1A6

page 158

2

THE METERS OF BOETHIUS

    
3ðu meaht be ðære sunnan sweotole geþencean and be
4æghwelcum oðrum steorran þara þe æfter burgum
5beorhtost scineð.
6Gif him wan fore wolcen hangað, ne mægen hi swa leohtne
7leoman ansendan, ær se þicca mist þynra weorðe.
8Swa oft smylte sæ suðerne wind græge glashlutre grimme
9gedrefeð, þonne hie gemengað micla ysta,
10onhrerað hronmere; hrioh bið þonne seo þe ær gladu
11onsiene wæs.
12Swa oft æspringe ut awealleð of clife harum col and hlutor,
13and gereclice rihte floweð, irneð wið his eardes,
14oð him on innan felð muntes mægenstan, and him
15on middan geligeð, atrendlod of ðæm torre.
16He on tu siððan tosceaden wyrð, scir bið gedrefed, burna
17geblonden, broc bið onwended of his rihtryne, ryðum toflowen.
18Swa nu þa þiostro þinre heortan

page 159

19willað minre leohtan lare wiðstondan and ðin modgeþonc
20miclum gedrefan.
21Ac gif ðu nu wilnast, þæt ðu wel mæge, þæt soðe leoht
22sweotole oncnawan, leohte geleafan, ðu forlætan scealt
23idle ofersælða, unnytne gefean.
24þu scealt eac yfelne ege an forlætan, woruldearfoða, ne
25most ðu wesan for ðæm ealles to ormod, ne ðu ðe æfre
26ne læt wlenca gewæcan, þe læs þu weorðe for
27him mid ofermettum eft gescended, and to up ahafen for
28orsorgum woruldgesælðum, ne eft to waclice geortreowe
29æniges godes, þonne þe for worulde wiðerwearda mæsð
30þinga þreage and þu ðe selfum swiðost onsitte.
31Forðæm simle bið se modsefa miclum gebunden mid
32gedrefnesse, gif hine dreccean mot þissa yfla hwæðer,
33innan swencan.
34Forðæm þa twegen tregan teoð tosomne wið þæt mod foran
35mistes dwoleman, þæt hit seo ece ne mot innan geondscinan
36sunne for ðæm sweartum mistum, ærðæm hi geswiðrad
37weorðen.
38

page 160

    
39ða ongon se wisdom his gewunan fylgan, gliowordum gol, gyd
40æfter spelle, song soðcwida sumne þa geta, cwæð
41þæt he ne herde þæt on heane munt monna ænig
42meahte asettan healle hroffæste.
43Ne þearf eac hæleða nan wenan þæs weorces, þæt he
44wisdom mæge wið ofermetta æfre gemengan.
45Herdes þu æfre þætte ænig mon on sondbeorgas settan
46meahte fæste healle?
47Ne mæg eac fira nan wisdom timbran þær ðær woruldgitsung
48beorg oferbrædeð.
49Baru sond willað ren forswelgan; swa deð ricra nu grundleas
50gitsung gilpes and æhta, gedrinceð to dryggum dreosendne
51welan, and þeah þæs þearfan ne bið þurst aceled.
52Ne mæg hæleþa gehwæm hus on munte lange gelæstan,
53forðæm him lungre on swift wind swapeð.
54Ne bið sond þon ma wið micelne ren manna ængum huses
55hirde, ac hit hreosan wile, sigan sond æfter rene.
56Swa bioð anra gehwæs monna modsefan miclum awegede, of hiora
57stede styrede, þonne hi strong dreceð
58wind under wolcnum woruldearfoða, oþþe hi eft se reða
59ren onhrereð

page 161

60sumes ymbhogan, ungemet gemen.
61Ac se ðe þa ecan agan wille soðan gesælða, he sceal
62swiðe flion ðisse worulde wlite, wyrce him siððan
63his modes hus, þær he mæge findan eaðmetta stan unigmet
64fæstne, grundweal gearone; se toglidan ne þearf,
65þeah hit wecge wind woruldearfoða oððe ymbhogena
66ormete ren, forþæm on þære dene drihten selfa
67þara eadmetta eardfæst wunigað, þær se wisdom a
68wunað on gemyndum.
69Forðon orsorg lif ealnig lædað woruldmen wise buton
70wendige.
71þonne he eall forsihð eorðlicu good, and eac þara yfela
72orsorh wunað, hopað to þæm ecum þe þær æfter cumað,
73hine þonne æghwonan ælmihtig good singallice
74simle gehealdeð anwunigendne his agenum modes
75gesælðum þurh metodes gife, þeah hine se wind
76woruldearfoða swiðe swence, and hine singale gemen gæle,
77þonne him grimme on woruldsælða wind wraðe blaweð,
78þeah þe hine ealneg se ymbhoga ðyssa woruldsælða
79wraðe drecce.
80Sona swa se wisdom þas word hæfde swetole areahte, he þa
81siððan ongan singan soðcwidas, and þus selfa cwæð:
82Hwæt, sio forme eld foldbuendum geond eorðan sceat
83æghwam dohte, þa þa anra gehwæm on eorðwæstmum genoh
84ðuhte.
85Nis hit nu ða swelc.
86Næron þa geond weorulde welige hamas,

