1C8.1.3

page 15

2

INCIPIT EUANGELIUM SECUNDUM LUCAM ONGINNEÐ GODSPELL
3ÆFTER LUCAS.

    
4Quoniam quidem multi conati sunt ordinare narrationem quae
5in nobis completae sunt rerum forðon
6aec soð monigo cunnendo woeron þætte hia geendebrednadon
7ðæt gesaga ðaðe in usic gefylled aron ðingana.
8sicut tradiderunt nobis qui ab initio ipsi uiderunt et
9ministri fuerunt sermonis suæ gesaldon us
10ðaðe from frumma ða gesegon & embehtmenn woeron wordes.
11uisum est et mihi assecuto a principio omnia diligenter ex
12ordine tibi scribere optime theophile
13gesegen wæs æc me offylgde from fruma alle georne mið
14endebrednise ðe auritta ðu gecorene theofile.
15ut cognoscas eorum uerborum de quibus eruditus es
16ueritatem þætte ðu ongette hiora worda of ðæm gelæred
17arð on soðfæstnise.
18Fuit in diebus herodis regis iudaeae sacerdos quidam nomine
19zacharias de uice abia et uxor illi de
20filiabus aron et nomen eius elisabet wæs in dagum heroðes
21cyninges iudeæ sacerd sum mið noma of lond
22abia & wif ðæm vel him of dohterum aaron & noma his
23elizabeth.
24erant autem iusti ambo ante deum incedentes in omnibus
25mandatis et iustificationibus domini sine quaerella
26woeron uutedlice soðfæsto boego fore gode
27færendo in allum bodum & soðfæstnissum drihtnes
28buta grornunge.
29et non erat illis filius eo quod esset elisabeth sterelis et
30ambo processissent in diebus suis &
31ne wæs him vel ðæm sunu forðon wæs elizabeth unberend
32& boege gefeollon on dagum hiora.
33factum est autem cum sacerdotio fungeretur in ordine uicis
34suae ante deum aworden wæs uutedlice miððy
35sæcerdhad gebrece in endebrednise londes his fore
36gode.

page 17

37secundum consuetudinem sacerdoti sorte exiit ut incensum
38poneret ingressus in templum domini æfter
39gewuna sacerdhades of hlodti eode þætte roecels gesette
40innfoerde on tempel drihtnes.
41et omnis multitudo erat populi orans foris hora incensi &
42alli ðio menigo wæs ðæs folces biddende
43uta æd tid lehtes.
44apparuit autem illi angelus domini stans a dextris altaris
45incensi ædeauade uutedlice ðæm engel drihtnes
46stode to suiðrum wigbeddes beorning.
47et zacharias turbatus est uidens et timor irruit super eum
48& gestyred wæs miððy gesæh & ondo gefeoll
49ofer hine.
50ait autem ad illum angelus ne timeas zacharia quoniam
51exaudita est depraecatio tua et uxor tua elisabet
52pariet tibi filium et uocabis nomen eius iohannem
53cuoeð uutedlice to ðæm vel to him se engel
54ne ondred ðu forðon gehered wæs vel is gebeodo ðina & uif
55ðin elizabeth bereð ðe sunu & ðu geceige
56noma his iohannes.
57et erit gaudium tibi et exultatio et multi in natiuitate
58eius gaudebunt & bið gefea ðe & glædnise
59& monigo in accennisse his biðon glæde.
60erit enim magnus coram domino et uinum et sicera non bibet
61et spiritu sancto replebitur athuc ex utero
62matris suę bið forðon micel befora drihtno & win &
63bear ne drinceð & gaaste halge gefylled bið
64ða gett wæs in inna moderes his.
65et multos filiorum israel conuertet ad dominum deum
66ipsorum & monigo suno israæle gecerreð to drihtne
67gode hiora vel ðara.
68et ipse praecedet ante illum in spiritu et uirtute heliae
69ut conuertat corda patrum TORONTO CORPUS: patruum
70in filios et incredibiles TORONTO CORPUS:
71ingredibiles ad prudentiam iustorum parare domino
72plebem perfectum & he foregæð fore ðæm in gaast
73& of vel mið mæht heliæs þætte gecerre hearta uutuna
74vel ældra in sunum & ða ungeleafullo to hogascipe
75soðfæstra gegearuiga drihtne folc wisfæst.
76et dixit zacharias ad angelum unde hoc sciam ego enim sum
77senex et uxor mea processit in diebus suis
78& cuoeð zacharias to ðæm engel huona ðis ic witto ic
79forðon am ald & uif min gefeall in dagum his.
80Et respondens angelus dixit ei ego sum gabrihel qui adsto
81ante deum et missus sum loqui ad te et haec
82tibi euangelizare & geonduarde se engel cuoeð him ic am
83gabrihel seðe ic tostondo fore gode & sendet
84am þæt ic sprece to ðe & ðas ðe gebodage.

page 19

85Et ecce eris tacens et non poteris loqui usque in diem quo
86haec fiant pro eo quod non credidisti uerbis
87meis quae inplebuntur in tempore suo & heono ðu bist
88suigendæ & ne mæge ðu gesprece oðð on doege
89of ðæm ðas geworðes fore ðon þætte ne gelefdest
90ðu wordum minum ða ðe gefylled biðon on tid hiora.
91et erat plebs expectans zachariam et mirabantur quod
92tardaret ipse in templo & wæs þæt folc bidende
93& awundradon þætte hlattade he in temple.
94egressus autem non poterat loqui ad illos et cognouerunt
95quod uisionem uidisset in templo et ipse
96erat innuens illis et permansit mutus eode uutedlice ne
97mæhte spreca to him & ongeton þæt þætte gesihðo
98gesege in temple & he wæs becnende ðæm vel him &
99ðerhwunade dumb.
100et factum est ut impleti sunt dies officii eius abiit in
101domum suam & aworden wæs þætte gefylde weron ða
102dagas embihtes his eode in hus his.
103post hos autem dies concepit elisabet uxor eius et
104occultabat se mensibus quinque dicens æfter ðas
105uutedlice dagas acende vel gebær wif his & gedegelde
106hia moneðum fifo cuoeð.
107quia sic fecit mihi dominus in diebus quibus respexit
108auferre opprobrium meum inter homines forðon
109sua dyde me drihten on dagum ðæm eftbeheald to nummanne
110telnise min bituih monnum.
111In mense autem sexto missus est angelus gabrihel a deo in
112ciuitatem galilaeae cui nomen nazareth
113on monaðe uutedlice ða seista gæsended wæs se angel
114from gode in galilie ceastra to ðær noma.
115ad uirginem desponsatam uirgo cui nomen erat ioseph de domo
116dauid et nomen uirginis mariam to hehstalde
117gewoedded vel fæstnad hehstald ðære noma wæs of
118hus dauið & noma ðære hehstaldes.
119et ingressus angelus ad eam dixit haue gratia plena dominus
120tecum benedicta tu in mulieribus & infoerde
121se angel to hia vel hire cuoeð hal mið gefea full
122drihten ðec mið gebloedsad ðu in wifum.
123quae cum audisset turbata est in sermone eius et cogitabat
124qualis esset ista salutatio ða vel ðiu
125miððy geherde gedroefad wæs in word his & geðohte hulig
126vel huu wæs vel were ðios groeteng.

page 21

127et ait angelus ei ne timeas maria inuenisti enim gratiam
128apud deum & cuoeð se angel him ne onðred
129ðu maria gemoetest ðu forðon gefea mið gode.
130ecce concipiens in utero et paries filium et uocabis nomen
131eius iesum heono geecnande in inna & ðu
132acennes sunu & geceige ðu noma his hælend.
133hic erit magnus et filius altissimi uocabitur et dabit illi
134dominus sedem dauid patris eius ðes bið
135micel & sunu ðæs heiste geceiged bið & seleð him se
136drihten sedle dauiðes fadores his.
137et regnabit in domo iacob in aeternum et regni eius non
138erit finis & he ricsað in hus iacobes in
139ecnisse & rices his ne bið ende.
140dixit autem maria ad angelum quomodo fiet istud quoniam
141uirum non cognosco cuoeð uutedlice to ðæm
142engel huu worðes ðis forðon wer ne conn ic.
143et respondens angelus dixit ei spiritus sanctus superueniet
144in te et uirtus altissimi abumbrabit tibi
145ideoquae et quod nascetur sanctum uocabitur filius dei &
146geonduearde se angel cuoeð him gaast
147halig ofercymeð on ðeh & mæht ðæs heisto oferwrigað ðe
148& forðon & þætte accenned bið halig bið geceid sunu godes.
149et ecce elisabeth cognata tua et ipsa concepit filium in
150senecta sua et hic mensis est sextus illi
151quae uocatur sterelis & heono foereld ðin & ða acende
152sunu on hældo hire & ðis moneð is ðe seista
153ðær ðiu geceiged is unberend .
154quia non erit inpossibile apud deum omne uerbum þætte
155vel forðon ne bið unmæhticlic mið god all vel
156eghuoelc word.
157dixit autem maria ecce ancilla domini fiat mihi secundum
158uerbum tuum et discessit ab illa angelus
159cuoeð ðonne heono ðiwa drihtnes sie me æfter word ðinum
160& fearrade from hia se angel.
161exurgens autem maria in diebus illis abiit in montana cum
162festinatione in ciuitatem iuda aras uutedlice
163on dagum ðæm foerde on morum mið oefeste on ceastre.
164et intrauit in domum zachariae et salutauit elisabeth &
165infoerde in hus zachariæ & gegroette.
166et factum est ut audiuit salutationem mariae elizabeth
167exultauit infans in utero eius et repleta est
168spiritu sancto elisabeth & aworden wæs þætte he
169geherde groeting mariæs gefeade se cild in inna
170hire & gefylled wæs halge gaste.

