wite, ac woldan cweðan þæt hit wære heora
955clænsung, & heora betrung.
956& noldon nænne þingere gesecan, ac lustlice hi woldon lætan
957þa rican hi tucian æfter hiora agnum
958willan.
959Forðæm ne scyle nan wis man nænne mannan hatian; ne hatað
960nan mon þone godan, butan se eallra
961dysgosta; ne þæt nis nan riht þæt mon þone yflan hatige,
962ac hit is rihtre þæt him mon miltsige.
963Þæt is þonne hiora mildsung þæt mon wrece hiora unðeawas
964be hiora gewyrhtum.
965Ne scyle nan mon siocne monnan & gesargodne swencan, ac hine
966mon scel lædan to þæm læce

page 124

967þæt he his tilige.

page 126

    
968ða se Wisdom þa þis leoð asungen hæfde, þa geswugode he
969ane lytle hwile.
970ða cwæð ic: Swa hit is swa þu sægst; ac ic wolde get
971þæt þu me hwæthwugu openlicor gereahte be ðære
972wisan þe min mod swiðost gedrefed hæfð; þæt is þæt ic
973ðe ær ymb acsode; forðæm hit wæs symle giet þin

page 127

974gewuna þæt þu woldest ælcum mode deglu ðing tæcan &
975selðcuð.
976ða ongon he smearcian & cwæð to me: ðu spænst me on ða
977mæstan spræce & on þa earfoðestan to
978gereccanne.
979þa race sohton ealle uðwiotan, & swiðe swiðlice ymb
980swuncon, & uneaðe ænig com to ende þære spræce;
981forðæm hit is þeaw þære spræce & þære ascungæ
982þætte symle þonne ðær an tweo of adon bið, þonne bið
983þær unrim astyred.
984swa swa mon on ealdspellum sægð þæt an nædre wære þe
985hæfde nigon heafdu, & symle gif mon anra hwelc
986of aslog, þonne weoxon þær siofon on ðæm anum heafde.
987þa geberede hit þæt þær com se foremæra Erculus to, se
988wæs Iobes sunu; þa ne meahte he geþencan hu
989he hi mid ænige cræfte ofercuman sceolde, ær he hi bewæg
990mid wuda utan & forbærnde þa mid fyre.
991Swa is ðisse spræce þe þu me æfter acsast; uneaðe hire
992cymð ænig mon of, gif he ærest an cemð; ne
993cymð he næfre to openum ende, buton he hæbbe swa scearp
994andgit swaðær fyr.
995Forðæm se ðe ymb þæt acsian wile, he sceal ærest witan
996hwæt sie sio anfealde foresceawung Godes, &
997hwæt wyrd sie, & hwæt weas gebergie, & hwæt sie godcund
998andgit & godcund foretiohhung , & hwæt
999monna freodom sie.
1000Nu ðu miht ongitan hu hefig & hu earfoðe þis is eall to
1001gerecanne; ac ic sceal þeah hwæthwugu his
1002onginnan þe to tæcanne, forðæm ic hæbbe ongiten þæt hit
1003is swiðe micel læcedom þinre sorge, gif þu
1004þises auht ongitst, þeah hit me lange to læranne sie.
1005Forðæm hit is neah þære tide þe ic getiohhod hæfde on
1006oðer weorc to fonne, & get næbbe þis gedon; &
1007me þincð eac þæt þu sadige hwæthwugununges, & þe
1008ðyncen to ælenge þas langan spell, swelce þe nu
1009lyste lioða.
1010Ic wat eac þæt þe hiora lyst, ac ðu scealt þeah geþolian
1011sume hwile; ic ne mæg hit nu swa hraðe
1012asingan, ne æmettan næbbe, forðæm hit is swiðe long spell.
1013ða cwæð ic: Do swæðer ðu wolde.
1014þa ongan he sprecan swiðe fiorran ymbutan, swelce