page 162

87ne mislice mettas ne drincas, ne hi þara hrægla huru
88ne gemdon þe nu drihtguman diorost lætað.
89Forðæm hiora nænig næs þa gieta, ne hi ne gesawon
90sundbuende, ne ymbutan hi awer ne herdon.
91Hwæt, hi firenlusta frece ne wæron, buton swa hi meahton
92gemetlicost ða gecynd began þe him Crist gesceop,
93and hi æne on dæge æton symle on æfentid eorðan
94wæstmas, wudes and wyrta, nalles win druncon scir of steape.
95Næs þa scealca nan þe mete oððe drinc mængan cuðe,
96wæter wið hunige, ne heora wæda þon ma sioloce siowian,
97ne hi siarocræftum godweb giredon, ne hi gimreced
98setton searolice, ac hi simle him eallum
99tidum ute slepon under beamsceade, druncon burnan wæter,
100calde wyllan.
101Nænig cepa ne seah ofer eargeblond ellendne wearod, ne huru
102ymbe sciphergas scealcas ne herdon, ne
103furðum fira nan ymb gefeoht sprecan.
104Næs ðeos eorðe besmiten awer þa geta beornes blode þe
105hine bill rude, ne furðum wundne wer weoruldbuende gesawan
106under sunnan.
107Nænig siððan wæs weorð on weorulde, gif mon his willan
108ongeat yfelne mid eldum; he wæs æghwæm lað.
109Eala, þær hit wurde oððe wolde god þæt on eorðan nu
110ussa tida geond þas widan weoruld wæren æghwæs
111swelce under sunnan.
112Ac hit is sæmre nu, þæt ðeos gitsunc hafað gumena
113gehwelces mod amerred, þæt he maran ne recð,

page 163

114ac hit on witte weallende byrnð.
115Efne sio gitsung þe nænne grund hafað swearte swæfeð
116sumes onlice efne þam munte þe nu monna bearn
117Etne hatað.
118Se on iglonde Sicilia swefle byrneð, þæt mon helle fyr
119hateð wide, forþæm hit symle bið sinbyrnende,
120and ymbutan hit oðra stowa blate forbærnð biteran lege.
121Eala, hwæt se forma feohgitsere wære on worulde, se þas
122wongstedas grof æfter golde and æfter gimcynnum.
123Hwæt, he frecnu gestreon funde mænegum bewrigen on weorulde,
124wætere oððe eorðan.
125Hwæt, we ealle witon hwelce ærleste ge neah ge feor Neron
126worhte, Romwara cyning, þa his rice wæs hehst under
127heofonum, to hryre monegum.
128Wælhreowes gewed wæs ful wide cuð, unrihthæmed, arleasta
129fela, man and morðor, misdæda worn, unrihtwises inwidþoncas.
130He het him to gamene geara forbærnan Romana burig, sio his
131rices wæs ealles eðelstol.
132He for unsnyttrum wolde fandian gif þæt fyr meahte lixan swa
133leohte and swa longe eac, read rasettan, swa he Romane secgan
134geherde þæt on sume tide Troia burg ofertogen hæfde lega
135leohtost, lengest burne hama under hefonum.
136Næs þæt herlic dæd, þæt hine swelces gamenes gilpan
137lyste,

page 164

138þa he ne earnade elles wuhte, buton þæt
139he wolde ofer werðiode his anes huru anwald cyðan.
140Eac hit gesælde æt sumum cierre ðæt se ilca het ealle
141acwellan þa ricostan Romana witan and þa æþelestan
142eorlgebyrdum þe he on þæm folce gefrigen hæfde, and
143on uppan agene broðor and his modor mid meca ecgum,
144billum ofbeatan.
145He his bryde ofslog self mid sweorde, and he symle wæs micle
146þe bliðra on breostcofan þonne he swylces morðres
147mæst gefremede.
148Nalles sorgode hwæðer siððan a mihtig drihten ametan wolde
149wrece be gewyrhtum wohfremmendum, ac he
150on ferðe fægn facnes and searuwa wælriow wunode.
151Wiold emne swa þeah ealles þisses mæran middangeardes, swa
152swa lyft and lagu land ymbclyppað, garsecg embegyrt
153gumena rice, secgea sitlu, suð, east and
154west, oð ða norðmestan næssan on eorðan; eall
155þæt Nerone nede oððe lustum, heaðorinca gehwilc, heran
156sceolde.
157He hæfde him to gamene, þonne he on gylp astag, hu he
158eorðcyningas yrmde and cwelmde.
159Wenst ðu þæt se anwald eaðe ne meahte godes ælmihtiges
160þone gelpscaðan rice berædan and bereafian his anwaldes
161ðurh þa ecan meaht, oððe him his yfeles elles gestioran?
162Eala, gif he wolde, ðæt he wel meahte, þæt unriht him
163eaðe forbiodan.
164Eawla, þæt se hlaford hefig gioc slepte