page 23

171et exclamauit uoce magna et dixit benedicta tu inter
172mulieres et benedictus fructus uentris tui &
173geceigede stefne mið micla & cuoeð gebloedsad ðu bituih
174wifum & gebloedsad wæstm innaðes ðines.
175et unde hoc mihi ut ueniat mater domini mei ad me & huona
176ðis me þætte cyme moder drihtnes mines to me.
177ecce enim facta est uox salutationis tuae in auribus meis
178exultauit in gaudio infans in utero meo
179heono forðon aworden wæs stefn groetenges ðines in earum
180minum gefeade in glædnise se cild vel in innað minum.
181et beata quae credidit quoniam perficientur ea quae dicta
182sunt ei a domino & eadigo ða ðio gelefde
183forðon ðerhgeendad biðon ða ðaðe gecuoeden sint him
184from drihtne.
185et ait maria magnificat anima mea dominum & cueð
186wundriað vel miclað sauel min ðone drihtne.
187et exultauit spiritus meus in deo salutari meo & gefeade
188vel gaast min in gode halwoende mine.
189quia respexit humilitatem ancillę suae ecce enim ex hoc
190beatam me dicent omnes generationes forðon
191eftlocade eðmodnise ðiuæs his heono forðon of ðisum
192eadigo mec cuoeðað alle cneoreso.
193quia fecit mihi magna qui potens est et sanctum nomen eius
194forðon dyde me miclo seðe mæhtig is & halig noma his.
195Et misericordia eius in progenies et progenies timentibus
196eum & miltheortnise his in soð cneoreso
197& cneoreso ondredendum hine.
198fecit potentiam in brachio suo dispersit superbos mente
199cordis sui dyde mæht on arme his tostraegd
200ða oferhygdego mið ðoht heortes his.
201deposuit potentes de sede et exaltauit humiles tosceaf ða
202mæhtigo of sedle & ahof ða eðmodo.
203esurientes inpleuit bonis et diuites dimisit inanes ða
204hyngerendo gefylde mið godum & ða weligo forleort ða idlo.
205suscepit israhel puerum suum memorari misericordiae suae
206ondfeng israel cnæht his þætte were gemyndgad
207miltheortnise his.
208sicut locutus est ad patres nostros abraham et semini eius
209in saecula suæ gesprecen wæs to fadores
210usra & sede his in worulde.

page 25

211mansit autem maria cum illa quasi mensibus tribus et reuersa
212est in domum suam gewunade uutedlice
213mið hia suælce monaðum ðriim & eftcerde vel awoended wæs
214in hus his.
215Elisabeth autem impletum est tempus pariendi et peperit
216filium ðonne gefylled wæs ðio tid acennise & acende sunu.
217et audierunt uicini et cognati eius quia magnificauit
218dominus misericordiam suam cum illa et congratulabantur
219ei & geherdon ða neheburas & ða cuðamen hire
220forðon suiðe gemiclade se drihten miltheortnisse
221his mið hia vel ðær & efnegeðoncadon hir.
222et factum est in die octauo uenerunt circumcidere puerum et
223uocant eum nomine patris eius zachariam
224& aworden wæs on dæge ða æhtaðe cuomon to
225ymbcearfanne þone cnæht & geceigde hine noma fadores his.
226et respondens mater eius dixit nequaquam sed uocabitur
227iohannes & geonduearde moder his cuoeð ænigom
228ðing ah geceiged bið iohannes.
229et dixerunt ad illam quia nemo est in cognatione tua qui
230uocetur hoc nomine & cuoedon to ðær ilca
231þætte ne ænig is in cyððo ðin seðe geceiged ðisum
232noma.
233innuebant autem patri eius quem uellet uocari eum
234gebecnadon ðonne feder his huoelcne wælde geceiga hine.
235et postulans pugilarem scribsit dicens iohannes est nomen
236eius et mirati sunt uniuersi & gegiuade
237wæxbred arat cuoeð iohannes is noma his & gewundradon alle.
238apertum est autem ilico os eius et lingua eius et
239loquebatur benedicens deum untyned wæs ðonne sona
240muð his & tunga his & spræcend wæs gebloedsade god.
241et factus est timor super omnes uicinos eorum et super omnia
242montana iudaeae diuulgabantur omnia uerba hęc
243& aworden wæs ondo ofer alle neheburas hiora & ofer
244alle morlonda iudæes weron gemersad alle worda ðas.
245et posuerunt omnes qui audierant in corde suo dicentes quid
246putas puer iste erit et erit manus domini
247erat coram illo & geseton alle ðaðe geherdon in heorta
248hiora cuoeðendo huæd woenes ðu cnæht ðes
249bið & bið hond drihtnes wæs fora hine.
250et zacharias pater eius impletus est spiritu sancto et
251prophetauit dicens & fader his gefylled wæs
252halge gaaste & gewitgade cuoeðende vel cuoeð.

page 27

253Benedictus dominus deus israhel quia uisitauit et fecit
254redemtionem plebi suae se gebloedsad drihten
255god israela forðon gesohte & dyde lesnise vel lesing
256folces his.
257et erexit cornum salutis nobis in domo dauid pueri sui &
258ahof horn vel hælo us in hus dauiðes cnæhtes his.
259sicut locutus est per os sanctorum qui a saeculo sunt
260prophetarum eius suæ sprecend wæs ðerh muðe
261haligwara ðaðe from worulde woeron vel sint witgena his.
262salutem ex inimicis nostris et de manu omnium qui oderunt
263nos hælo from fiondum usum & from hond
264allra ðaðe laeðdon usic.
265ad faciendam misericordiam cum patribus nostris et memorari
266testamenti sui sancti to doenne miltheortnise
267mið fadorum & gemyndga cyðnise his halges.
268iusiurandum quod iurauit ad abraham patrem nostrum daturum
269se nobis að þæt gesuoren þætte gesuor
270to abraham feder usum walde gesealla hine hus.
271ut sine timore de manu inimicorum nostrorum liberati
272seruiamus illi þætte buta ondo of hond fionda
273usra gefreouad we se here we him.
274in sanctitate et iustitia coram ipso omnibus diebus
275nostris on halignise & soðfæstnise before hine
276allum dagum usum.
277et tu puer propheta altissimi uocaberis praeibis enim ante
278faciem domini parare uias eius & ðu cnæht
279witga ðæs heista geceiged bist ðu before færes
280forðon fore onsione drihtnes gearuiga wegas his.
281ad dandam scientiam salutis plebi eius in remisionem
282peccatorum eorum to selenne wisdom hæles folce
283his in forgefnise synna hiora.
284per uiscera misericordiae dei nostri in quibus uisitauit nos
285oriens ex alto ðerh ðoht miltheortnise
286godes uses in ðæm gesohte us ariseð of heh vel of
287heofnum.
288inluminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent ad
289dirigendos pedes nostros in uia pacis
290inlihte ðæm ðaðe in ðiostrum & in scua deaðes sittas to
291rehtanne foet usra in we sibb.
292puer autem crescebat et confortebatur spiritu et erat in
293deserto usque in diem ostensionis suae ad
294israhel se cnæht ðonne gewox & gestrenced wæs gaste &
295wæs in woestern oðð on dæg ædeaunise his to
296israel.

page 29

297Factum est autem in diebus illis exiit edictum a cesare
298agusto ut describeretur uniuersus orbis
299aworden wæs ðonne on dagum ðæm foerde bod from cessares
300augustus þæt gemercad were all ymbhyrft.
301haec describtio prima facta est a praesidę syriae cyrino
302ðios gemercong forma aworden wæs from undercynige syries.
303et ibant omnes ut profiterentur singuli in suam ciuitatem
304& gaað alle þæt foreondetande weron ða
305syndrigo vel æl syndrio in his ceastra.
306ascendit autem et ioseph a galilaea de ciuitate nazareth in
307iudaeam ciuitatem dauid quae uocatur bethlem
308eo quod esset de domo et familia dauid astag ðonne
309æc iohannes of galilea from ceastre nazareth
310in iudea ceastre ðauiðes ðio is genemned forðon were
311from hus & higo dauides.
312ut profiteretur cum maria desponsata sibi uxore praegnate
313þætte foreondete were mið befæstad him wif berende.
314factum est autem cum essent ibi impleti sunt dies ut
315pareret aworden wæs ðonne miððy weron ðer gefylled
316weron ða dagas þætte acende vel accenned were.
317et peperit filium suum primogenitum et pannis eum inuoluit
318et reclinauit eum in praesepio quia non
319erat eis locus in diuersorio & cende sunu his frumcende &
320mið cildclaðum bewand & eftgebeg hine in
321binnæ forðon ne wæs him stoue in gesthus.
322et pastores erant in regione eadem uigilantes et
323custodientes uigilias noctis supra gregem suum &
324ða hiorde woeron on lond þæt ilca wæccende & haldendo
325wacana næhtes ofer edo his.
326et ecce angelus domini stetit iuxta illos et claritas dei
327circumfulsit illos et timuerunt timore magno
328& heono engel drihtnes stod æt vel neh ðæm &
329berhtnise godes ymbscean hia & ondreardon mið ondo miclo.
330et dixit illis angelus nolite timere ecce enim euangelizo
331uobis gaudium magnum quod erit omni populo
332& cuoeð ðæm se engel nallað ge ondrede heono forðon
333ic bodigo iuh gefea mið miclum þæt bið allum folce.
334quia natus est nobis hodie saluator qui est christus
335dominus in ciuitatem dauid forðon accenned
336is us to dæg hælend seðe is crist drihten in ceastre
337dauiðes.

