1B20.20.1

page 44

    
2Beda þus giddode, gumena se getyddusta: he cwæð þæt
3Ianuarius & October wæron mid twam bendum gerihte,
4þæt ys þæt hig habbað twa rihtinga, & Februarius
5& Martius & Nouember gladiað on fifum, &
6Aprelis soðlice & Iulius habbað ane rihtinge, & Maius hæfð
7þry & Agustus mid feowrum glitnað gerisenlice swyðe.
8Iunius ana swutollice hæfð syx rihtinga, & September &
9December mid heora seofon geferum gladiað swa wenlice swyðe.
10Hyt gerist borlice wel þæt we æfter þæs foresprecenan
11weres dihte þa regulares lunares mid leoðe gegretun.
12Se foresprecena TORONTO CORPUS: foresprecan lareow cwyð
13þæt September & October habbað gelice rihtinga, & Nouember
14& December mid seofon rihtingum glædlice gengað.
15æfter þisre gewritenan forespræce, on endebyrdnysse þæs
16gerimes synt gemearcode þa concurrentes , þa synt

page 46

17samodrynelas genemned.
18þara circul habbað feower siðon seofon gear, þæt beoð
19eahta & twentig geara; forðan he ne mæg beon
20geendod ærðam þe bissextus , þe on gewunan hæfð
21þæt þæt he binnan þam feorðan geare ealle þære
22wucan dagas þrydlice æthrine: Sunnandæg we cweðað
23ærest, Frigedæg, Wodnesdæg, Sæternesdæg, þunresdæg,
24Monandæg, Tiwesdæg.
25Witodlice on þisre endebyrdnysse geondscrið se circul his
26ryne: gyme þu, cleric, gif þu wille.
27ðeah ðe ealle dagas ælce geare habbon heora
28concurrentes , synderlice se dæg þe byð on
29ix kl Aprl getacnað hu fela beoð on geare.
30On hwylcum dæge man ræt ix kl Apr , swa fela beoð
31concurrentes .
32Swylce ic þus cweðe: gif man ræt þæne datarum on
33Sunnandæg, þænne byð an; gif on Sæterndæg þonne
34beoð seofon.
35þæt ylce we cweðað be pridie kl Aprl & vii id Aprl &
36xviii kl Mai & xi .
37þises circules gewuna ys, oððe ryne, þæt locahwylce
38concurrentes beon on þam geare þe byð bissextus ,
39þæt þa wæron fif wintrum ær, & eft binnan syx
40wintrum hig cumað.
41& þa beoð þy forman geare æfter bissextum , hig
42gewiton ær endlufon wintrum, & eft hig gehwyrfað
43binnan syx geara fyrste.
44& þa þe beoð on þam oðrum geare æfter þam
45bissextum , þa ylcan urnon ær syx wintrum, & binnan
46endlufon hig eft gecyrrað.
47& þa þe beoð on þam þriddan geare æfter bissextum ,
48þa wæron syx wintrum ær, & æfter fif wintrum
49hig gehwyrfað mid soðre fyrdunge, þæt ys mid fullum
50gesceade.
51Concurrentes on Grecisc synt gecwedene epacte , & on
52Lyden adiectiones , þæt synt togeihtnyssa.
53Vs gelustfullað þissera samodrynela , concurrentium ,
54angin preostum ætywan.
55Witodlice hi ne oferstigað þæt seofonfealde getæl.
56þære sunnan geares dagas æfter þære sunnan ryne synt to
57asmeagenne, & synt eac to asmuganne mid
58scrutniendre scrutnunge, forðon naþætan þæt man sceal
59findan þa concurrentes , ac to eacan man sceal gemetan