page 165

165sware on þa swyran sinra ðegena, ealra ðara hæleða
166þe on his tidum geond þas lænan worold liban sceoldon.
167He on unscyldgum eorla blode his sweord selede swiðe gelome;
168ðær wæs swiðe sweotol, þæt we sædon oft, þæt se
169anwald ne deð awiht godes gif se wel nele þe his geweald
170hafað.
171Gif nu hæleða hwone hlisan lyste, unnytne gelp agan wille,
172þonne ic hine wolde wordum biddan þæt he
173hine æghwonon utan ymbeþohte, sweotole ymbsawe, suð, east
174and west, hu widgil sint wolcnum ymbutan
175heofones hwealfe.
176Higesnotrum mæg eaðe ðincan þæt þeos eorðe sie eall for
177ðæt oðer unigmet lytel; þeah hio unwisum widgel þince,
178on stede stronglic steorleasum men, þeah mæg þone wisan
179on gewitlocan þære gitsunge gelpes scamian, ðonne hine
180þæs hlisan heardost lysteð, and he þeah ne mæg þone
181tobredan ofer ðas nearowan nænige ðinga eorðan sceatas;
182is ðæt unnet gelp.
183Eala, ofermodan, hwi eow a lyste mid eowrum swiran selfra
184willum þæt swære gioc symle underlutan?
185Hwy ge ymb ðæt unnet ealnig swincen, þæt ge þone hlisan
186habban tiliað ofer ðioda ma þonne eow þearf
187sie?
188þeah eow nu gesæle þæt eow suð oððe norð þa ytmestan
189eorðbuende on monig ðiodisc miclum herien ðeah
190hwa æðele sie eorlgebyrdum,

page 166

191welum geweorðad, and on wlencum ðio, duguðum diore,
192deað þæs ne scrifeð, þonne him rum forlæt rodora
193waldend, ac he þone welegan wædlum gelice efnmærne
194gedeð ælces þinges.
195Hwær sint nu þæs wisan Welandes ban, þæs goldsmiðes, þe
196wæs geo mærost?
197Forþy ic cwæð þæs wisan Welandes ban, forðy ængum ne
198mæg eorðbuendra se cræft losian þe him Crist onlænð.
199Ne mæg mon æfre þy eð ænne wræccan his cræftes beniman,
200þe mon oncerran mæg sunnan onswifan, and ðisne swiftan
201rodor of his rihtryne rinca ænig.
202Hwa wat nu þæs wisan Welandes ban, on hwelcum hi hlæwa
203hrusan þeccen?
204Hwær is nu se rica Romana wita, and se aroda, þe we ymb
205sprecað, hiora heretoga, se gehaten wæs mid
206þæm burgwarum Brutus nemned?
207Hwær ic eac se wisa and se weorðgeorna and se fæstræda
208folces hyrde, se wæs uðwita ælces ðinges,
209cene and cræftig, ðæm wæs Caton nama?
210Hi wæron gefyrn forðgewitene; nat nænig mon hwær hi nu
211sindon.
212Hwæt is hiora here buton se hlisa an?
213Se is eac to lytel swelcra lariowa, forðæm þa
214magorincas maran wyrðe wæron on worulde.
215Ac hit is wyrse nu, þæt geond þas eorðan æghwær sindon
216hiora gelican hwon ymbspræce, sume openlice
217ealle forgitene, þæt hi se hlisa hiwcuðe ne mæg foremære
218weras forð gebrengan.
219þeah ge nu wenen and wilnigen

page 167

220þæt ge lange tid libban moten, hwæt iow æfre þy bet bio
221oððe þince?
222Forðæm þe nane forlet, þeah hit lang ðince, deað æfter
223dogorrime, þonne he hæfð drihtnes leafe.
224Hwæt þonne hæbbe hæleþa ænig, guma æt þæm gilpe, gif
225hine gegripan mot se eca deað æfter þissum worulde?
226An sceppend is butan ælcum tweon.
227Se is eac wealdend woruldgesceafta, heofones and eorðan and
228heare sæ and ealra þara þe ðær in wuniað,
229ungesæwenlicra , and eac swa same ðara ðe we eagum
230on lociað, ealra gesceafta.
231Se is ælmihtig, þæm oleccað ealle gesceafte þe þæs
232ambehtes awuht cunnon, ge eac swa same þa ðæs auht nyton
233þæt hi þæs ðeodnes þeowas sindon.
234Se us gesette sido and þeawas, eallum gesceaftum
235unawendende , singallice sibbe gecynde, þa þa he wolde,
236þæt þæt he wolde, swa lange swa he wolde þæt hit
237wesan sceolde.
238Swa hit eac to worulde sceal wunian forð, forþæm æfre ne
239magon þa unstillan woruldgesceafta weorðan
240gestilde, of ðæm ryne onwend ðe him rodera weard
241endebyrdes eallum gesette.
242Hæfð se alwealda ealle gesceafta gebæt mid his bridle,
243hafað butu gedon, ealle gemanode and eac getogen,

page 168

244þæt hi ne moten ofer metodes est æfre gestillan, ne
245eft eallunga swiðor stirian, þonne him sigora weard
246his gewealdleðer wille onlæten.
247He hafað þe bridle butu befangen heofon and eorðan and eall
248holma begong.
249Swa hæfð geheaðærod hefonrices weard mid his anwealde
250ealle gesceafta, þæt hiora æghwilc wið oðer winð,
251and þeah winnende wreðiað fæste, æghwilc oðer utan
252ymbclyppeð, þy læs hi toswifen.
253Forðæm hi symle sculon ðone ilcan ryne eft gecyrran þe æt
254frymðe fæder getiode, and swa edniwe eft
255gewiorðan.
256Swa hit nu fagað, frean ealdgeweorc, þætte winnende
257wiðerweard gesceaft fæste sibbe forð anhealdað.
258Swa nu fyr and wæter, folde and lagustream, manigu oðru
259gesceaft efnswiðe him giond þas widan worulde winnað
260betweox him, and swa þeah magon hiora þegnunga
261and geferscipe fæste gehealdan.
262Nis hit no þæt an þæt swa eaðe mæg wiðerweard gesceaft
263wesan ætgædere symbel geferan, ac hit is sellicre
264þæt hiora ænig ne mæg butan oþrum bion.
265Ac sceal wuhta gehwilc wiðerweardes hwæthwugu habban under
266heofonum, þæt his hige durre gemetgian,
267ær hit to micel weorðe.
268Hæfð se ælmihtiga eallum gesceaftum ðæt gewrixle geset
269þe nu wunian sceal, wyrta growan, leaf grenian,
270þæt on hærfest eft hrest and wealuwað.
271Winter bringeð weder ungemet cald, swifte windas.
272Sumor æfter cymeð,