page 31

338et hoc uobis signum inuenietis infantem pannis inuolutum et
339positum in praesepio & ðis iuh tacon
340vel becon gie gemoetes inn þæt cild mið cildclaðum
341innbewunden & gesetted in binne.
342Et subito facta est cum angelo multitudo militiae caelestis
343laudantium deum et dicentium & sona
344aworden wæs mið engle menigo hiorodes heofonlic hergendra
345god & cuoeðendra.
346gloria in altissimis deo et in terra pax hominibus bonae
347uoluntatis wuldor in heannisum gode & in
348eordo sib monnum godes willo.
349factum est ut discesserunt ab eis angeli in caelum pastores
350loquebantur ad inuicem transeamus usque
351in bethleem et uideamus hoc uerbum quod factum est quod
352fecit dominus et ostendit nobis aworden
353is þætte fearradon from him ða englas in heofne ða hiorde
354vel hiorda THIS EMENDATION NOT VISIBLE IN THE MS
355FACSIMILE gesprecon bituih oferfære we oðð in bethleem &
356gesea woe ðis word þætte aworden wæs ðætte dyde se
357drihten & ædeaude us.
358et uenerunt festinantes et inuenerunt mariam et ioseph et
359infantem positum in pręsipio & cuomon oefistande
360& gemoeton & & þæt cild gesetted in binna.
361uidentes autem cognouerunt de uerbo quod dictum erat illis
362de puero hoc gesegon ðonne ongeton from
363word þætte cuoedon wæs ðæm from cnæht ðisum.
364et omnes qui audierunt mirati sunt et de his quae dicta
365erant a pastoribus ad ipsos & alle ðaðe geherdon
366awundrade woeron & from ðæm ða ðe acuoeden weron
367from hiordum to ðæm ilcum.
368maria autem conseruabat omnia uerba haec conferent in corde
369suo ðon geheald alle worda ðas lædon
370in hearta his.
371et reuersi sunt pastores glorificantes et laudantes deum in
372omnibus quae audierant et uiderant sicut
373dictum est ad illos & eftcerdon vel cerde weron ða
374hiorde wuldrigendo & hergendo god in allum ðaðe
375geherdon & gesegon sua cuoeden wæs to him.
376Et postquam consummati sunt dies octo ut circumcideretur
377uocatum est nomen eius iesus quod uocatum
378est ab angelo priusquam in utero conciperetur & æfter ðon
379geendad weron dagas æhto þætte ymbcorfen
380were geceigd wæs noma his se hælend þætte geceiged wæs
381from engel aer ðon inna geecnad were.

page 33

382et postquam impleti sunt dies purgationis eius secundum
383legem mosi tulerunt illum in hierusalem &
384æfter ðon gefylled wer dagas clænsunges his æfter ae
385lædon hine in hierusalem.
386sicut scribtum est in lege domini quia omne masculinum
387adaperiens uuluam sanctum domino uocabitur
388sua auritten is in ae drihtnes þætte eghuelc he vel
389woepenmon tountynes hrif vel wom vel inna halig
390drihtne geceiged.
391et ut darent hostiam secundum quod dictum est in lege par
392turturum aut duos pullos columbarum & þætte
393saldon geafa vel asægdnise æfter þætte acuoeden is
394in æ tuoe turturas vel tuoge birdas culfras.
395et ecce homo erat in hierusalem cui nomen simeon et homo
396iste iustus et timoratus expectans consolationem
397israhel et spiritus sanctus erat in eo & heono monn
398wæs in hierusalem ðæm noma wæs simeon
399& monn ðes soðfæs & ondredend wæs bidend frofor israela &
400gaast halig wæs in him.
401et responsum acceperat a spiritu sancto non uisurum se
402mortem nisi prius uideret christum domini
403& ondsuere onfeng from gast halig ne gesege he deað buta ær
404gesege gecorene drihtnes.
405et uenit in spiritu in templum et cum inducerent puerum
406iesum parentes eius ut facerent secundum consuetudinem
407legis pro eo & cuom in gast in temple & miððy
408inlæddon ðone cnæht hælend aldro his þætte
409dydon æfter gewuna aes fore hine.
410et ipse accepit eum in ulnas suas et benedixit deum et
411dixit & he onfeng hine on armum his & gebloedsade
412god & cuoeð.
413nunc dimittis seruum tuum domine secundum uerbum tuum in
414pace nu forletes vel forgefes esne ðin
415la drihten æfter word ðin on sibb.
416quia uiderunt oculi mei salutare tuum forðon gesegon ego
417min hælo vel halwoende ðin .
418quod parasti ante faciem omnium populorum þæt ðu
419gearuades ær vel fore onsione alra folca.
420lumen ad reuelationem gentium et gloriam plebis tuae
421israhel leht to ædeaunise cynna & wulder folces
422ðines israel.
423et erat pater eius et mater mirantes super his quae
424dicebantur de illo & wæs fader his & moder wundrando
425ofer ða ðaðe gecuoeden weron from him.

page 35

426et benedixit illis simeon et dixit ad mariam matrem eius
427ecce positus est hic in ruinam et resurrectionem
428multorum in israhel et in signum cui contradicetur &
429gebloedsade him & cuoeð to moder his
430heono geseted is ðes on gefælnise & erist monigra & on taco
431vel on becon ðæm wiðcuoeden bið.
432et tuam ipsius animam pertransibit gladius ut reuelentur ex
433multis cordibus cogitationes & ðin ðæs
434vel his sauel ðerh oferfæreð suord þætte ædeaud were
435vel woeron of monigum heortum smeaungas.
436et erat anna prophetissa filia phanuel de tribu aser haec
437processerat in diebus multis et uixerat
438cum uiro suo annis septem a uirginitate sua & wæs Anna
439ðio witga dohter from folc Aseres ðios gefealle
440on dagum monigum & lifde mið wer hire wintrum seofo
441from hehstaldhad hire.
442et haec uidua usque annos octoginta quattuor quae non
443descedebat de templo ieiuniis et obsecrationibus
444seruiens nocte ac die & ðios widiua oðð wintro &
445hundhæhtatih feouer ðio ne offoerde from temple
446mið fæsternum & gebeadum herde næht & dæge.
447et haec ipsa hora superueniens confitebatur domino et
448loquebatur de illo omnibus qui expectabant redemtionem
449hierusalem & ðio ilca tid ofercuom geonditteð
450drihtne & sprecend wæs of him allum ðaðe
451gebiodon vel bidendo woeron lesing vel lesnis hierusalem.
452et ut perfecerunt omnia secundum legem domini reuersi sunt
453in galilęam in ciuitatem suam nazareth
454& þætte ðerhdedon vel geendadon alle æfter ae drihtnes
455gecerdon vel awoende woeron on galilea in ceastre his nazareth.
456puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia et
457gratia dei erat in illo se cnæht ðonne
458awox & gestrencged wæs full mið snyttro & geafa godes wæs
459in ðæm.
460et ibant parantes eius per omnes annos in hierusalem in die
461solemni paschae & foerdon aldro his
462ðerh alle wintro in hierusalem on dæge symbeles eastres.
463Et cum factus fuisset annorum duodecim ascendentibus illis
464in hierusolimam secundum consuetudinem
465diei festi & miððy aworden were wintra tuoelf stigendum
466ðæm on hierusalem TORONTO CORPUS: hiersualem; MS NOT
467CLEAR æfter gewuna dæges halges vel symbles.
468consummatisque diebus cum redirent remansit puer iesus in
469hierusalem et non cognouerunt parentes eius
470& miððy geendade weron dagas miððy eftcerdon
471eftwunade se cnæht hælend in hierusalem & ne cuðon
472aldro his.

page 37

473existimantes autem illum esse in comitatu uenerunt iter diei
474et requirebant eum inter cognatos et
475adnotos woendon uutedlice hine þætte were hia mið
476fylgende cuomon geong dæges & eft sohton hine betuih
477freondo & cuðo.
478et non inuenientes reuersi sunt in hierusalem requirentes
479eum & ne gemoeton gecerdon vel gecerde
480woeron in hierusalem eftsohton hine.
481et factum est post triduum inuenerunt illum in templo
482sedentem in medio doctorum audientem illos et
483interrogantem & aworden wæs æfter ðriim dogrum gemoeton
484hine on temple sittende on middum ðara laraua
485herende hine & fraegnende.
486Stupebant autem omnes qui eum audiebant super prudentia et
487responsis eius astylton ðon alle ðaðe
488hine geherdon ofer snytro vel hogoscip & ondsuearum his.
489et uidentes ammirati sunt et dixit mater ad illum filii quid
490fecisti nobis ecce pater tuus et ego
491dolentes quaerebamus te & gesegon awundrade weron & cueð
492ðio moder to hine la sunu huætd dydest ðu
493us heono fæder ðin & ic mænende we sohton ðec.
494et ait ad illos quid est quod me quaerebatis nesciebatis
495quia in his quae patres mei sunt oportet
496me esse & cuoeð to him huæd is þætte mec gie sohton ne
497cuðu gie þætte in ðæm ðaðe fadores mines sint
498gerisenlic me to wosanne.
499et ipsi non intellexerunt uerbum quod locutus est ad illos
500& ða ne oncneaun word þætte sprecend wæs to him.
501et descendit cum eis et uenit nazareth et erat subditus
502illis et mater eius conseruabat omnia uerba
503haec in corde suo & ofstag mið him & cuom to nazareth &
504wæs underðioded him & moder his geheælde
505vel gehaelde alle worda ðas in hearta his.
506et iesus proficiebat sapientia aetate et gratia apud deum et
507homines & se hælend gewox mið snytro
508& ældo & wuldur mið god & monnum.
509Anno autem quinto decimo imperii tiberii caesaris procurante
510pontio pilato iudaea tetrarcha autem
511galilaeae herode philippo autem fratre eius tetrarcha itureae
512et trachonitidis regionis et lissaniae
513abilinae tetrarcha ger ðonne ðio fifteiðe hæses wæs
514sciremonn iudeas ðonne broðere his & londes.