page 128

1015he na þa spræce ne mænde, & tiohhode hit ðeah
1016þiderweardes & cwæð: Ealla gesceafta, gesewenlica &
1017ungesewenlica, stillu & unstillu, onfoð æt þæm
1018stillan & æt þæm gestæððegan & æt þæm anfealdan
1019Gode endeberdnesse & andwlitan & gemetgunge.
1020& forþæm hit swa gesceapen wæs, forðæm he wat hwy he
1021gesceop eall þæt he gesceop.
1022Nis him nanwiht unnyt þæs þe he gesceop.
1023Se God wunað symle on þære hean ceastre his anfaldnesse &
1024bilewitnesse; þonan he dælð manega &
1025misleca gemetgunga eallum his gesceaftum, & þonan he welt
1026eallra.
1027Ac þæt ðætte we hatað Godes foreþonc & his foresceawung,
1028þæt bið þa hwile þe hit ðær mid him bið on
1029his mode, ærðæm þe hit gefremed weorðe, þa hwile ðe
1030hit geþoht bið; ac siððan hit fullfremed bið,
1031þonne hatað we hit wyrd.
1032Be þy mæg ælc mon witan þæt hit sint ægþer ge twegen
1033naman ge twa þincg, foreþonc & wyrd.
1034Se foreþonc is sio godcunde gesceadwisnes; sio is fæst on
1035þæm hean sceppende þe eall fore wat hu
1036hit geweorðan sceall ær ær hit geweorðe.
1037Ac þæt þæt we wyrd hatað, þæt bið Godes weorc þæt he
1038ælce dæg wyrcð, ægþer ge þæs ðe we gesioð ge
1039þæs þe us ungesewenlic bið.
1040Ac se godcunda foreþonc heaðerað ealle gesceafta, þæt hi
1041ne moton toslupan of hiora endebyrdnesse.
1042Sio wyrd þonne dælð eallum gesceaftum anwlitan & stowa &
1043tida & gemetgunga; ac sio wyrd cymð of ðæm
1044gewitte & of ðæm foreþonce þæs ælmehtigan Godes.
1045Se wyrcð æfter his unasecgendlicum foreþonce þonne swa
1046hwæt swa he wile.
1047Swa swa ælc cræftega ðencð & mearcað his weorc on his
1048mode ær ær he hit wyrce, & wyrcð siððan eall,
1049þios wandriende wyrd þe we wyrd hatað færð æfter his
1050forþonce & æfter his geþeahte, swa swa he
1051tiohhað þæt hit sie.
1052þeah hit us manigfaldlic ðince, sum good, sum yfel, hit is
1053ðeah him anfeald good; forðæm he hit
1054eall to godum ende brengð, &

page 129

1055for goode deð eall þæt þæt he deð.
1056Siððan we hit hatað wyrd siððan hit geworht bið; ær hit
1057wæs Godes foreþanc & his foretiohhung.
1058ða wyrd he þonne wyrcð oððe þurh ða goodan englas
1059oððe þurh monna sawla, oððe þurh oðerra
1060gesceafta lif, oððe þurh heofones tungl, oððe ðurh þara
1061scuccena mislice lotwrencas; hwilum þurh an ðara,
1062hwilum þurh eall ða.
1063Ac þæt is openlice cuð þæt sio godcunde foretiohhung is
1064anfeald & unandwendlic, & welt ælces þinges
1065endebyrdlice, & eall þing gehiwað.
1066Sumu þing þonne on þisse weorulde sint underðied þære
1067wyrde, sume hire nanwuht underðied ne sint;
1068ac sio wyrd & eall ða þing þe hire underðied sint, sint
1069underðied ðæm godcundan foreþonce.
1070Be ðæm ic ðe mæg sum bispell secgan, þæt þu meaht þy
1071sweotolor ongitan hwilce men bioð underðied
1072þære wyrde, hwylce ne bioð.
1073Eall ðios unstille gesceaft & þios hwearfiende hwearfað on
1074ðæm stillan Gode, & on ðæm gestæððegan,
1075& on ðæm anfealdan; & he welt eallra gesceafta swa swa he
1076æt fruman getiohhod hæfde & get hæfð.
1077Swa swa on wænes eaxe hwearfiað þa hweol & sio eax stint
1078stille & byrð þeah ealne þone wæn, & welt
1079ealles þæs færeltes; þæt hweol hwerfð ymbutan & sio
1080nafu next þære eaxe sio færð micle fæstlicor
1081& orsorglicor þonne ða felgan don, swelce sio eax sie þæt
1082hehste god þe we nemnað God, & þa
1083selestan men faren nehste Gode, swa swa sio nafu færð neahst
1084þære eaxe, & þa midmestan swa swa ða spacan.
1085forðæmþe ælces spacan bið oðer ende fæst on ðære
1086nafe, oðer on þære felge.
1087Swa bið þæm midlestan monnum; oðre hwile he smeað on his
1088mode ymb þis eorðlice lif , oðre hwile ymb
1089ðæt godcundlice, swilce he locie mid oðre eagan to
1090heofonum, mid oðre to eorþan.
1091Swa swa þa spacan sticiað oðer ende on þære felge oþer
1092on þære nafe, middeweard se spaca bið ægðrum
1093emnneah,