page 169

273wearm gewideru.
274Hwæt, þa wonnan niht mona onlihteð, oððæt monnum dæg
275sunne bringeð giond þas sidan gesceaft.
276Hæfð se ilca god eorðan and wætere mearce gesette.
277Merestream ne dear ofer eorðan sceat eard gebrædan fisca
278cynne butan frean leafe, ne hio æfre ne mot eorðan
279þyrscwold up ofersteppan, ne ða ebban þon ma
280folces mearce oferfaran moton.
281þa gesetnesse sigora wealdend, lifes leohtfruma, læt þenden
282he wile geond þas mæran gesceaft mearce
283healden.
284Ac þonne se eca and se ælmihtiga þa gewealdleðeru wile
285onlætan efne þara bridla þe he gebætte mid his agen weorc
286eall æt frymðe, þæt is wiðerweardnes wuhte
287gehwelcre þe we mid þæm bridle becnan tiliað;
288gif se ðioden læt þa toslupan, sona hi forlætað
289lufan and sibbe, ðæs geferscipes freondrædenne;
290tilaþ anra gehwilc agnes willan, woruldgesceafta winnað
291betweox him, oððæt ðios eorðe eall forweorðeð,
292and eac swa same oðra gesceafta weorðað him selfe
293siððan to nauhte.
294Ac se ilca god, se þæt eall metgað, se gefehð fela folca
295tosomne, and mid freondscipe fæste gegadrað, gesamnað
296sinscipas, sibbe gemengeð, clænlice lufe.
297Swa se cræftga eac geferscipas fæste gesamnað, þæt hi
298hiora freondscipe forð on symbel untweofealde
299treowa gehealdað, sibbe samrade.
300Eala, sigora god,

page 170

301wære þis moncyn miclum gesælig, gif
302hiora modsefa meahte weorðan staðolfæst gereaht þurh
303þa strongan meaht, and geendebyrd, swa swa oðra
304sint woruldgesceafta.
305Wære hit, la, þonne murge mid monnum, gif hit meahte swa.
306Se þe wille wyrcan wæstmbære lond, atio of ðæm æcere
307ærest sona fearn and þornas and fyrsas swa same,
308wiod þa þe willað welhwær derian clænum hwæte, þy
309læs he ciða leas licge on ðæm lande.
310Is leoda gehwæm ðios oðru bysen efnbehefu, þæt is,
311þætte ðynceð þegna gehwelcum huniges bibread healfe
312þy swetre, gif he hwene ær huniges teare bitres
313onbyrgeð.
314Bið eac swa same monna æghwilc micle þy fægenra liðes
315weðres, gif hine lytle ær stormas gestondað and se stearca
316wind norðan and eastan.
317Nænegum þuhte dæg on þonce, gif sio dimme niht ær ofer
318eldum egesan ne brohte.
319Swa þincð anra gehwæm eorðbuendra sio soðe gesælð symle
320ðe betere and þy wynsumre, þe he wita ma, heardra henða,
321her adreogeð.
322þu meaht eac mycle þy eð on modsefan soða gesælða
323sweotolor gecnawan, and to heora cyððe becuman siððan,
324gif þu up atyhsð ærest sona and ðu awyrtwalast of
325gewitlocan leasa gesælða, swa swa londes ceorl of his
326æcere lycð yfel weod monig.

page 171

327Siððan ic ðe secge þæt þu sweotole meaht soða gesælða
328sona oncnawan, and þu æfre ne recst æniges ðinges ofer
329þa ane, gif þu hi ealles ongitst.
330Ic wille mid giddum get gecyðan hu se ælmihtga ealla
331gesceafta bryrð mid his bridlum, begð ðider
332he wile mid his anwalde, ge endebyrd wundorlice wel gemetgað.
333Hafað swa geheaðorad heofona wealdend, utan befangen ealla
334gesceafta, geræped mid his racentan, þæt
335hi aredian ne magon þæt hi hi æfre him of aslepen; and
336þeah wuhta gehwilc wrigað toheald sidra gesceafta,
337swiðe onhelded wið þæs gecyndes þe him cyning
338engla, fæder æt frymðe, fæste getiode.
339Swa nu þinga gehwilc ðiderweard fundað sidra gesceafta,
340buton sumum englum and moncynne, þara micles to feola
341woroldwuniendra winð wið gecynde.
342þeah nu on londe leon gemete, wynsume wiht wel atemede, hire
343magister miclum lufige, and eac ondræde dogora gehwelce,
344gif hit æfre gesælð þæt hio æniges blodes onbyrgeð,
345ne ðearf beorna nan wenan þære wyrde þæt hio wel
346siððan hire taman healde, ac ic tiohhie þæt hio ðæs
347niwan taman nauht ne gehicgge, ac ðone wildan gewunan
348wille geþencan hire eldrena; onginð eorneste racentan
349slitan, ryn, grymetigan, and ærest abit hire agenes