page 39

515sub principibus sacerdotum anna et caipha factum est uerbum
516domini super iohannen zachariae filium
517in deserto under aldormonnum sacerdum & aworden wæs word
518drihten ofer iohannen sunu on western.
519Et uenit in omnem regionem iordanis praedicans baptismum
520paenitentiae in remisionem peccatorum &
521cuom on alle lond bodade þæt fulwiht hreaunise in forgefnise
522synna.
523sicut scribtum est in libro sermonum esaiae prophetæ uox
524clamantis in deserto parate uiam domini rectas
525facite semitas eius sua aritten is in boc worda ðæs
526witges stefn cliopende on woestern gearuað
527woeg drihtnes rehto wyrcas geongæs his.
528omnis uallis implebitur et omnis mons et collis humiliabitur
529et erunt praua in directa et aspera in
530uias planas eghuelc pæð vel dene gefylled bið & eghuelc
531mor & hyll gebeged bið & biðon unræhto vel
532woh in geongom & roeðo on woegum smoeðum.
533et uidebit omnis caro salutare dei & geseað eghuelc
534lichoma haluende godes.
535Dicebat ergo ad turbas quae exiebant ut baptizarentur ab
536ipso genimina uiperarum quis ostendit uobis
537fugire a uentura ira cuoeð forðon to ðread ðaðe
538foerdon þæt hia wero gefuluad from him cynna æterna
539hua eauað iuh geflea from tocymenda wraðe.
540facite ergo fructus dignus paenitentiae et ne coeperetis
541dicere patrem habemus abraham dico enim uobis
542quia potest deus de lapidibus istis suscitare filios
543abrahae wyrcað forðon wæstm wyrðe to hreaunise
544& ne beginnes cuoeða fader we habbað ic cueðo
545forðon iuh þætte mæge god from stanum ðisum awecce sunu.
546iam enim securis ad radicem arborum posita est omnis ergo
547arbor non faciens fructum excidetur et
548in ignem mittitur soðlice forðon acasa to wyrtruma treuana
549geseted is eghuelc forðon treeo ne doeð
550wæstm ofcorfen bið & on fyr gesended.
551et interrogabant eum turbae dicentes quid ergo faciemus &
552gefrugnon hine ðæt folc vel ða ðreatas
553cuoeðendo huæd forðon we doað.
554respondens autem dicebat illis qui habet duas tunicas det
555non habenti et qui habet escas similiter
556faciat onduarde ða cuoeð him seðe hæfeð tuege cyrtlas
557seleð ne vel ðæm næbbende & seðe hæfeð metto
558gelic doað.

page 41

559uenerunt autem et publicani ut baptizarentur et dixerunt ad
560illum magister quid faciemus cuomon ða
561& bærsynnigo þætte weron gefuluad & cuoedon to him la
562laruu huæð we gedoað.
563at ille dixit ad eos nihil amplius quam constitutum est
564uobis faciatis soð he cueð to him noht forðor
565ðonne vel þæt gesetted is iuh gie doað.
566interrogabant autem eum et milites dicentes quid faciemus et
567nos et ait illis neminem concutiatis
568neque calumniam faciatis et contenti estote stipendiis
569uestris frugnon ðonne hine & cempo cuedon huæd
570doað we æc us & cuoeð him ne ænig monn gedroefað gie
571& ne telnise vel sceoma gedoað & ðæm wosað
572nestum iurom.
573existimante autem populo et cogitantibus omnibus in cordibus
574suis de iohanne ne forte ipse esset christus
575miððy woende ðonne þæt folc & smeandum allum in
576heortum hiora from iohanne eaða mage he were crist.
577respondit iohannes dicens omnibus ego quidem aqua baptizo
578uos ueniet autem fortior me cuius non sum
579dignus soluere corrigiam calciamentorum eius ipse uos
580baptizabit in spiritu sancto et igni onduarde
581iohannes cuoeð allum ic æc soð of vel from wætre ic
582fulua iuh cymeð ðonne strongra mec ðæs ne am
583ic wyrðe to unbindanne ðuongas sceoea his he iuih
584gefuluað in gast halig & mið fyr.
585Cuius uentilabrum in manu eius et purgauit aream suam et
586congregauit triticum in horreum suum paleas
587autem comburet igni inextinguibili his fonnæ vel
588windgefonnæ in hond his & clænseð berern vel bereflor
589his & somnað huæte in berern his ða halmas vel ða
590windungo ða geberneð to fyre unadrysnendlic.
591multa quidem et alia exortans euangelizabat populum
592menigo æc ðon & oðero getrummade bodade þæt folc.
593Herodes autem tetrarcha cum corriperetur ab illo de
594herodiadae uxore fratris sui et de omnibus malis
595quae fecit herodes ðonne miððy gerihðe from him from
596wife broðres his & from allum yflum ðaðe dyde.
597adiecit et hoc supra omnia et inclusit iohannem in carcere
598togeecde & ðis ofer alle & intynde iohannem in carcern.
599Factum est autem cum baptizaretur omnis populus et iesu
600baptizato et orante apertum est caelum aworden
601wæs ðonne miððy gefuluad wæs all folc & se hælend
602miððy wæs gefuluad & biddende untyned wæs heofon.

page 43

603et descendit spiritus sanctus corporali specie sicut columba
604in ipsum et uox de caelo facta est tu
605es filius meus dilectus in te complacuit mihi & adune astag
606gast se halig mið lichomlic huiu suelce
607culfra on hine & stefn of heofne aworden wæs ðu arð sunu
608min leaf vel leofost on ðec licað me.
609Et ipse iesus erat incipiens quasi annorum triginta ut
610putaretur filius ioseph qui fuit heli & he
611vel se hælend wæs onginnende suelce wintra ðrittih þætte
612woende sunu iosepes seðe wæs heling.
613qui fuit mattat qui fuit leui qui fuit melchi qui fuit
614iannae qui fuit ioseph seðe wæs matating
615seðe wæs leuing seðe wæs melching seðe wæs
616ianning seðe wæs iosephing .
617qui fuit mathathie qui fuit amos qui fuit naum qui fuit esli
618qui fuit naggae seðe wæs mathathing
619seðe wæs amoing seðe wæs nauming seðe wæs
620esling seðe wæs nagging .
621qui fuit maath qui fuit mathathiae qui fuit semei qui fuit
622iosec qui fuit ioda seming wæs mathing
623 seðe wæs mathathing seðe wæs seðe seðe wæs
624iosec seðe wæs iodaing.
625qui fuit iohanna qui fuit resa qui fuit sorobabel qui fuit
626salathiel qui fuit neri seðe wæs iohannaing
627seðe wæs resaing seðe wæs sorobabeling seðe
628wæs salathieling seðe wæs nering.
629qui fuit melchi qui fuit addi qui fuit cosam qui fuit
630helmadam qui fuit her seðe wæs melching seðe
631wæs adding seðe wæs cosaming seðe wæs
632helmadaming seðe wæs hering.
633qui fuit ihesu qui fuit eliezer qui fuit iorim qui fuit
634matthad qui fuit leui seðe wæs ihesuing
635seðe wæs eliezering seðe wæs ionming seðe wæs
636matthading seðe wæs leuing.
637qui fuit symeon qui fuit iuda qui fuit ioseph qui fuit iona
638qui fuit eliachim seðe wæs simeoning
639seðe wæs iuding seðe wæs iosephing seðe wæs
640ionaing seðe wæs eliachiming .
641qui fuit melea qui fuit menna qui fuit matthata qui fuit
642nathan qui fuit dauid seðe wæs meleaing
643seðe wæs mennaing seðe wæs matthating seðe wæs
644nathaning seðe wæs dauiding .
645qui fuit iesse qui fuit obed qui fuit booz qui fuit salmon
646qui fuit naason seðe wæs iessing seðe
647wæs obeðing seðe wæs boozing seðe wæs salmoning
648seðe wæs naasoning .
649qui fuit aminadab qui fuit aran qui fuit esrom qui fuit
650phares qui fuit iudae seðe wæs aminadabing
651seðe wæs araning seðe wæs esroming seðe
652wæs pharesing seðe wæs iuding .
653qui fuit iacob qui fuit isaac qui fuit abraham qui fuit
654thare qui fuit nachor seðe wæs iacobing
655seðe wæs isaacing seðe wæs abrahaming seðe wæs
656tharaing seðe wæs nachoring .
657qui fuit seruch qui fuit ragau qui fuit phalec qui fuit eber
658qui fuit sale seðe wæs seruching seðe
659wæs ragauing seðe wæs phalecing seðe wæs
660ebering seðe wæs saling .
661qui fuit chainan qui fuit arfaxat qui fuit sem qui fuit noe
662qui fuit lamech seming wæs chainaning
663seðe wæs arfaxating seðe wæs seðe seðe wæs
664noing seðe wæs lameching .
665qui fuit matthusale qui fuit enoc qui fuit iared qui fuit
666malelehel qui fuit cainan seðe wæs mathusaling
667seðe wæs enocing seðe wæs iareding seðe
668wæs maleleheling seðe wæs cainaning .
669qui fuit enos qui fuit seth qui fuit adam qui fuit dei
670seðe wæs enosing seðe wæs sething seðe wæs
671adaming seðe wæs.