page 48

60þa rihtinga þæra daga, & eac þæs monan.
61We todælað þa dagas þæs geares þurh seofon, & swa
62glædlice we becumað to þam andgite swa myceles
63gerenes .
64We wilniað þæt ne beo behydd þæs cynlica weg heononforð
65fram þæra eagum þe þis sceawiað.
66We cweðað openlice þa todælednyssa þæs seofonfealdan
67getæles on þæt gerad, þæt we magon, Criste
68miltsigendum, þe eað gesundfullice in gan to þam þingum
69þe we ymbe sprecað.
70Efne seofon beoð sufon; twia seofon beoð feowertyne;
71þriwa seofon beoð an & twentig; feower siðon
72seofon beoð eahta & twentig; fif siðon seofon beoð
73fif & þrittig; syx siðon seofon beoð twa &
74feowertig; seofon siðon seofon beoð nigon & feowertig;
75eahta siðon seofon beoð syx & fiftig; nigon
76siðon seofon beoð þreo & syxtig; tyn siðon seofon
77beoð hundseofontig; twentig siðon seofon beoð
78an hund & feowertig; þrittig siðon seofon beoð twa
79hundred & tyn; feowertig siðon seofon beoð
80twa hundred & hundeahtatig; fiftig siðon seofon beoð
81þreo hundred & fiftig.
82Git þær synt fiftene to lafe; todælað þa eall swa
83þa oðre.
84Twia seofon beoð feowertyne.
85Nu þær ys an to lafe: nim þæt an & sete on foreweardum
86þam concurrentium , & cweð primus cum bissexto .

page 50

87Uton nu on Englisc ymbe þys be dæle wurdlian.
88Hwanon þa concurrentes uparison, we sædon feawum
89wordum.
90Uton nu aginnan in to farenne to þisses wingeardes weorce
91mid wynsumum fotum.
92Forðon we sittað ymb þam wege wædligende mid Timeus sunu,
93uton biddan þæs æðelan Dauides sunu þæt
94he geopenige ure gesyhðe, þæt we butan gedwylde þæt
95weorc magon began, þe we ongunnen habbað.
96Vton nu gleawlice swyðe geseon hwanon ærest arison þa
97regulares , þe man hæt feriarum .

page 52

98þæt ger þe man hæt solaris, swa hyt herbufan gecweden
99ys, hyt þurhsmihð zodiacum þone circul
100on þrim hund dagum & fif & syxtigum, & on þissum þingum
101seo sunne wunað on þam twelf tacnum þrittig
102nihta & tyn tida & healfe tid, swa we herbufan
103ætywdon, & gyt us lyst fulfremedlicor & swyðor
104þas þing geopenian.
105þe ys behefe þing, la arwurða cleric, þæt þu gemete on
106getæl, þæt ys swylce ic þus hyt gehradige:
107Nim ealle þa dagas þe beoð on twelf monðum, þæt synt
108þreohund daga & fif & syxtig daga.
109Cweð hwæðer þe selre þince swa þrittig siðon twelf swa
110xiielf siðon xxx.
111þonne beoð þær gegaderode ccclx .
112Nim þa fife & syle Martio.
113Ymbe þæra oðra monða rihtinge do þus: nim þæs ærran
114monðes dagas & his rihtinga, & do tosamne, forðon
115of þæs ærran monðes dagum & his rihtingum þu
116scealt findan þæs æftran; swylce ic þis do to bisne.
117Martius hæfð an & þrittig daga & fif regulares , þæt
118synt rihtinga.
119þæt beoð syx & þrittig .
120Todælað þa þurh seofon, swa we herbufan ætywdon.
121Efne seofon beoð seofon, twia seofon beoð feowertyne,
122þriwa seofon beoð an & twentig, feower
123siðon seofon beoð eahta & twentig, fif siðon seofon beoð
124fif & þrittig.
125Nu þær ys an to lafe; gif þære Aprili.
126Of Aprilis dagum & his rihtingum þu scealt findan Maius
127rihtinga.
128Aprilis hæfð þrittig daga & anne regularem ; þæt
129beoð an & xxx.
130Todælað þa, swa we ær dydon & gyt wyllað.
131Feower siðon seofon beoð eahta & twentig: ær þær wæron
132an & þrittig.
133Nim þa þreo þe þær synt to lafe, & gif Maio, & cweð:
134Maius tres .
135þæt we eow cyðað, gif eall þæt getæl byð todæled
136þurh seofon, & þær nan þing ne byð ofer þa seofon,
137þonne beoð þær seofon regulares .
138Gyf þær byð an ofer þa seofon, oððe twa, þreo oððe
139feower, fife oððe syxe, þonne beoð þær swa fela
140concurrentes oððe rihtinga.
141Heræfter we moton us gegearwian mid gastlicum wæpnum, þæt
142we magon þam scolierum þas þing rumlice gecyðan.
143We wyllað þæt hig understandon þisne cwide, Vasa
144fictilia tanto solent esse utiliora quanto et uiliora ,