page 172

350huses hirde, and hraðe siððan hæleða gehwilcne þe hio
351gehentan mæg.
352Nele hio forlætan libbendes wuht, neata ne monna, nimð eall
353þæt hio fint.
354Swa doð wudufuglas; þeah hi wel sien, tela atemede, gif hi
355on treowum weorðað holte tomiddes, hræðe bioð forsewene
356heora lareowas, þe hi lange ær tydon and temedon.
357Hi on treowum wilde ealdgecynde a forð siððan willum
358wuniað, þeah him wolde hwilc heora lareowa listum beodan
359þone ilcan mete þe he hi æror mid tame getede.
360Him þa twigu þincað emne swa merge þæt hi þæs metes ne
361recð, ðincð him to ðon wynsum þæt him se weald oncwyð;
362þonne hi geherað hleoðrum brægdan oðre
363fugelas, hi heora agne stefne styriað; stunað eal
364geador welwynsum sanc, wudu eallum oncwyð.
365Swa bið eallum treowum þe him on æðele bið þæt hit on
366holte hyhst geweaxe; þeah ðu hwilcne boh byge
367wið eorðan, he bið upweardes, swa ðu an forlætst widu on
368willan, went on gecynde.
369Swa deð eac sio sunne, þonne hio on sige weorðeð, ofer
370midne dæg, merecondel scyfð on ofdæle, uncuðne weg nihtes
371geneðeð, norð eft and east; eldum oteweð,
372brencð eorðwarum morgen meretorhtne.
373Hio ofer moncyn stihð a upweardes, oð hio eft cymeð þær
374hire yfemesð bið eard gecynde.
375Swa swa ælc gesceaft ealle mægene geond ðas widan woruld
376wrigað and higað, ealle mægene eft symle onlyt,

page 173

377wið his gecyndes cymð to, ðonne hit mæg.
378Nis nu ofer eorðan ænegu gesceaft þe ne wilnie þæt hio
379wolde cuman to þam earde þe hio of becom; þæt is orsorgnes
380and ecu rest, þæt is openlice ælmihti god.
381Nis nu ofer eorðan ænegu gesceaft þe ne hwearfige, swa swa
382hweol deð, on hire selfre.
383Forðon hio swa hwearfað, þæt hio eft cume þær hio æror
384wæs; þonne hio ærest sie utan behwerfed,
385þonne hio ealles wyrð utan becerred, hio sceal eft don þæt
386hio ær dyde, and eac wesan þæt hio æror wæs.
387    

page 176

388Eala, þæt is hefig dysig, hygeð ymbe se ðe wile, and
389frecenlic fira gehwilcum þæt ða earman men mid
390ealle gedwæleð, of ðæm rihtan wege recene alæded.
391Hwæðer ge willen on wuda secan gold ðæt reade on grenum
392triowum?
393Ic wat swa ðeah þæt hit witena nan þider ne seceð,
394forðæm hit þær ne wexð, ne on wingeardum wlitige
395gimmas.
396Hwy ge nu ne settan on sume dune fiscnet eowru, þonne eow
397fon lysteð leax oððe cyperan?
398Me gelicost ðincð þætte ealle witen eorðbuende
399þoncolmode ðæt hi þær ne sint.
400hwæþer ge nu willen wæþan mid hundum on sealtne sæ,
401þonne eow secan lyst heorotas and hinda?
402þu gehicgan meaht þæt ge willað ða on wuda secan oftor
403micle þonne ut on sæ.
404Is ðæt wundorlic, þæt we witan ealle, þæt mon secan
405sceal be sæwaroðe and be eaofrum æþele gimmas,
406hwite and reade and hiwa gehwæs.
407Hwæt, hi eac witon hwær hi eafiscas secan þurfan, and
408swylcra fela weoruldwelena; hi þæt wel doð,

page 177

409geornfulle men, geara gehwilce.
410Ac ðæt is earmlicost ealra þinga þæt þa dysegan sint on
411gedwolan wordene, efne swa blinde þæt hi on
412breostum ne magon eaðe gecnawan hwær þa ecan good, soða
413gesælða, sindon gehydda.
414Forþæm hi æfre ne lyst æfter spyrian, secan þa gesælða.
415Wenað samwise þæt hi on ðis lænan mægen life findan
416soða gesælða, þæt is selfa god.
417Ic nat hu ic mæge nænige ðinga ealles swa swiðe on sefan
418minum hiora dysig tælan swa hit me don lysteð,
419ne ic þe swa sweotole gesecgan ne mæg, forðæm hi
420sint earmran and eac dysegran, ungesæligran,
421þonne ic þe secgan mæge.
422Hi wilniað welan and æhta and weorðscipes to gewinnanne;
423þonne hi habbað þæt hiora hige seceð, wenað þonne
424swa gewitlease ðæt hi þa soðan gesælða hæbben.
425    

page 185

426Wel la, monna bearn geond middangeard, friora æghwilc fundie
427to þæm ecum gode þe we ymb sprecað, and to þæm
428gesælðum þe we secgað ymb.
429Se ðe ðonne nu sie nearwe gehefted mid þisses mæran
430middangeardes unnyttre lufe, sece him eft hræðe
431fulne friodom, þæt he forð cume to þæm gesælðum saula
432rædes.
433Forþæm þæt is sio an rest eallra geswinca, hyhtlicu hyð
434heaum ceolum modes usses, meresmylta wic.
435þæt is sio an hyð þe æfre bið æfter þam yðum ura
436geswinca, ysta gehwelcre, ealnig smylte.
437þæt is sio friðstow and sio frofor an eallra yrminga æfter
438þissum weoruldgeswincum.
439þæt is wynsum stow æfter þyssum yrmðum to aganne.
440Ac ic georne wat þætte gylden maðm, sylofren sincstan,
441searogimma nan,