page 45

672Iesus autem plenus spiritu sancto regressus est ab iordane
673et agebatur in spiritu in desertum se
674hælend uutedlice full gast halig færend wæs from iordane &
675wæs doend on gast in woestern.
676diebus quadraginta et temtabatur a diabulo et nihil
677manducauit in diebus illis et consummatis illis
678esuriit dagum feortih & wæs gecosted from diabole &
679noht geett in dagum ðæm & miððy geendad weron
680ða gehyngerde.
681dixit autem illi diabolus si filius dei es dic lapidi huic
682ut panis fiat cuoeð uutedlice him se diobol
683gif sunu godes arð cuoeð stane ðissum þætte hlaf
684se.
685et respondit ad illum iesus scribtum est quia non in pane
686solo uiuet homo sed in omni uerbo dei &
687onduarde to him se hælend auritten is þætte ne in hlafe
688ane lifes monn ah in eghuelc word godes.
689et duxit illum diabolus et ostendit illi omnia regna orbis
690terrae in momento temporis & lædde hine
691se diabol & ædeaude him alle ricu ymbhuirftes eorðes in
692huil tides.
693et ait ei tibi dabo potestatem hanc uniuersam et gloriam
694illorum quia mihi tradita sunt et cui uolo
695do illa & cueð him ðe ic sello mæht ðas vel ðios all
696& wuldor hiora forðon me gesald aron & ðæm
697ic willo ic sello ðailca.
698tu ergo procidens si adoraueris coram me erunt tua omnia
699ðu forðon fallande gif ðu worðias fore me
700biðon ðinæ alle.
701et respondens iesus dixit illi scribtum est dominum deum
702tuum adorabis et illi soli seruies & geonduarde
703se hælend cuoeð him awritten is drihten god ðin
704worða ðu & him anum geher ðu.
705et duxit illum in hierusalem et statuit eum supra pinnam
706templi et dixit illi si filius dei es mitte
707te hinc deorsum & lædde hine in hierusalem & sette hine
708ofer hornpic temples & cuoeð him gif sunu
709godes arð asend ðeh heona vel ðona aduna.

page 47

710scribtum est enim quod angelis suis mandabit de te ut
711conseruent te aritten is forðon þætte englum
712his bebead from ðec þætte efnegehereð ðe.
713et quia in manibus tollent te ne forte offendas ad lapidem
714pedem tuum & forðon in hondum lædeð vel
715niomað ðec eaðæ mæge þætte ðu wiðspurna to stane
716fot ðinne.
717et respondens iesus ait illi dictum est non temtabis dominum
718deum tuum & geonduarde se hælend cuoeð
719him acuoeden is ne costa ðu drihten god ðin.
720et consummata omnia temtatione diabolus recessit ab illo
721usque ad tempus & geendad weron alle mið
722costunge vel wæs gecostad se diwobol eftfoerd from him
723wið to tid.
724Et egressus est iesus in uirtute spiritus in galilaea et
725fama exiit per uniuersam regionem de illo
726& færende wæs se hælend on mæht gastes in galilea &
727mersung foerde ðerh all lond of him.
728et ipse docebat in synagogis eorum et magnificabatur ab
729omnibus & he lærde in somnungum hiora & gemiclad
730wæs from allum.
731Et uenit nazareth ubi erat nutritus et intrauit secundum
732consuetudinem suam die sabbati in synagogam
733et surrexit legere & cuom to nazareth ðer wæs gefoeded
734& ineade æfter geuna his dæge sunnan in
735somnung & aras to redanne.
736et traditus est illi liber prophetae esaiae et ut reuoluit
737librum inuenit loco ubi scribtum erat
738& gesald wæs him boc ðæs witges esaie & þætte vel miððy
739untynde þæt boc gemitte to stoue ðer awritten wæs.
740spiritus domini super me propter quod unxit me euangelizare
741pauperibus misit me praedicare captiuis
742remissionem et cęcis uisum dimittere confractos in
743remissionem gast drihtnes on mec foreðon gesmiride
744mec vel to sæccanne ðorfendum sende meh to bodianne
745ermingum vel gehæftendum forgefnise & blindum
746gesihðo forleta ða gebroceno on forgefnise.
747praedicare annum domini acceptum et diem retributionis
748bodia ger drihtnes ondfenge & dæge eftselenise.
749et cum plicuisset librum reddidit ministro et sedit et
750omnium in synagogam oculi erant intendentes
751in eum & miððy gefeald þæt boc agæf ðæm embehtmenn &
752saett & allra on somnung ego woeron bihaldendo on hine.

page 49

753coepit autem dicere ad illos quia hodie impleta est haec
754scribtura in auribus uestris ongann uutedlice
755vel ða cuoaða to him þætte to dæg gefylled wæs
756ðios gewritt in earum iurum.
757Et omnes testimonium illi dabant et mirabantur in uerbis
758gratiae quae procedebant de ore ipsius et
759dicebant nonne hic filius est ioseph & alle cyðnisse him
760hia saldon & awundradon in wordum wuldres
761vel wuldro ðaðe forecuomon from muðe his vel ðæs &
762cuoedon ahne ðes sunu is ioseph.
763Et ait illis utique dicetis mihi hanc similitudinem medice
764cura te ipsum quanta audiuimus facta in
765capharnaum fac et hic in patria tua & cuoeð ðæm
766uutedlice gie cuoeðað me ðios onlicnesse la lece
767lecne ðec seolfne in monigo geherde we awordeno in ðær
768byrig do aec her on oeðel ðin.
769Ait autem amen dico uobis quia nemo propheta acceptus est in
770patria sua cuoeð ða soðlice ic cuoeðo
771iuh þætte ne ænig witga ondfenge wæs on oeðel his.
772In ueritate dico uobis multae uiduae erant in diebus heliae
773in israhel quando clusum est caelum annis
774tribus et mensibus sex cum facta est fames magna in omni
775terra in soðfæstnise ic cuoeðo iuh monigo
776widua woeron on dagum helies in israel ða betyned wæs
777se hefon gerum ðrim & moneðum sex miððy
778aworden wæs hunger micel on alle eorðo.
779et ad nullam illarum misus est helias nisi in sareptha
780sidonę ad mulierem uiduam & ne to ængum ðara
781buriga asended wæs buta in ðær byrig to ðæm wife
782widua.
783et multi leprosi erant in israhel sub helisaeo propheta et
784nemo eorum mundatus est nisi'nisi' missing in the DOEC nema sirus & monigo
785hreafo weron under ðæne witgo & ne ænig hiora
786geclænsad wæs buta neman id est wæs licðrower
787ðerisca.
788et repleti sunt omnes in synagoga ira haec audientes &
789gefylled woeron ða alle in somga mið wraðo
790ðas geherdon.
791et surrexerunt et eiecerunt illum extra ciuitatem et
792duxerunt illum usque ad supercilium montis supra
793quem ciuitas illorum erat aedificata ut praecipitarent
794eum & arison & awurpon hine buta ðære ceastra
795& læddon hine oðð to ofer mores ofer ðone vel ðio
796ða burg hiora wæs getimbred þætte hia geglendradon hine.
797ipse autem transiens per medium illorum ibat he ðonne
798oferfoerde vel færende ðerh middum hiora geeode.

page 51

799Et discendit in capharnaum ciuitatem galileae ibique docebat
800illos sabbatis & dune astag in capharnaum
801ceastra galilies & ðer lærde hia on dagum.
802Et stupebant in doctrina eius quia in potestate erat sermo
803ipsius & astyltdon on lar his forðon in
804mæht wæs word his vel ðæs.
805Et in synagoga erat homo habens daemonium inmundum et
806exclamauit uoce magna & on somnunge wæs monn
807hæfde ðone dioul unclæne & gecliopade mið stefne micle.
808dicens sine quid nobis et tibi iesus nazarenae uenisti
809perdere nos scio te qui sis sanctus dei cuoeðende
810forlet vel blinn huæd us & ðe hælend nazarenesca
811ðu cuome to fordoanne usig ic wat ðec ðuðe
812arð halig godes.
813et increpauit illi iesus dicens ommutesce et exi ab illo et
814cum proiecisset illum daemonium in medium
815exiit ab illo nihilque illum nocuit & geðreade him se
816hælend cuoeð foresuige & gaa of him & miððy foende
817awarp hine ðone dioul in middum foerde from him & noht
818hine vel him sceðde.
819et factus est pauor in omnibus et conloquebantur adinuicem
820dicentes quod est hoc uerbum quia in potestate
821et uirtute imperat spiritibus inmundis et exeunt &
822aworden wæs fyrhto in allum & efnegesprecon
823bituih cuoedon þæt is ðis word þætte in mæhte &
824mægne gehateð gastum unclænum & geongas.
825et diuulgabatur fama de illo in omnem locum regionis &
826wæs gemersad mersong of him in all stoue ðæs londes.
827Surgens autem de sinagoga introiuit in domum symonis socrus
828autem symonis tenebatur magnis febribus
829et rogauerunt illum pro ea aras ða of somnung inneode in
830hus simones suær ðonne genummen wæs miclum
831feberadlum & bedon hine foræ hia.
832et stans super illam imperauit febri et dimisit illam et
833continuo surgens ministrabat illis & stod
834ofer hia geheht ðæm febere & forleort hia & recone aras
835embehtade him.
836cum sol autem occidisset omnes qui habebant infirmos uaris
837languoribus ducebant illos ad eum at ille
838singulis manus inponens curabat eos miððy sunna
839uutedlice to set eade alle ðaðe hæfdon untrymigo
840missenlicum adlum lædon hia to him soð he anlapum vel
841syndrigum hond gesette lecnade hia vel ðailco.