page 54

145þeah we wace syn & þas þing leohtlice unwreon,
146hig magon fremian bet þonne þa þe beoð on
147leoðwisan fægre geglenged.
148Nu we wyllað gecyðan hu man sceal mid þam concurrentium
149& þæra monða rihtingum findan hwylce dæge
150þa monðas gan on tun.
151Eala wurðfulla wer, gyf þu wylt witan æniges monðes
152gescead, hwylce dæge he cume to mannum, þonne
153nim þu þæs monðæs rihtinga & þa concurrentes þe þy
154geare yrnað, þæra fare we herbufan ætywdon.
155Gif þær beon ma þonne seofon, do aweg þa þær ofer
156beoð, & wite mid fullum gesceade, gif þær byð
157an ofer þa seofon, þonne tacnað þæt þæt se monð
158gæð on Sunnandæg on tune.
159gif þær beoð ofer þa seofon twa oððe þreo, feower
160oððe fife oððe syxe, wite þu to soðe þæt þy dæges
161cymð se monð to mannum.
162Heræfter hyt gerist þæt we gecyðon æfter þam forman
163dæge, þæt ys æfter kl , hwylce dæge hyt sy.
164Nim þu, la geornfulla scoliere, ealle þa dagas þe beoð
165agan æfter þam kl & do togædere & þæs dæges
166gerim, þæt ys his feria .
167Sunnandæg hæfð primam feriam & Monandæg secundam
168& Sæterndæg septimam .
169Syððan þis sig gedon, forlæt þæne anwyrðan dæg: gif
170þær beo læs þonne seofon,

page 56

171swylc dæg hyt byð;
172gif þær beoð seofon, þonne byð hyt Sæterndæg, swa
173þeos ræding ætywð.
174Gerysenlic þis þing byð þam lareowe, þæt he na
175forhele his hlosnere þæt riht þe he on þam cræfte
176can.
177Nu wylle ic bysne ætywan ymbe þa þing þe we nu handledon
178& fæste ymbe wæron.
179Kl Febris , þe nu is, eode on tun on þunresdæg, & nu to
180dæg, þonne ic TORONTO CORPUS: is þis write, ys se
181fifta dæg.
182Do þærto fife, forþon þunresdæg hæfð fif
183regulares : þonne beoð þær tyn.
184Forlæt þisne dæg: þonne beoð þær nigon.
185Todæl þa nigon þurh seofon: æne seofon beoð seofon.
186Twa þær synt to lafe.
187þa tacniað þæt hyt ys Monandæg, þe ic þis gesette.
188þis ylce understand be þam oðrum dagum.
189æt sumum cyrre, Prudens , an snotor wita, me getæhte
190þisne cræft: Qualis feria est hodie ? LATIN OMITTED;
191A LACUNA IN THE TEXT AFTER THE PASSAGE IN LATIN
192healdað an, & Februarius & Aprelis mid tyn rihtingum synd
193underwriðode.
194Heræfter Maius sehð mid his endebyrdnysse endlufon
195geferan, & Iunius glædlice

page 58

196upaspryt twelf rihtinga.
197& þæron stent Iulius Casere mid þryttenum þegnum fægere
198gefrætwod.
199& Agustus eac, ealles folces frofor, mid feowertynum
200rihtingum kynlice rixað.
201Nu on Lyden we wyllað þas þing preostum amearkian.
202Gyf þu wille witan mid fullum gesceade hwanon þa
203concurrentes cumon, þonne gedo þu togædere ealle
204þæs geares dagas, þæra synt þreo hundred & fif &
205syxtig daga on soðum getæle.
206Todæl þas, eallswa we herbufan getæhton, þurh seofon:
207Septies quinquais fiunt trecentos quinquaginta ;
208þæt ys on Englisc, Fiftig siðon seofon byð þreo
209hundred & fiftig.
210& gyt þær synt fiftyne.
211Todælað þa þurh seofon: twia seofon beoð feowertyne.

page 60

212þæt an þe þær ys to lafe, sete on foreweardum þam
213circule þe man nemð concurrentium .
214ælces geares concurrentes þu miht witan be þam
215datarum nonarum Aprilium : locahwylce hig beoð,
216beoð swa fela concurrentes .
217Gif hig beoð on Sunnandæg, þonne byð an; gif hig beoð
218on Sæterndæg, þonne beoð seofon.
219

DE REGVLARIBVS FERIARVM.