page 186

442middangeardes wela modes eagan æfre ne onlyhtað,
443auht ne gebetað hiora scearpnesse to þære sceawunga soðra
444gesælða, ac hi swiðor get monna gehwelces modes eagan
445ablendað on breostum, þonne hi hi beorhtran gedon.
446Forðæm æghwilc ðing þe on þys andweardan life licað
447lænu sindon, eorðlicu þing a fleondu.
448Ac þæt is wundorlic wlite and beorhtnes þe wuhta gehwæs
449wlite geberhteð and æfter þæm eallum wealdeð.
450Nele se waldend ðæt forweorðan scylen saula usse, ac he hi
451selfa wile leoman onlihtan, lifes wealdend.
452Gif þonne hæleða hwilc hlutrum eagum modes sines mæg æfre
453ofsion hiofones leohtes hlutre beorhto, þonne wile he secgan
454þæt ðære sunnan sie beorhtnes þiostro
455beorna gehwylcum to metanne wið þæt micle
456leoht godes ælmihtiges; þæt is gasta gehwæm ece butan
457ende eadegum saulum.
458    

page 188

459Ic hæbbe fiðru fugle swiftran, mid ðæm ic fleogan mæg
460feor fram eorðan

page 189

461ofer heane hrof heofones þisses,
462ac ðær ic nu moste mod gefeðran, ðinne ferðlocan,
463feðrum minum, oððæt ðu meahte þisne middangeard,
464ælc eorðlic ðing, eallunga forsion.
465Meahtes ofer rodorum gereclice feðerum lacan, feor up ofer
466wolcnu windan, wlitan siððan ufan ofer ealle.
467Meahtes eac faran ofer ðæm fyre ðe fela geara for lange
468betweox lyfte and rodere, swa him æt frymðe
469fæder getiode.
470ðu meahtest ðe siððan mid ðære sunnan faran betweox
471oðrum tunglum.
472Meahtest ðe full recen on ðæm rodere ufan siððan
473weorðan, and ðonne samtenges æt ðæm ælcealdan anum
474steorran, se yfmest is eallra tungla, ðone Saturnus
475sundbuende hatað under heofonum; he is se cealda eallisig
476tungl, yfemest wandrað ofer eallum ufan oðrum steorrum.
477Siððan ðu ðonne ðone up a hafast forð oferfarenne, ðu
478meaht feorsian; ðonne bist ðu siððan sona ofer uppan
479rodere ryneswiftum.
480Gif ðu on riht færest, ðe ðone hehstan heofon behindan
481lætst, ðonne meaht ðu siððan soðes leohtes
482habban þinne dæl, ðonan an cyning rume ricsað ofer roderum
483up and under swa same eallra gesceafta,
484weorulde waldeð.
485þæt is wis cyning, þæt is se ðe waldeð giond werðioda
486ealra oðra eorðan cyninga, se mid his bridle
487ymbebæted hæfð

page 190

488ymbhwyrft ealne eorðan and heofones.
489He his gewaldleðer wel gemetgað, se stioreð a þurg ða
490strongan meaht ðæm hrædwæne heofones and eorðan.
491Se an dema is gestæððig, unawendendlic, wlitig and mære.
492Gif ðu weorðest on wege rihtum up to ðæm earde, þæt
493is æðele stow, ðeah ðu hi nu geta forgiten hæbbe,
494gif ðu æfre eft þær an cymest, ðonne wilt þu secgan
495and sona cweðan: ðis is eallunga min agen cyð,
496eard and eðel.
497Ic wæs ær hionan cumen and acenned ðurh ðisses cræftgan
498meaht.
499Nylle ic æfre hionan ut witan, ac ic symle her softe wille
500mid fæder willan fæste stondan.
501Gif ðe ðonne æfre eft geweorðeð þæt ðu wilt oððe
502most weorolde ðiostro eft fandian, ðu meaht eaðe gesion
503unrihtwise eorðan cyningas and þa ofermodan oðre
504rican ðe þis werige folc wyrst tuciað, þæt hi symle
505bioð swiðe earme, unmehtige ælces ðinges, emne ða
506ilcan þe þis earme folc sume hwile nu swiðost ondrædæð.
507Geher nu an spell be ðæm ofermodum unrihtwisum eorðan
508cyningum, ða her nu manegum and mislicum wædum
509wlitebeorhtum wundrum scinað on heahsetlum, hrofe getenge,
510golde gegerede and gimcynnum, utan ymbestandne mid unrime