page 53

842Exiebant etiam daemonia a multis clamantia et dicentia quia
843tu es filius dei et increpans non sinebat
844ea loqui quia sciebant ipsum esse christum foerdon
845uutedlice ða diowlas from menigum clioppende
846& cuoeðenda þætte ðu arð sunu godes & geðreade ne
847gelefde ða gesprecca forðon wiston hine þætte were crist.
848Facta autem die egressus ibat in desertum locum et turbae
849requirebant eum et uenerunt usque ad ipsum
850et detinebant illum ne discenderet ab eis a warð vel
851gewarð ða dæge wæs færende eade on woestigum
852stowe & ða menigo sohton hine & cuomon wið to him &
853gehealdon hine þætte ne fearrade from him.
854quibus ille ait quia et aliis ciuitatibus oportet me
855euangelizare regnum dei quia ideo missus sum
856ðæm he cuoeð forðon & oðrum ceastrum gedæfneð mec
857bodia ric godes þætte forðon gesendet am.
858et erat praedicans in synagogis galilaeae & wæs bodande
859on somnungum galiles.
860Factum est autem cum turbae inruerent in eum ut audirent
861uerbum dei et ipse stabat secus stagnum genesareth
862aworden wæs ðonne miððy ða menigo geræsdon
863vel giorndon on him þætte geherdon word godes
864& he stod æt mere genesareth.
865et uidit duas naues stantes secus stagnum piscatores autem
866descenderant et lauabant retiam & gesæh
867tuoege vel tuu sciopo stondendo æt ðæm mere ða fiscaras
868ðonne ofastigon & geðuogon þæt nett.
869ascendens autem in unam nauem quae erat simonis rogauit
870autem eum a terra reducere pusillum et sedens
871docebat de nauicula turbas astag uutedlice in anum scip
872ðio wæs simones gebæd ðonne hine from
873eorðo eftlæda huon & sætt lærde of ðæm scipe ða menigo.
874Ut cessauit autem loqui dixit ad simonem duc in altum et
875laxa retia uestra in capturam þætte geblann
876ðonne gespreaca cuoeð to simone læd on heanise &
877let ða netto iuero on gefeng vel stællo.

page 55

878et respondens simon dixit illi praeceptor per totam noctem
879laborantes nihil cepimus in uerbo autem
880tuo laxabo rete & geonduarde simon cuoeð him ðu
881haldormon ðerh alle næht we wunnon noht we fengon
882on worde ðonne ðinum ic forlette net.
883et cum hoc fecissent concluserunt piscium multitudinem
884copiosam rumpebatur autem rete eorum & miððy
885ðis dydon efnegebegdon fiscana þæt menigo monigfald
886toslitten wæs ðonne ðæt nett hiora.
887et annuerunt sociis qui erant in alia naui ut uenirent et
888adiuuarent eos et uenerunt et impleuerunt
889ambas nauiculas ita ut mergerentur & becnadon ðæm foerum
890ðaðe weron on oðora scip þætte gecuomon
891& gehulpo hia & cuomon & gefyldon ða tuoge vel tuu sciopo
892suæ þætte gedruncnadon vel were.
893Quod cum uideret simon petrus procidit ad genua iesu dicens
894exi a me quia homo peccator sum domine
895þæt miððy gesege feol to cneuum ðæs hælendes cuoeð
896geong from me forðon monn synnfull am drihten.
897stupor enim circumdederat eum et omnes qui cum illo erant in
898captura piscium quam ceperant slep forðon
899ymbsalde hine & alle ðaðe mið him weron on gefeng
900fiscana ðone vel þæt genomon.
901similiter autem iacobum et iohannem filios zebedaei qui
902erant socii simonis et ait ad simonem iesus
903noli timere ex hoc iam homines eris capiens gelic ðonne &
904sunu ðaðe woeron gefoero & cuoeð to simone
905se hælend nælle ðu ondrede of ðis uutedlice menn bist
906ðu niomende.
907et subductis ad terram nauibus relictis omnibus secuti sunt
908illum & underlæded woeron to eorðo scioppo
909forletno allum gefyligde weron hine.
910Et factum est cum esset in una ciuitatum et ecce uir plenus
911lepra et uidens iesum et procidens in
912faciem et rogauit eum dicens domine si uis potes me mundare
913& aworden wæs miððy wære on an ðæra ceastrana
914& heono wer full hriofle & gesæh se hælend & feoll
915on onsione & bæd hine cuoeðende drihten
916gif ðu wilt ðu mæht meh geclænsia.
917et extendens manum tetigit illum dicens uolo mundare et
918confestim lepra discessit ab illo & aðenede
919hond gehran hine cuoeðende ic willo geclænsige & sona
920ðio hriofol offearrade from him.

page 57

921et ipse praecepit illi ut nemini diceret sed uade ostende te
922sacerdoti et offer pro emundatione tua
923sicut praecepit moses in testimonium illis & he bebead him
924þætte ne ænigum gecuoede ah geong ædeaua
925ðec ðæm sacerde & breng fore clænsunge ðine suæ
926bebead vel heht moses on cyðnise him.
927perambulabat autem magis sermo de illo et conueniebant
928turbae multae ut audirent et curarentur ab
929infirmitatibus suis ðerheode vel wæs geongende ðonne
930suiðor word from him & efnecuomon ða menigo vel
931ða feolo þætte geherdon & þætte woeron gelecned
932from untrymnisum hiora.
933Ipse autem sedebat in deserto et orabat he ða gesætt on
934wæstern & gebæd.
935Et factum est in una dierum et ipse sedebat docens et erant
936pharisaei sedentes et legi doctores qui
937uenerant ex omni castello galilaeae et iudae et hierusalem
938et uirtus erat domini ad sanandum eos
939& geworden wæs on an ðara dagana & he gesætt lærende &
940woeron ða ælaruuas vel aldouuto sittendo &
941æs laruas ða ðe cuomon from eghuelc ceastre galileae &
942iudeae & hierusalem & mægen wæs drihtnes to
943hælenne hia.
944Et ecce uiri portantes in lecto hominem qui erat paraliticus
945et quaerebant eum inferre et ponere ante eum
946& heono wæras berende on bed vel on ber monno seðe
947wæs eorðcrypel & sohton hine gebrenge &
948gesette fora hine.
949et non inuenientes qua parte illum inferrent prae turba
950ascenderunt supra tectum per tegulas et summiserunt
951illum cum lecto in medium ante iesum & ne
952gemoeton of huælcum dæl hine gebrohton fore ðæm
953folce astigon ofer vel onufa hus ðerh ða watla & duna
954sendon hine mið bed in middum fore hælend.
955quorum fidem ut uidit dixit homo remittuntur tibi peccata
956tua ðæra geleafa þætte gesæh cuoeð la monn
957forgefen biðon ðe synna ðina.
958et coeperunt cogitare scribę et pharisaei dicentes quis est
959hic qui loquitur blasphemia quis potest
960dimittere peccata nisi solus deus & ongunnun gesmeage
961wuðuto & cuoeðende hua is ðes seðe spreces
962ebolsongas hua mæge forgeafa synna buta ðe ana god.

page 59

963ut cognouit autem iesus cogitationes eorum respondens dixit
964ad illos quid cogitatis in cordibus uestris
965þætte ongætt ða se haelend smeaunga hiora
966geonduarde cuoeð to him vel ðæm huæd smeas gie in
967heartum iurum.
968quid est facillius dicere dimittuntur tibi peccata an
969dicere surge et ambula huoeðer is eaðor gecuoæða
970forgefen biðon ðe synna vel cuoeða aris & gaa.
971ut autem sciatis quia filius hominis potestatem habet in
972terra dimittere peccata ait paralytico tibi
973dico surge tolle lectum tuum et uade in domum tuam
974þætte ðonne gie wittæ þætte þæt sunu monnes
975mæht hafeð on eorðo forgeafa synna cuoeð ðæm cryple ðe
976ic cuoeðo aris nim beer ðin & gaa in hus ðin.
977et confestim surgens coram illis tulit in quo iacebat et
978abiit in domum suam magnificans deum & sona
979aras fore him genom on ðæm gelæg & foerde in hus his
980gemiclade god.
981et stupor appraehendit omnes et magnificabant deum et
982repleti sunt timore dicentes quia uidimus mirabilia hodie
983& feerstyltnisse genom vel forgrap alle &
984auundradon god & gefylled woeron mið fyrhto
985cuoedon þætte we gesegon wundra todæge.
986Et post haec exiit et uidit publicanum nomine leui sedentem
987ad teloneum et ait illi sequere me & æfter
988ðas foerde & gesæh ðone bærsynnig genemned wæs
989sittende to & cuoeð him fylg mec vel soec mec.
990et relictis omnibus surgens secutus est eum & forleorte
991vel miððy allum forletno aras fylgende wæs him.
992Et fecit ei conuiuium magnum leui in domo sua et erat turba
993multa publicanorum et aliorum qui cum
994illis erant discumbentes & dyde him farma vel gebearsgip
995micel se leui in hus his & wæs ðreat menigo
996& oðera ðaðe mið him weron hlingendum vel hlingende.
997et murmurabant pharisaei et scribae eorum dicentes ad
998discipulos eius quare cum publicanis et peccatoribus
999manducatis et bibitis & lyceton & hiora cuoedon to
1000ðegnum his forhon mið & synnfullum gie
1001ettas & gie drincas.
1002Et respondens iesus dixit ad illos non egent qui sani sunt
1003medico sed qui male habent & ondsuarade
1004se hælend cuoeð to him ne ðofeð SKEAT EMENDS AS
1005ðorfeð ðaðe halo sint to lece ah ða ðe yfle habbað.