    
220Gyf þu wylle witan mid boclicum getæle hwanon þa
221regulares cumon þe preostas cigeað feriarum ,
222þonne todæl þu þæra daga getæl þe beoð on twelf
223monðum on þa wisan þe we nu dydon, ac þurh twelf.
224Twelf siðon þrittig, oððe þrittig siðon twelf, beoð
225þreo hundred & syxtig.
226Nim þa fife & gif Martio, & cweð, Martius quinque .
227

DE REGVLARIBVS LVNE.

    
228Gyf þu wylle witan mid wisdome þæra rihtinga gescead, þe
229geþungene preostas cweðað lunares , þonne
230do þu eallswa þu nu dydest.
231Todæl þæs geares dagas þurh þrittig siðon twelf, oððe
232twelf siðon þrittig: beoð þreo hundred & syxtig.
233Nim þa fife & gif Septembri.
234Of Septembres dagum & his monan ylde þu scealt findan
235þæs æftran monðes rihtinga.
236Swylce ic þus cweðe: September hæfð þrittig daga & fif
237rihtinga.
238Forlæt þa þrittig, forþon swa ealdne monan he hæfð, &
239nim þa fife & gif Octobri.
240October hæfð an & þrittig daga & fif regulares , & he
241hæfð nigon & twentig nihta ealdne monan.
242Nim þæt þrittig getæl & þæt an, & do to þam fifum þe
243October hæfð: beoð syx & þrittig .
244Forlæt nigon & twentig forðon swa eald sceal beon his
245mona , þonne beoð þær seofon.
246Gif þa Nouembri.
247Do þæt ylce be eallum þam oðrum.
248

DE EPACTIS.

    
249Nu hyt gerist þæt we ymbe þa epactas wurdlion.
250Hig cumað, þæs ðe geþungene preostas reccað, of þære
251sunnan geres dagum.
252On twelf monðum æfter þære

page 62

253sunnan ryne beoð þreo hund
254daga & fif & syxtig daga, & æfter þæs monan
255ryne beoð þreo hund daga & feower & fyftig.
256Nu geswutelige ic heron, understande se ðe wille, þæt
257þære sunnan ger hæfð endlufon dagas ma þonne
258þæs monan ger.
259þas endlufon we settað on foreweardum þam circule þe man
260hæt epactarum: nulle, xi .
261

DE DVODECIM MENSIBVS.

    
262Heræfter we wyllað amearkian þæra twelf monða naman, &
263þæron gecyðan eall þæt gerad þæt heora
264gehwylcum folgað.
265ærest we wyllað fon on Ianuarium, forþon he ys heafodhebba
266& eac þæs geares geendung, swa be him
267cwæð sum geþungen wita: Ianuarius dictus est eo quod sit
268limes et ianua anni .
269DE IANVARIO .
270Se forma dæg, & eall se monð, ys gehalgod mid Cristes
271gebyrdtide.
272& he hæfð an & þrittig daga æfter sunnan ryne, & æfter
273þæs monan ryne þrittig, & seo niht byð syxtyne
274tida lang, & se dæg hæfð eahta tida.
275Ealra tida þes monð hæfð seofon hund tida & feower &
276feowertig; & on þissum monðe gæð seo sunne
277on þæt tacn þe is Aquarium genemned, & þæron wunað
278þrittig daga & tyn tida & healfe tid.
279DE FEBRVARIO .
280Se oðer monð hatte Februarius.
281He hæfð eahta & twentig daga æfter þære sunnan ryne
282þreo ger; on þam feorðan geare, he hæfð nigon
283& twentig, forðonþe an dæg awyxst binnan feower
284wintrum, & se byð bissextus geciged, swa þa
285ealdan witan us gecyddon, & we wyllað nu ymbe his gerynu
286geornlice smeagan.
287Ac ærest ys to witanne þæt se mona sceal habban his
288bissextum , þæt ys þæt he hæfð þy geare anum
289dæge ma daga þonne þy oðrum geare.
290Februarius hæfð lunam uigessimam

page 64

291nonam þreo
292gear, & þonne he sceal habban þrittig nihta ealdne monan.
293Nu we ealles spræce habbað ymbe þone wundorlican
294bissextum , hyt byð geradlic þæt we ascrutnion
295his fare & apinsiun his sið, hwanon he come, & hwa hine
296gesette, oððe hu he sy oððe to hwam he mæge.
297

DE BISSEXTO.