page 130

1094ðeah oðer ende bio fæst on þære nafe, oðer on
1095þære felge.
1096swa bioð þa midmestan men onmiddan þam spacan, & þa betran
1097near þære nafe, & þa mætran near ðæm
1098felgum; bioð þeah fæste on ðære nafe, & se nafa on ðære
1099eaxe.
1100Hwæt, þa felga þeah hongiað on þæm spacan, þeah
1101hi eallunga wealowigen on þære eorðan; swa doð þa
1102mætestan men on þæm midmestum, & þa midmestan on
1103þæm betstan, & þa betstan on Gode.
1104þeah þa mætestan ealle hiora lufe wenden to ðisse
1105weorulde, hi ne magon þæron wunigan, ne to nauhte
1106ne weorðað, gif hi be nanum dæle ne beoð gefæstnode to
1107Gode.
1108þon ma þe þæs hweoles felga magon bion on ðæm færelte,
1109gif hi ne bioð fæste on þæm spacum, & þa
1110spacan on þære eaxe.
1111þa felgea bioð fyrrest ðære eaxe; forðæm hi farað
1112ungeredelicost.
1113Sio nafu færð neaxst þære eaxe; forðy hio færð
1114gesundlicost.
1115Swa doð ða selestan men; swa hi hiora lufe near Gode
1116lætað, & swiðor þas eorðlicon þing forsioð,
1117swa hi beoð orsorgran, & læs reccað hu sio wyrd wandrige,
1118oððe hwæt hio brenge.
1119Swa swa sio nafu bið symle swa gesund, hnæppen þa felga on
1120þæt ðe hi hnæppen, & þeah bið sio nafu
1121hwæthwugu todæled from þære eaxe.
1122Be þy þu meaht ongitan þæt se wæn bið micle leng gesund
1123þe læs bið todæled from þære eaxe; swa
1124bioð þa men eallra orsorgestæ ægðer ge þisses
1125andweardan lifes earfoða, ge þæs toweardan , þa þe
1126fæste bioð on Gode.
1127ac swa hi swiður bioð asyndrede from Gode, swa hi swiður
1128bioð gedrefde & geswencte, ægþer ge on
1129mode ge on lichoman.
1130Swylc is þæt þæt we wyrd hatað be þæm godcundan
1131foreþonce, swylce sio smeaung & sio gesceadwisnes
1132is to metanne wið þone gearowitan, & swylce þas lænan
1133þing bioð to metanne wið ða ecan, & swilce
1134þæt hweol bið to