page 191

511ðegna and eorla.
512þa bioð gehyrste mid heregeatwum hildetorhtum, sweordum and
513fetelum swiðe geglengde, and þegniað ðrymme micle ælc
514oðrum, and hi ealle him ðonan mid ðy ðrymme þreatiað
515gehwider ymbsittenda oðra ðeoda; and se hlaford ne scrifð,
516ðe ðæm here waldeð, freonde ne feonde, feore ne æhtum,
517ac he reðigmod ræst on gehwilcne, wedehunde wuhta gelicost;
518bið to up ahæfen inne on mode for ðæm anwalde þe him
519anra gehwilc his tirwina to fultemað.
520Gif mon ðonne wolde him awindan of þæs cynegerelan claða
521gehwilcne, and him þonne oftion ðara ðegnunga and þæs
522anwaldes ðe he ær hæfde, ðonne meaht ðu
523gesion þæt he bið swiðe gelic sumum ðara gumena þe
524him geornost nu mid ðegnungum ðringað ymbeutan; gif
525he wyrsa ne bið, ne wene ic his na beteran.
526Gif him þonne æfre unmendlinga weas geberede þæt him
527wurde oftogen þrymmes and wæda and þegnunga and ðæs
528anwaldes þe we ymbe sprecað, gif him ænig þara
529ofhende wyrð, ic wat þæt him þynceð þæt he þonne
530sie becropen on carcern, oððe coðlice racentan geræped.
531Ic gereccan mæg þæt of ungemete ælces ðinges, wiste and
532wæda, wingedrinces, and of swetmettum, swiðost weaxað
533þære wrænnesse wodðrag micel; sio swiðe
534gedræfð sefan ingehygd monna gehwelces, þonan mæst
535cymeð

page 192

536yfla ofermetta, unnetta saca.
537þonne hi gebolgene weorðað, him wyrð on breostum inne
538beswungen sefa on hraðre mid ðæm swiðan welme
539hatheortnesse, and hreðe siððan unrotnesse eac
540geræped , hearde gehæfted.
541Him siððan onginð sum tohopa swiðe leogan þæs gewinnes
542wræce; wilnað þæt irre anes and oðres; him þæt eall
543gehæt his recelest, rihtes ne scrifeð.
544Ic ðe sæde ær on ðisse selfan bec þæt sumes goodes sidra
545gesceafta anlepra ælc a wilnode for his agenum ealdgecynde.
546Unrihtwise eorðan cyningas ne magon æfre þurhtion awuht
547goodes for ðæm yfle þe ic ðe ær sæde.
548Nis ðæt nan wundor, forðæm hi willað hi þæm unðeawum
549þe ic ðe ær nemde, anra gehwelcum, a underðeodan.
550Sceal ðonne nede nearwe gebugan to ðara hlaforda
551hæftedome , þe he hine eallunga ær underþiodde.
552ðæt is wyrse get, þæt he winnan nyle wið ðæm anwalde
553ænige stunde; þær he wolde a winnan onginnan,
554and þonne on ðæm gewinne þurhwunian forð, þonne næfde
555he nane scylde, ðeah he oferwunnen weorðan sceolde.
556

page 197

    
557Hwa is on eorðan nu unlærdra þe ne wundrige wolcna
558færeldes, rodres swifto, ryne tunglo, hu hy ælce
559dæge utan ymbhwerfeð eallne middangeard?
560Hwa is moncynnes þæt ne wundrie ymb þas wlitegan tungl, hu
561hy sume habbað swiðe micle scyrtran ymbehwerft,
562sume scriðað leng utan ymb eall ðis?
563An þara tungla woruldmen hatað wænes þisla; þa habbað
564scyrtran scriðe and færelt, ymbhwerft læssan,
565ðonne oðru tungl, forðæm hi þære eaxe utan
566ymbhweorfeð, þone norðende nean ymbcerreð.
567On ðære ilcan eaxe hwerfeð eall ruma rodor, recene
568scriðeð, suðheald swifeð, swift, untiorig.
569Hwa is on weorulde þæt ne wafige, buton þa ane þe hit ær
570wisson, þætte mænig tungul maran ymbhwyrft
571hafað on heofonum, sume hwile eft læsse geliðað, þa þe
572lacað ymb eaxe ende oððe micle mare geferað
573þa hire middre ymbe

page 198

574þearle þrægeð?
575þara is gehaten Saturnus sum, se hæfð ymb þritig
576wintergerimes weoruld ymbcirred.
577Boetes eac beorhte scineð, oðer steorra, cymeð efne swa
578same on þone ilcan stede eft ymb þritig geargerimes,
579ðær he gio ða wæs.
580Hwa is weoruldmonna þæt ne wafige, hu sume steorran oð ða
581sæ farað under merestreamas, þæs ðe monnum ðincð?
582Swa eac sume wenað þæt sio sunne do, ac se wena nis wuhte
583þe soðra.
584Ne bið hio on æfen ne on ærmorgen merestreame þe near ðe
585on midne dæg, and þeah monnum þyncð þæt hio on mere
586gange under sæswife, þonne hio on setl glideð.
587Hwa is on weorulde þæt ne wundrige fulles monan, þonne he
588færinga wyrð under wolcnum wlites bereafad, beþeaht
589mid þiostrum?
590Hwa þegna ne mæge eac wafian ælces stiorran, hwy hi ne
591scinen scirum wederum beforan ðære sunnan, swa hi symle
592doð middelnihtum wið þone monan foran, hadrum heofone?
593Hwæt, nu hæleða fela swelces and swelces swiðe wundrað,
594and ne wundriað þætte wuhta gehwilc, men and netenu,
595micelne habbað and unnetne andan betweoh him,
596swiðe singalne.
597Is þæt sellic þincg, þæt hi ne wundriað hu hit on
598wolcnum oft þearle þunrað, þragmælum eft anforlæteð,
599and eac swa same yð wið lande ealneg winneð, wind
600wið wæge.
601Hwa wundrað þæs oððe oþres eft, hwi þæt is mæge