    
298On þam geare þe man hæt solarem on Lyden beoð þreo
299hund daga & fif & syxtig daga, & syx tida.
300þa synd on Lyden quadrantes genemned.
301Of þissum syx tidum aspringð up bissextus .
302Feower siðon syx beoð feower & twentig: swa fela tida beoð
303þænne on þam dæge & on þære nihte.
304

DE BISSEXTO.

    
305Gyt we eow cyðað ymbe þone arwyrðan bissextum .
306Forþon Romani hine gelogodon on þissum monðe, þæt ys on
307Februario, forþam he ys scyrtest ealra monða
308& se ytemesta æfter Lydenwarum.
309Bissextus ys forþon geciged, forþon bis ys twia &
310sextus ys se syxta, forþam we cweðað on
311þam geare nu todæg: vi kl Martii & eft on morgen vi
312kl .
313Hyt gelimpð æfre binnan feower geara fæce þæt an dæg &
314an niht gewixst, & se dæg mid þære nihte
315sceal beon swa deoplice asmead, þæt he fullice gefrætwod
316sy mid feower & twentig tidum.
317

DE BISSEXTO.

    
318Ymbe þises bissextus upasprungnysse oððe gefyllednysse,
319we wyllað rumlicor iungum cnihtum geopenian,
320þæt hig cyrtenlice his fandunga understandon, & þæt
321hig syððan his sydunge oðrum gecyðon þe
322his gerena ne cunnon.

page 78

    
323Nu we habbað be þam bissextum & þam saltum gemotud
324& be Ianuarium & Februarium manega þing gehrepode,
325nu wylle we for iungra manna þingon uel
326lufe furðor ure spræce aþenian.
327Oft seo brodige henn, þeah heo sarlice cloccige, heo
328tospræt hyre fyðera & þa briddas gewyrmð;
329swa we þenceað iunglingas to frefrianne mid þissere lare.
330Crissimon ys þis tacen geciged, & man hyt mæg settan to
331gewitnysse locahwær þam writere geþince.
332ðeah ealle þa monðas synd mid mislicre blisse & wurðscipe
333geglengde, þeah is Martius swyðost.
334He hæfð an & þrittig daga æfter þære sunnan ryne, &
335æfter þæs monan þrittig, & se þridda & eac
336se feorða embolismus byð on him.
337Se monð þe byð embolismus , he

page 80

338sceal habban xxxtig
339daga, & he geicð þæt ger wel trumlice, þæt
340þæs geares beoð þreottyne monðas fram þære
341Easterlican tide þæt heo eft cume.
342þu scealt gyman swyðe georne hwænne viii id Martius ga
343on tun, & loca swyðe georne hwær beo luna prima
344þæræfter, & wite þæt he gebyrað to þære
345Easterlican tide.
346& hawa swyðe scearplice hwær sy xii kl Aprelis , & wite
347þu to soðe þæt Easterdæges terminus
348ne mæg beon ær þam datarum, þæt ys ær þam dæge,
349ne begeondan xiiii kl Mai .
350& wite þu mid fullum gesceade, þæt Easterdæg ne mæg beon
351ær xi kl Aprl , ne begeondan vii kl Mai .
352ðis tacen bið gesett þær þa deopan þing beoð unkydde.
353On þissum monðe gesceop God ælmihtig ealle gesceafta
354gesewenlice & ungesewenlice.
355He cwæð, Gewurðe leoht; & hyt gewearð; Se
356dæg wæs on
357xv kl Aprelis .
358On þam oðrum dæge, He geworhte firmamentum , þæt ys
359þeos heofon.
360Heo ys gesewenlic & lichamlic, ac swaþeah we ne magon hig
361næfre geseon for þære fyrlenan heahnysse.
362Seo heofon beligð on hyre bosme ealne middaneard, & heo
363æfre tyrnð onbutan us.
364Heo ys swyftre þonne ænig mylenhwiol, eall swa deop
365under þisre eorðan swa heo ys bufan.
366Eall heo ys synewealt & ansund, & mid steorrum amet.
367Soðlice þa oðre heofenan, þe bufan hyre synt & beneoðan,
368synt ungesewenlice & mannum unasmeagendlice .
369Synd swa þeah ma heofena, swa swa se witega cwyð: Celi