page 131

1135metanne wið ða eaxe; forðæm sio eax welt
1136ealles þæs wænes.
1137Swa deð se godcunda foreðonc; he astereð þone rodor & þa
1138tunglu, & þa eorðan gedeð stille, &
1139gemetgað þa feower gesceafta; þæt is wæter & eorðe &
1140fyr & lyft.
1141ða he geðwærað & wlitegað, hwilum eft unwlitegað, & on
1142oðrum hiwe gebrengð, & eft geedniwað, &
1143tidreð ælc tudor, & hi eft gehyt & gehelt þonne hit
1144forealdod bið & forsearod, & eft geewð & geedniwað
1145þonne þonne he wile.
1146Sume uðwiotan þeah secgað þæt sio wyrd wealde ægþer
1147ge gesælða ge ungesælða ælces monnes.
1148Ic þonne secge, swa swa ealle cristene men secgað, þæt
1149sio godcunde foretiohhung his walde, næs
1150sio wyrd; & ic wat þæt hio demð eall þing swiðe rihte,
1151þeah ungesceadwisum men swa ne þince.
1152Hi wenað þæt þara ælc sie god þe hiora willan
1153fulgæð; nis hit nan wundor, forðæm hi beoð ablende
1154mid ðæm þiostrum heora scylda.
1155Ac se godcunda foreþonc hit understent eall swiðe rihte,
1156þeah us þince for urum dysige þæt hit on
1157woh fare; forðæm we ne cunnon þæt riht understandan.
1158He demð þeah eall swiðe rihte, þeah us hwilum swa ne
1159ðince.
1160Ealle men spiriað æfter þæm hehstan goode, ge goode ge
1161yfle; ac forðy ne magon þa yflan cuman to
1162ðæm hean hrofe eallra gooda, forðæm hi ne spyriað on riht
1163æfter.
1164Ic nat þeah þu cwæðe nu hwonne to me: hwylc unriht mæg
1165beon mare þonne geþafige þæt hit geweorðe,
1166swa hit hwilum gewyrð, þæt þæm goodum becymð anfeald
1167yfel on þisse weorulde, & þæm yflum anfeald
1168god, & oðre hwile ægðer gemenged, ægþer ge ðæm goodum
1169ge þæm yflum?
1170Ac ic þe acsige hwæðer þu wene þæt ænig mon sie swa
1171andgitfull þæt he mæge ongitan ælcne mon on
1172ryht hwylc he sie, þæt he nawðer ne sie ne betra ne wyrsa
1173þonne he his wene.
1174Ic wat þeah þæt hi ne magan.
1175Ac wyrð swiðe oft on won se sido þe sume men secgað þæt
1176sie mede wyrðe, sume

page 132

1177men secgað þæt he sie wites wyrðe.
1178þeah hwa mæge ongitan hwæt oðer do, he ne mæg witan hwæt
1179he þencð; þeah he mæge sume his willan
1180ongitan, þonne ne mæg he eallne.
1181Ic þe mæg eac reccan sum bispell be þæm þæt þu hit
1182meaht þe sweotolor ongitan, ðeah hit
1183ungesceadwise men ongitan ne mægen.
1184þæt is forhwi se gooda læce selle þam halum men seftne
1185drenc & swetne, & oðrum halum biterne &
1186strangne; & hwilum eft þam unhalum, sumum liðne, sumum
1187strangne, sumum swetne, sumum biterne.
1188Ic wat þæt ælc þara þe þone cræft ne can wile þæs
1189wundrian forhwy hi swa don.
1190Ac his ne wundriað þa læcas nauht, forðæm hi witon
1191þæt ða oðre nyton; forðæm hi cunnon ælces hiora
1192medtrymnesse ongiton & oncnawan, & eac ða cræftas þe
1193þærwið sculon.
1194Hwæt is sawla hælo bute rihtwisnes?
1195oððe hwæt is hiora untrymnes bute unþeawas?
1196Hwa is þonne betera læce þære sawle þonne se þe hi
1197gesceop, þæt is God?
1198He arað þæm goodan, & witnað ða yflan; he wat hwæs ælc
1199wyrðe bið.
1200Nis hit nan wundor, forðæm he of þæm hean hrofe hit eall
1201gesihð, & þonan miscað & metgað ælcum be
1202his gewyrhtum.
1203Þæt we þonne hatað wyrd, þonne se gesceadwisa God, þe
1204ælces monnes ðearfe wat, hwæt wyrcð oððe
1205geþafað þæs þe we ne wenað.
1206& git ic þe mæg sume bisne feaum wordum secgan be þæm
1207dæle þe sio mennisce gesceadwisnes mæg
1208ongitan þa godcundnesse.
1209þæt is þonne þæt we ongitað hwilum mon on oðre
1210wisan, on oðre hine God ongit.
1211Hwilum we tiohhiað þæt he sie se betra, & þonne wat God
1212þæt hit swa ne bið.
1213þonne hwæm hwæt cymð oððe goodes oððe yfles mare
1214þonne ðe þincð þæt he wyrðe sie, ne bið sio
1215unrihtwisnes no on Gode, ac sio ungleawnes bið on ðe
1216selfum, þæt þu hit ne canst on riht gecnawan.
1217Oft gebyreð þeah þætte men ongitað man on ða ilcan wisan
1218þe hine God ongit.
1219Oft hit gebyreð þætte manige men bioð swa ungetrume
1220ægþer