page 199

602weorðan of wætere; wlitetorht scineð sunna swegle
603hat; sona gecerreð ismere ænlic on his agen gecynd,
604weorðeð to wætre.
605Ne þincð þæt wundor micel monna ænegum þæt he mægge
606gesion dogora gehwilce, ac ðæt dysie folc þæs hit seldnor
607gesihð swiðor wundrað, þeah hit wisra gehwæm
608wundor ðince on his modsefan micle læsse.
609Unstaðolfæste ealneg wenað þæt þæt ealdgesceaft
610æfre ne wære þæt hi seldon gesioð, ac swiðor giet
611weoruldmen wenað þæt hit weas come, niwan gesælde, gif
612hiora nængum hwylc ær ne oðeowde; is þæt earmlic þinc.
613Ac gif hiora ænig æfre weorðeð to ðon firwetgeorn þæt
614he fela onginð leornian lista, and him lifes
615weard of mode abrit þæt micle dysig ðæt hit oferwrigen mid
616wunode lange, þonne ic wæt geare þæt hi
617ne wundriað mæniges þinges þe monnum nu wæfðo and
618wunder welhwær þynceð.
619Gif ðu nu wilnige weorulddrihtnes heane anwald hlutre mode
620ongitan giorne, gem almægene heofones tunglu, hu hi him
621healdað betwuh sibbe singale, dydon swa lange.
622Swa hi gewenede wuldres aldor æt frumsceafte þæt sio fyrene
623ne mot sunne gesecan snawcealdes weg,

page 200

624monan gemæro.
625Hwæt, ða mæran tungl auðer oðres rene a ne gehrineð ær
626þæm þæt oðer of gewiteð.
627Ne huru se stiorra gestigan wile westdæl wolcna, þone wise
628men Ursa nemnað; ealle stiorran sigað æfter sunnan samod
629mid rodere under eorðan grund, he ana stent.
630Nis þæt nan wundor; he is wundrum fæst , upende neah
631eaxe ðæs roderes.
632ðonne is an steorra ofer oðre beorht, cymeð eastan up ær
633þonne sunne; þone monna bearn morgenstiorra hatað under
634heofonum, forðæm he hæleþum dæg bodað æfter burgum,
635brengeð æfter swegeltorht sunne samad eallum dæg.
636Is se forrynel fæger and sciene, cymeð eastan up ær for
637sunnan and eft æfter sunnan on setl glideð,
638west under weorulde.
639Werðioda his noman onwendað þonne niht cymeð, hatað hine
640ealle æfenstiorra.
641Se bið þære sunnan swiftra; siððan hi on setl gewitað,
642ofirneð þæt æþele tungol, oðþæt he be eastan
643weorðeð eldum oðewed ær þonne sunne.
644Habbað æðele tungol emne gedæled dæg and nihte drihtnes
645meahtum, sunna and mona , swiðe geþwære, swa him æt
646frymþe fæder getiohhode.
647Ne þearft þu no wenan þæt ða wlitegan tungl ðæs
648þeowdomes aðroten weorðe ær domes dæge; deð siððan
649ymbe moncynnes fruma swa him gemet þinceð, forðon hi be
650healfe heofones þisses on ane ne læt ælmihtig god,
651þy læs hi oðra fordyden æþela gesceafta,

page 201

652ac se eca god ealle gemetgað sida gesceafta,
653softa geþwerað.
654Hwilum ðæt drige drifð þone wætan, hwylum he
655gemengeð, metodes cræfte, cile wið hæto;
656hwilum cerreð eft on uprodor ælbeorhta leg,
657leoht on lyfte; ligeð him behindan hefig hrusan dæl,
658þeah hit hwilan ær eorðe sio cealde oninnan hire heold
659and hydde haliges meahtum.
660Be þæs cyninges gebode cymeð geara gehwæt , eorðe
661bringeð æghwylc tudor, and se hata sumor hæleða
662bearnum geara gehwilce giereð and drigeð geond sidne grund
663sæd and bleda, hærfest to honda herbuendum, ripa receð.
664Ren æfter þæm swylce hagal and snaw hrusan leccað on
665wintres tid, weder unhiore.
666Forðæm eorðe onfehð eallum sædum, gedeð þæt hi growað
667geara gehwilce; on lenctentid leaf up spryttað.
668Ac se milda metod monna bearnum on eorðan fet eall þætte
669groweð, wæstmas on weorolde, wel forðbrengeð hit þonne he
670wile, heofona waldend, and eowað eft eorðbuendum,
671nimð þonne he wile, nergende god.
672And þæt hehste good on heahsetle siteð self cyning, and
673þios side gesceaft þenað and ðiowað.
674He þonan waldeð þæm geweltleðrum weoruldgesceafta.
675Nis þæt nan wundor; he is weroda god, cyning and drihten
676cwucera gehwelces, æwelm and fruma eallra
677gesceafta, wyrhta and sceppend weorulde þisse,

page 202

678wisdom and æ woruldbuendra.
679Ealla gesceafta on his ærendo hionana he sendeð, hæt
680eft cuman.
681Gif he swa gestæððig ne staðolade ealla gesceafta,
682æghwylc hiora wraðe tostencte weorðan sceolden,
683æghwilc hiora ealle to nauhte weorðan sceoldon wraðe
684toslopena, þeah þa ane lufe ealle gesceafta heofones
685and eorðan hæbben gemæne, þæt hi þiowien swilcum
686þiodfruman, and fægniað þæt hiora fæder wealdeð .
687Nis þæt nan wundor, forðæm wuhta nan æfre ne meahte elles
688wunian, gif hi eallmægene hiora ordfruman
689ne þiowoden, þeodne mærum.