page 82

370celorum .
371þas heofona tacniað þa apostolas & þa witegan: be heom ys
372gecweden: Celi enarrant gloriam Dei .
373On þam þriddan dæge, þæt ys on xiii kl Aprelis , He
374gesceop ealle trywcynna & ealle grennyssa.
375On þam feorðan dæge, þæt ys on xii kl Aprelis , He
376gesceop sunnan & monan & steorran & ealle tungla,
377& on ærne mergen þæs dæges up aras seo beorhte
378sunne riht on eastende þære heofone , & þæne
379monan þæs ylcan æfenes He gesette on þære ylcan stowe,
380& he wæs full swa swa he byð þonne he byð
381fiftyne nihta eald.
382þæne forman dæg þisre worulde man mæg findan, swa ic
383herbufan cwæð, þurh þæs lengtenlican emnihtes
384dæg, forþon se emnihtes dæg ys se feorða dæg þissere
385worulde gescapennysse .
386þry dagas wæron ær þam dæge butan sunnan & monan &
387eallum steorrum.
388On þam fiftan dæge, þæt ys on xi kl , He gescop eall
389wyrmcynn & creopende & fleogende & swymmende
390& slincgende & þa myclan hwælas & þa lytlan sprottas &
391eall fisckynn on myslicum & mænigfealdum
392hiwum.
393On þam syxtan dæge, þæt ys on x kl Aprelis , He
394gescop eall deorcynn & ealle nytenu þe on feower
395fotum gað & þæne man, Adam & Euan, & þa He gebletsode.
396On þam seofoðan dæge, He geendode His weorc, þæt ys
397ix kl Aprelis , & seo wucu wæs agan, & He gebletsode
398þæne dæg.
399Se eahtoða dæg com þa æfter þam seofoðan & gewearð
400to þam þæs dæges þe wæs viii kl Aprelis .
401Se dæg wæs amearcod on Godes foresceawunge.
402On þam dæge wæron englas gesceapene; on þam dæge wæs
403se heahengel Gabriel asend to Sancta Maria;
404on þam ðæge he aras of deaðe; on þam dæge Godes gast
405com to mancynne.
406He ys halig sunnadæg:

page 84

407þonne ealle dagas ateoriað, þonne
408þurhwunað he aa on his symbelnysse.
409He ys engla bliss & ealra haligra ece frofor.
410God þrowode on þissum monðe, & He aras of deaðe & He
411Hine ætywde His leorningcnihtum on þam datarum
412þe we rædað vi kl Aprelis .
413Be dæle we habbað gehrepod Martius monð; nu wylle we ymbe
414Aprilis wurðscipe wurdlian.
415He ys mid manegum þingum gefrætwod.
416An þæra þinga ys þæt we sceolon witan mid fullum
417gesceade hwær þæs monan niwnys beo on Martio up
418asprungen, & oðer þæt we sceolon witan hwær he beo
419xiiiima æfter þære emnihte, & þridde þæt
420we sceolon healdan þa Eastertid on þære þriddan wucan, &
421feorðe þing ys þæt we anbydion þæs sunnandæges
422& se mona ne beo þy dæges na læssa þonne
423fiftyne nihta ne þæs dæges na yldra þonne an &
424twentig nihta.
425On þissum monðe oft byð se Easterlice tid gehealden, & on
426pridie non Aprelis byð geendod se þridda
427embolismus & se seofoða.
428& on non Aprilis byð se forma termen on þam circule
429þe ys decennouenalis oððe pascalis gehaten.
430& on xv kl Mai gæð seo sunne on þæt tacen þe ys
431Taurus geciged.
432Easterdæg ne mæg beon næfre ær xi kl Aprelis ne
433æfter vii kl Mai .
434þeah se mona beo xiiii nihta eald ær xi kl Aprelis
435oððe æfter vii kl Mai , wite þu to soðe
436þæt he ne gebyrað to þære Easterlican tide.
437þes monð hæfð tyn tida on niht & xiiii on dæg.