page 133

1221ge on mode ge on lichoman þæt hi ne magon
1222nan good don, ne nan yfel nyllað unnedige, & bioð eac swa
1223ungeþyldige þæt hi ne magon nan earfoðu
1224geþyldelice aberan.
1225Forðæm hit gebyreð oft þæt God nylle for his
1226mildheortnesse nan unaberendlice broc him an settan,
1227þy læs hi forlæten hiora unsceðfulnesse & weorðen wyrsan,
1228gif hi asterede bioð & geswencte.
1229Sume men beoð ælces cræftes full cræftige, & full halige
1230weras & rihtwise.
1231þonne þincð þæt Gode unriht þæt he swylce swence; ge
1232furðum þone deað þe eallum monnum is gecynde
1233to þolianne, he him gedeð seftran þonne oðrum monnum.
1234swa swa gio sum wis mon cwæð þæt se godcunda anwald
1235gefrioðode his deorlingas under his fiðra
1236sceate, & hi scilde swa geornlice swa swa man deð þone
1237æppel on his eagan.
1238Manige tiliað Gode to cwemanne to þon georne þæt hi
1239wilniað hiora agnum willum manigfeald earfoðu
1240to þrowianne, forðæm hi willniað maran are & maran
1241hlisan & maran weorðscipe mid Gode to habbanne
1242þonne þa habbað þe softor libbað.
1243Oft eac becymð se anwald þisse worulde to swiðe goodum
1244monnum, forðæm þæt se anwald þara yfelana
1245weorðe toworpen.
1246Sumum monnum God seleð ægðer ge good ge yfel gemenged,
1247forðæm hi ægþres earniað; sume he bereafað
1248hiora welan swiðe hraðe, þæs þe hi ærest gesælige
1249weorðað, þy læs hi for longum gesælðum hi to up
1250ahæbben, & þonan on ofermettum weorðen; sume he læt
1251þreagan mid heardum broce, þæt hi leornigen þone
1252cræft geþyldelice on ðæm langan geswince.
1253Sume him ondrædað earfoðu swiðor þonne hi þyrfen, þeah
1254hi hi eaðe adreogan mægen; sume hi gebycgað
1255weorðlicne hlisan þisses andweardan lifes mid hiora agnum
1256deaðe, forðæm hi wenað þæt hi næbben nan
1257oðer fioh þæs hlisan wyrðe buton hiora agnum fiore.
1258Sume men wæron gio unoferswiðedlice, swa þæt hi nan ne
1259meahte mid nanum