page 61

1006non ueni uocare iustos sed peccatores in paenitentiam ne
1007cuom ic to ceiganne soðfæsto ah ða synnfullo in hreonise.
1008at illi dixerunt ad eum quare discipuli iohannis ieiunant
1009frequenter et obsecrationes faciunt similiter
1010et pharisaeorum tui autem edunt et bibunt soð hia
1011cuoedon to him forhuon ðegnas iohannes fæstað
1012symble & gebeodo doað gelic & ðine ðonne eotað &
1013drincað.
1014quibus ipse ait numquid potestis filios sponsi dum cum
1015illis est sponsus facere ieiunare ðæm he
1016cuoeð ahne mago gie suno brydgumes ða huil mið him is vel
1017bið se brydguma wyrca gefæsta.
1018uenient autem dies cum ablatus fuerit ab illis sponsus tunc
1019ieiunabunt in illis diebus cymeð uutedlice
1020ða dagas genumen bið from him se brydguma ða
1021gefæstað in ðæm dagum.
1022dicebat autem et similitudinem ad illos quia nemo
1023commissuram a uestimento nouo inmittit in uestimentum
1024uetus alioquin et nouum rumpit et ueteri non conuenit
1025commissura a nouo cuoeð ðonne & onlicnise
1026to him þætte ne aenig þæt esceapa from woedo niuue
1027onsendeð on gewedo ald elcur nu & þæt niua toslitað
1028& ðæm alde ne gehriseð þæt esceapa of ðæm niue.
1029et nemo mittit uinum nouum in utres ueteres alioquin rumpit
1030uinum nouum utres et ipsum effunditur
1031et utres peribunt & ne aenig sendeð win niua in byttum
1032aldum elcur nu toslitteð þæt win niua ða aldo
1033& þæt ilce agotten bið & ða byto lasað.
1034sed uinum nouum in utres nouos mittendum est et utraque
1035conseruantur ah þæt win niua in byttum niuum
1036to sendanne is & egðer biðon gehaldan.
1037et nemo bibens uetus statim uult nouum dicit enim uetus
1038melius est & ne aenig gedranc þæt alde sona
1039wilnað þæt niua cuoeð forðon se alda betra is.
1040Factum est autem in sabbato secundo cum transirent per sata
1041uellebant discipuli eius spicas et manducabant
1042confricantes manibus aworden wæs ðonne on ðone
1043æfterra daeg miððy oferfoerdon ðerh gecoecton
1044ðegnas his ða croppas vel ehras & eton gebrecon mið
1045hondum.

page 63

1046quidam autem pharisaeorum dicebant illi quid facitis quod
1047non licet in sabbatis sumo oðer ðonne
1048cueodon him huæd gie doeð þætte ne riseð on symbeldagum.
1049et respondens iesus ad eos dixit nec hoc legistis quod fecit
1050dauid cum esurisset ipse et qui cum eo erant
1051& onduearde se hælend to him cuoeð ne ðis
1052geleornadon þætte dyde dauið miððy hine gehyngerde
1053he & ða ðe mið hine weron.
1054quomodo intrauit in domum dei et panes propositionis sumsit
1055et manducauit et dedit his qui cum ipso
1056erant quos non licet manducare nisi tantum sacerdotibus
1057huu inneade in hus goddes & hlafas foregegearuad
1058vel getemesed ondfeng & geett & salde ðæm ðaðe
1059mið hine weron ðas ne is gelefed to eatanne
1060buta anum sacerdum.
1061et dicebat illis quia dominus est filius hominis etiam
1062sabbati & cuoeð him þætte drihten is sunu
1063monnes uutedlice symbeldæges.
1064Factum est autem et in alio sabbato ut intraret in synagogam
1065et doceret et erat ibi homo et manus
1066eius dextra arida aworden wæs ðonne & on oðero
1067symbeldæge þætte infoerde on somnung & lærde & wæs
1068ðer monn & hond his ðiu suiðra gescriuncan.
1069obseruabant autem scribae et pharisaei si sabbato curaret
1070ut inuenirent accusare illum behealdon
1071ðonne ða uðuuto & gif on symbeldæg he hælde þætte
1072hia gemoete to telenne hine.
1073ipse uero sciebat cogitationes eorum et ait homini qui
1074habebat manum aridam surge et sta in medium
1075et surgens stetit he uutedlice wiste smeunga hiara vel
1076hiora THIS EMENDATION NOT VISIBLE IN THE MS FACSIMILE
1077& cuoeð ðæm menn seðe hæfde hond gescrengce
1078vel dryge aris & sona on middum & aras astod.
1079ait autem ad illos iesus interrogo uos si licet sabbato bene
1080facere an male animam saluam facere an perdere
1081cuoeð ðonne to him se hælend ic fraegno iuih
1082gif is alefed on symbeldæg wel doa vel oððe
1083yfle sawel hal doa vel oððe losiga.
1084et circumspectis omnibus dixit homini extende manum tuam et
1085extendit et restituta est manus eius
1086& ymbsceawandum allum cuoeð ðæm menn aðen hond ðin &
1087aðenide & eftgeniuað wæs hond his.
1088ipsi autem repleti sunt insipientia et conloquebantur ad
1089inuicem quidnam facerent iesu ðailco uutedlice
1090gefylled weron mið unsnytro & efnesprecon bituih huæd
1091forðon dedon ðæm hælende.

page 65

1092Factum est autem in illis diebus exiit in montem orare et
1093erat pernoctans in oratione dei aworden
1094wæs ðonne on ðæm dagum foerde on more to gebiddanne &
1095wæs ðerhwæccende in gebed godes.
1096Et cum dies factus esset uocauit discipulos suos et elegit
1097duodecim ex ipsis quos et apostolos nominauit
1098& miððy dæg aworden wæs geceigde ða ðegnas his
1099& geceas tuoelf of ðæm ða æc apostolas genemde.
1100simonem quem cognominauit petrum et andrean fratrem eius
1101iacobum et iohannen philippum et bartholomeum
1102ðone simon ðone getornomade vel stan & broðer his &
1103&.
1104matheum et thoman iacobum alphei et simonem qui uocatur
1105zelotes & ðe huita vel & seðe is geceiged.
1106iudam iacobi et iudam scarioth qui fuit proditor & seðe
1107wæs hlega.
1108Et descendens cum illis stetit in loco campestri et turba
1109discipulorum eius et multitudo copiosa plebis
1110ab omni iudaea et hierusalem et maritima et tyri et
1111sidonis qui uenerunt ut audirent eum et sanarentur
1112a languoribus suis & ofdune astag mið him astod
1113on stou & menigo vel ðreat ðegna his & ðio
1114monigo monigfald folces of alle iudaea & & & & ða ðe
1115cuomon þætte geherdon hine & weron gehældo
1116from adlum hiora.
1117et qui uexabantur a spiritibus inmundis curabantur &
1118ðaðe gecosted weron from gastum unclænum woeron gelecnad.
1119et omnis turba quaerebant eum tangere quia uirtus de illo
1120exiebant et sanabat omnes & all ðread
1121sohton hine to gehrinanne forðon mæhto vel mægno of him
1122foerdon & hælde alle.
1123Et ipse eleuatis oculis in discipulos suos dicebat beati
1124pauperes quia uestrum est regnum dei & he
1125ahebbendum egum on ðegnum his cuoeð eadgo ða ðorfendo
1126forðon iuer is ric godes.
1127Beati qui nunc esuritis quia saturabimini beati qui nunc
1128fletis quia ridebitis eadgo ðaðe nu gehyncres
1129forðon gie biðon gehriorded eadgo ðaðe nu gie
1130woepeð forðon gie hlæheð.