page 86

438Vton nu heræfter sceortlice sprecan ymbe Maium.
439þeah he wynsumlice blowe & blædnyssa fægere geyppe, seo
440Easterlice tid hine wynsumlicor gefrætwað.
441Maius hæfð an & þrittig daga, & on þam nigoðan dæge
442sumor gæð on tun, & on þam eahtateoðan dæge
443seo sunne gæð on þam tacne þe ys Gemini genemned: & he
444hæfð eahta tida on niht & syxtyne on dæg.
445æfter him Iunius sihð to mancynne; & he hæfð þrittig
446daga, & wel gelome byð Pentecosten on him geendod.
447& seo sunne gæð on þam tacne þe ys Cancer gehaten.
448& on xii kl Iulius byð sunstede, þæt ys on Lyden
449solstitium & on Englisc midsumor.
450Twegen sunstedas synd & twa emniht on þam twelf monðum, &
451twelf tacna, & feower timan, & feower
452ylda on mankynne, & feower stafas on Adames naman, & feower
453gesceaft.
454Ealle þas þing we wyllað her amearkian, þæt se iunga
455preost mæge beon þe wisra, þe he þas þing gesihð.
456Eac her ys geswutelod Godes nama, þæt ys Deus .
457Ram; fearr; getwysan; crabba; lyo; mæden; wæge, vel pund;
458næddre; scytta; bucca; wætergita; fixas.
459æfter Iunium cymð Iulius: he hæfð an & þrittig daga
460æfter þære sunnan ryne, & æfter þæs monan þrittig:
461& xv kl Augustus gæð seo sunne on þæt tacen þe
462ys genemned Leo.
463& ymbe fiftyne niht Agustus sihð to mannum mid genihtsumum
464hærfeste; & autumnus , þæt ys hærfesttima,
465cymð to mancynne binnan seofon nihta fyrste.
466& þes monð hæfð an & þrittig nihta æfter þære sunnan
467ryne, & nigon & twentig æfter þæs monan: & seo
468sunne gæð on þæt tacen þe hatte Virgo on xv kl
469Septembris ;

page 88

470& seo niht hæfð tyn tida & se dæg
471feowertyne; & se saltus lune , þæt ys þæs monan
472hlyp, byð betwyx pridie kl Augusti & betwyx kl .
473September hæfð þrittig daga æfter þære sunnan ryne, &
474eall swa æfter þæs monan; & seo sunne gæð on
475þæt tacen þe hatte Libra, on xv kl Octobris ; & seo
476emniht byð þæræfter on xii kl Octobris ,
477eall swa we hyt habbað amearcod her beforan; & þes monð
478hæfð twelf tida on þære nihte þe seo emniht
479byð, & twelf on dæg.
480Syððan langað seo niht & wanað se dæg eall þæt
481xiima kl Ianuarii cymð to mancynne.
482October hæfð an & þrittig daga æfter þære sunnan ryne,
483& æfter þæs monan þrittig: & seo sunne gæð
484on xv kl Nouember on þæt tacen þe hatte Scorpio: &
485þes monð hæfð feowertyne tida on niht & x on dæge.
486Heræfter cymð Nouember mærlice geglenged to mancynne; & he
487hæfð þrittig daga æfter þære sunnan ryne,
488& eall swa æfter þæs monan; & seo sunne gæð on xv
489kl December on þæt tacen þe ys Sagittarius
490genemned; & heræfter cymð kl Decembris .
491He hæfð an & þrittig daga æfter þære sunnan ryne, &
492æfter þæs monan ix & twentig; & seo sunne gæð
493on xv kl Ianuarii on þæt tacen þe hatte
494Capricornus; & þæt ymbrenfæsten byð on þissum monðe,
495& hyt sceal beon gefæst onsundron.
496Gyf middeswintres mæssedæg byð on Sunnandæg, þonne
497sceal man fæstan on þam ærran Sæternesdæge.
498þes monð hæfð eahtatyne tida on niht & syx on dæg.
499þas twelf monðas þe we habbað ymbe gereht, hig habbað
500ealra daga þreohund daga & fif & syxtig daga