page 134

1260wite oferswiþan; þa bisnodon
1261hiora æftergengum þæt hi næren mid witum oferswiðde.
1262On þæm wæs sweotol þæt hi for heora godum weorcum hæfden
1263ðone cræft þæt hi mon ne meahte
1264oferswiðan.
1265Ac þa yflan for hiora yflum weorcum wæron gewitnode &
1266oferswiðde, forðæm þæt ða witu gestirden
1267oðrum þæt hi swa gedon ne dorsten, & eac þa gebetan
1268þe hi þonne brociað.
1269þæt is swiðe sweotol tacn þæm wisan þæt he ne sceal
1270lufian to ungemetlice ðas woruldgesælða, forðæm
1271hie oft cumað to ðæm wyrrestum monnum.
1272Ac hwæt wille we cweðan be þæm andweardan welan þe oft
1273cymð to ðæm goodum, hwæt he elles sie buton
1274tacn þæs toweardan welan, & þæs edleanes angin þe him God
1275tiohhod hæfð for his goodan willan?
1276Ic wene eac þætte God selle mænegum yfelum men gesælða
1277forðæmþe he wat hiora gecynd & hiora willan
1278swa geradne þæt hi for nanum ermðum ne byoð no þy betran
1279ac þy wyrsan.
1280Ac se gooda læce, þæt is God, lacnað hiora mod mid ðæm
1281welan; wile þæt hi ongiten hwonon him se
1282wela come & olecce þæm þe læs he him þone welan afyrre,
1283oððe hine þam welan, & wende his þeawas to
1284gode, & forlæte ða unþeawas & þa yfel þe he ær for
1285his ermðum dyde.
1286Sume bioð þeah þy wyrson gif hi welan habbað, forðæm hi
1287ofermodigað for ðæm welan & his ungemetlice
1288brucað.
1289Manegum men bioð eac forgifene forðæm þas weoruldgesælða
1290þæt he scile þæm goodum leanian hiora
1291good, & þæm yflum hiora yfel.
1292Forðæm symle bioð þa goodan & þa yflan ungeþwere betwuh
1293him, ge eac hwilum þa yflan bioð ungerade
1294betwuh him selfum.
1295ge forðum SEDGEFIELD: furðum an yfel man bið simle
1296ungeþwære him selfum,
1297forðæm þe he wat þæt he untela deð, & wenð
1298him þara leana, & nyle þeah þæs geswican, ne hit
1299furðum him ne læt hreowan; & þonne for ðæm singalum
1300ege ne mæg no weorðan geþwære on him

page 135

1301selfum.
1302Oft hit eac gebyreð þæt se yfla forlæt his yfel
1303for sumes oðres yfles mannes andan, forðæm he
1304wolde mid þy tælan þone oðerne þæt he onscunode his
1305þeawas.
1306swincð þonne ymb þæt swa he swiðost mæg þæt he
1307tiolað ungelic to bionne þæm oðrum , forðæm hit is
1308þæs godcundan anwealdes gewuna þæt he wircð of yfle
1309good.
1310Ac hit nis nanum men alefed þæt he mæge witan eall þæt
1311God getiohhod hæfð, ne eac areccan þæt þæt
1312he geworht hæfð.
1313Ac on þæm hi habbað genoh to ongitanne þæt se scippend &
1314se waldend eallra gesceafta welt, & rehte
1315gesceop eall þæt he gesceop, & nan yfel ne worhte ne get ne
1316wyrcð, ac ælc yfel he adrifð of eallum
1317his rice.
1318Ac gif þu æfter þæm hean anwalde spyrian wilt þæs
1319ælmehtigan Godes, þonne ne ongitst þu nan yfel on
1320nanum þinge, þeah þe nu ðince þæt her micel on þys
1321middangearde sie.
1322forðæm hit is riht þæt ða goodan hæbben good edlean
1323hiora godes, & þa yflan hæbban wite hiora
1324yfles; ne bið þæt nan yfel þætte riht bið, ac bið
1325good.
1326Ac ic ongite ðæt ic þe hæbbe aðretne nu mid þy
1327langan spelle , forðæm þe lyst nu leoða; ac onfoh
1328hiora nu, forðæm hit is se læcedom & se drenc þe þu
1329lange wilnodest, þæt ðu þy eð mæge þære lare
1330onfon.