page 90

501& syx tida, þæt ys twa & fiftig wucan.
502Ealle þas monðas habbað ætgædere eahta þusend tida &
503seofonhund tida & syx & syxtig tida.
504Se monð þe hæfð þrittig daga & anne dæg, he hæfð
505seofonhund tida & feower & feowertig.
506Swa Ianuarius & Martius & Maius & Iulius, Augustus, October
507& December þas habbað swa fela tida swa we nu cwædon.
508Aprelis, Iunius, September & Nouember habbað feower &
509twentig læs: & Februarius, forðon he ys se
510læsta & he hæfð twegra daga læs þonne þa oðre, forþon
511he forlæt eahta & feowertig tida.
512Heræfter we wyllað eow amearkian hwylce monðas habbað
513þrittig nihta ealdne monan, hwylce nigon & twentig.
514Ianuarius, Martius, Maius, Iulius, September, Nouember þa
515sceolon habban þrittig nihta ealdne monan,
516buton hyt awende se mihtiga embolismus .
517Hyt getimað þæt se embolismus byð on kl
518Decembris , þæt ys on þam monðe þonne sceal he habban
519þrittig nihta ealdne monan agen gecynde, & Ianuarius þurh
520gewunan, & Februarius for þan bissextus ,
521þe æfre binnan þam feorðan geare cymð mid gewisse,
522& Martius sceal habban þrittig nihta ealdne
523monan forþam hyt him swa gedihte mid fulre mihte se ðe
524mid eallum gesceade þa þing gegaderode.
525þæt sceolon preostas witan mid fullum gerade, þæt feower
526ymbrenfæstenu beoð on twelf monðum, eall
527swa feower timan beoð & feower ylda & twegen sunstedas &
528twa emniht.
529Her synd þæra twelf monða naman awritene.
530ðas þing we underwriðað mid þrim swerum, þa synd
531fægere geciged, swa þa fotstanas wynsumlice geswuteliað
532þam þe hig sceawiað.
533Ymbe þa feower timan we wyllað cyðan iungum preostum ma
534þinga, þæt hig magon þe ranclicor þas þing
535heora clericum geswutelian.
536Ver ys lengtentima, & he

page 92

537gæð to tune on vii id
538Februarii ; & he byð wæt & wearm; & þry monðas
539he byð betwux mannum; & he hæfð an & hundnigontig daga;
540& he hæfð emniht.
541Se oðer tima hatte æstas , þæt byð sumor.
542On lengtentiman springað oððe greniað wæstmas, & on
543sumera hig weaxað, & on hærfest hig ripiað.
544Sumor byð wearm & drigge; & þes tima byð þry monðas, &
545he hæfð hundnigontig daga; & he gæð to mannum
546on vii id Mai ; & he hæfð sunstede.
547Se þridda tima ys autumnus on Lyden gecweden, & on
548Englisc hærfest: boceras getrahtniað þæne naman
549for þære ripunge oððe for þære gaderunge.
550Hig cweðað: Autumnus propter autumationem uel propter
551maturitatem .
552Se gæð on vii id Augusti to tune; & he byð þry
553monðas; & he hæfð emniht; & he hæfð hundnigontig
554daga; & he byð drigge & ceald.
555Se feorða tima ys genemned hiemps on Lyden & winter on
556Englisc.
557He hæfð sunstede, & twa & hundnigontig daga; & he byð
558þry monðas; & he byð ceald & wæt.
559Eall swa þas feower timan synd on þam gerime amearcod swa
560hig eac wrixliað wyð mancynne.
561Eac ys þam preoste to witanne þæt þes middaneard stent
562on feower gesceaftum underwryðed, & eac mid
563feower mægenþrymmum gefrætwod.
564þa feower gesceaft synd þus geciged: ær, ignis, aqua,
565terra ; & þa feower mægna þus synd genemned:
566iustitia, prudentia, temperantia, fortitudo .
567& þas þing we wyllað her amearkian.
568Fela we habbað gesett & manige þing gehrepod ymbe þissum
569þingum, & gyt us gelustfullað þas þing to geopenianne.
570We witon þæt þære næddran attor ys þæs mannes

page 94

571unhælo: swa þas þing þincað þam arasedum clericum
572unweorðlice, ac þam þe þæt Lyden ne understandað, hig
573magon þe leohtlicor witan hwæt gerimcræft forstande.