page 67

1131Beati eritis cum uos oderint homines et cum separauerint uos
1132et exprobrauerint et eiecerint nomen
1133uestrum tamquam malum propter filium hominis eadgo gie
1134biðon miððy iuih læðeð menn & miððy tosceadon
1135vel sceadas iuih & telað vel harm cueðað & auorpað noma
1136iuer suelce yfel vel apoltre fore sunu monnes.
1137gaudete in illa die et exultate ecce enim mercis uestra
1138multa in caelo secundum haec enim faciebant
1139prophetis patres eorum gefeað on ðæm dæge & wosað
1140glæd heono forðon mearda iura menigo on heofne
1141æfter ðæs forðon dydon witgum fadoras hiora.
1142Uerumtamen uae uobis diuitibus quia habetis consolationem
1143uestram soð huoeðre wæ iuh weligum forðon
1144gie habbað froefernise iuer.
1145uae uobis quia saturati estis quia esurietis uae uobis qui
1146ridetis nunc quia lugebitis wæ iuh forðon
1147ge gefylled biðon forðon biðon gie hyngrendo wæ iuh
1148ðaðe gie hlæhas nu forðon gie woepað.
1149uae cum bene uobis dixerint omnes homines secundum haec
1150faciebant prophetis patres eorum wæ miððy
1151wel iuh cuoæðað alle menn æfter ðas dydon witgum fadoras
1152hiora.
1153Sed uobis dico qui auditis diligite inimicos uestros bene
1154facite hiis qui uos oderunt ah iuh ic cuoeðo
1155ðaðe ge geherdon lufigað fiondas iura wel doeð
1156ðæm ðaðe iuih læðað.
1157benedicite maledicentibus uobis orate pro calumniantibus
1158uos wel cueðas vel bloedsas ðæm woergendum
1159iuh gebiddað fore ðæm harmcuoedum iuih.
1160Et qui te percutit in maxillam praebe et alteram et ab eo
1161qui auferet tibi uestimentum etiam tunica
1162noli prohibere & seðe ðec slaeð on cece agef æc ða
1163oðero & from him vel of ðæm seðe genimeð ðe woedo
1164æc þæt cyrtil nælle ðu forstonda vel forbeada.
1165omni autem petenti te tribue et qui auferet que tua sunt ne
1166repetas eghuelcum uutedlice giugiende
1167ðec sel & seðe nimmeð ðaðe ðin sint ne eftbidde ðu.
1168Et prout uultis ut faciant uobis homines et uos facite illis
1169similiter & suæ gie wælle þætte hia
1170doað vel gedoe iuh menn & gie doað him gelic.
1171Et si diligitis eos qui uos diligunt quae uobis est gratia
1172nam et peccatores diligentes se diligunt
1173& gif gie lufað hia ðaðe iuih lufað ða vel huelc iuh
1174is ðonc vel wuldor forðon & synnfullo ða lufiande
1175hia lufagiad.

page 69

1176et si benefeceritis hiis qui uobis benefaciunt quae uobis
1177est gratia siquidem et peccatores hoc faciunt
1178& gif wel gie doeð ðæm ðaðe iuh wel doeð huelc
1179iuh is ðonc ðahhueðre & synnfulle ðis doað.
1180et si mutum dederitis his a quibus speratis accipere quae
1181gratia est uobis nam et peccatores peccatoribus
1182fęnerantur ut recipiant aequalia & gif huerf gie
1183sellas ðæm from ðæm gie hyhtað to onfoane
1184huelc ðonc is iuh forðon & synnfullo synnfullum biðon
1185gearwyrðed þætte onfoað efne vel.
1186uerumtamen diligite inimicos uestros et benefacite et
1187mutuum date nihil in te sperantes et erit mercis
1188uestra multa et eritis filii altissimi quia ipse
1189benignus est super ingratos et malos soðhueðre
1190lufiges fiondes iuera & wel doað & huoerf seallað noht
1191on ðec hyhtendo & bið meard iura micelo
1192& gie biðon sunu ðæs heiste forðon he rummod is ofer
1193unðoncfullum & yflum.
1194estote ergo misericordes sicut et pater uester
1195misericors est wosað gie forðon miltheorte suæ & faeder
1196iuer miltheart is.
1197Nolite iudicare et non iudicabimini nolite condemnare et non
1198condemnabimini dimittite et dimittimini
1199nællað gie gedoema & ne þætte gie se gedoemed
1200nællað gie gehniðra & þætte gie ne se gehniðrad forletas
1201& iuh bið forleten.
1202date et dabitur uobis mensuram bonam confertam et coagitatam
1203et super effluentem dabunt in sinum uestrum
1204eadem quippe mensura quia mensi fueritis rementientur
1205uobis seallas & iuh bið sald gewoege
1206vel gemet god efne gebroht & & oferflouende hia sellað on
1207barm iuer ðio ilca forðon gemet þætte metende
1208gie biðon eftgemeten iuh bið.
1209Dicebat autem illis et similitudinem numquid potest caecus
1210caecum ducere nonne ambo in foueam cadent
1211cuoeð ðonne him & onlicnese hueðer mæg se blind ðone
1212blinde gelæda ahne boege on seaðe fallað.
1213Non est discipulus super magistrum perfectus autem omnis
1214erit sicut magister eius ne is vel nese
1215discipul ofer magistre wisfæst ðonne eghuelc bið gif vel
1216sua laruu his.
1217Quid autem uides festucam in oculo fratres tui trabem autem
1218quae in oculo tuo est non consideras
1219huæd ðonne gesiist ðu þæt lytle mot in ego broðres
1220ðines ðone beam uutedlice ðio in ego ðinum is ne
1221efnesceauas ðu.

page 71

1222et quomodo potes dicere fratri tuo frater sine eiciam
1223festucam de oculo tuo ipse in oculo tuo trabem
1224non uidens hypocrita eice primum trabem de oculo tuo et
1225tunc respicies ut educas festucam de oculo
1226fratris tui & hu mæht ðu cuoæða broðre ðinum broðer
1227forlet þætte ic aworpo ðone mot of ego ðinum
1228he in ego ðinum þæt beam ne gesiis ðu la legere aworp
1229ærist ðone beam of ego ðinum & ðonne ðu eftlocas
1230þætte ðu ofgebrenge ðæt mot of ego broðres
1231ðines.
1232Non est enim arbor bona quae facit fructos malos neque arbor
1233mala faciens fructum bonum ne is forðon
1234tree god ðio doeð wæstma yfla ne tree yfla wyrcas
1235wæstm god.
1236unaquaeque enim arbor de fructu suo cognoscitur neque enim
1237de spinis colligunt ficus neque de rubo
1238uindemiant uuam an suæhuælc forðon tree of wæstm his
1239gecyðed bið ne forðon of ðornum gesomnað ficbeam
1240ne of reado hia winigað vel monigfaldas þæt
1241winbeger vel þæt cropp.
1242Bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bonum et
1243malus homo de malo profert malum ex habundantia
1244enim cordis os loquitur god mon of god strion heartes
1245his ahefeð god & yfel monn of yfele ahebbeð
1246yfel of monigfaldnise forðon heartes muð spreces.
1247Quid autem uocatis me domine domine et non facitis quae
1248dico huæd ðonne ceiges gie mec drihten drihten
1249& ne doað gie ða ðe ic cuoeðo.
1250Omnis qui uenit ad me et audit sermones meos et facit eos
1251ostendam uobis cui similis sit eghuoelc
1252seðe cymeð to me & gehereð worda mina & doeð ða vel hia
1253ic adeawa iuh huæm gelic sie.
1254similis est homini aedificanti domum qui fodit in altum et
1255posuit fundamenta supra petram inundatione
1256autem facta inlisum est flumen domui illi et non potuit
1257eam mouere fundata enim erat supra petram
1258gelic is ðæm menn timbrende hus seðe delfæð on
1259heanise & gesette ða grundas ofer carr vel stan flod
1260vel hreh miððy uutedlice awarð tobrocen wæs se stream
1261ðæm huse & mæhte hia gestyurige gesettet
1262forðon wæs onufa carr.
1263qui autem audiuit et non fecit similis est homini
1264aedificanti domum suam supra petram sine fundamento
1265in qua inlisus est fluuius et continuo cecidit et facta
1266est ruina domus illius magna seðe ðonne
1267geherde & ne dyde gelic is ðæm menn timbrende hus his
1268onufa stan buta grund on ðon toslitten wæs
1269þæt stream & sona gefeall & aworden wæs faell huses ðæs
1270micel.

page 73

1271Cum autem implesset omnia uerba sua in aures plebis intrauit
1272capharnaum miððy uutedlice gefyllde
1273alle worda his in earum folces infoerde in þæt burug.
1274centurionis autem cuiusdam seruus male habens erat moriturus
1275qui illi erat pretiosus ðæs aldormonnes
1276ða sum esne yfle hæbbend wæs deadlic seðe him wæs
1277diorwyrðe.
1278et cum audisset de iesu misit ad eum seniores iudaeorum
1279rogans eum ut ueniret et saluaret seruum eius
1280& miððy geherde from ðæm hælend sende to him
1281ældowuto baed hine þætte gecuome & haelde ðrael his.
1282at illi cum uenissent ad iesum rogabant eum sollicite
1283dicentes ei quia dignus est ut hoc illi praestes
1284soð hia miððy gecuomon to ðæm hælend bedon hine
1285geornlice cuoedon him þætte vel forðon wyrðe
1286is þætte ðis him ðu doe.
1287diligit enim gentem nostram et synagogam ipse aedificauit
1288nobis lufað forðon cynn usra & somnung
1289vel cirica he getimbrade us.
1290iesus autem ibat cum illis et cum iam non longe esset a domo
1291misit ad eum centurio amicos dicens domine
1292noli uexari non enim dignus sum ut sub tectum meum
1293intres se hælend uutedlice foerde mið him
1294& miððy soðlice ne fearr wæs from hus sende to him se
1295aldorman freondas cuoeð drihten nælle ðu firrfara
1296SKEAT: firr-farra vel ne forðon wyrðe am þætte under
1297hrof minum inngae.
1298propter quod et me ipsum non sum dignum arbitratus ut
1299uenirem ad te sed dic uerbo et sanabitur puer
1300meus æc foreðon & mec seolfne ne am ic wyrðe doemend am
1301þætte ic cuome to ðe ah cuoeð mið worde
1302& hal bið cnæht min.
1303nam et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me
1304milites et dico huic uade et uadit et
1305alio ueni et uenit et seruo meo fac hoc et facit foreðon &
1306ic monn am under mæht efnegesettet hafo
1307under mec heremenn & ic cuoeðo ðisum gaa & gaeð & oðre
1308cym & cymeð & ðræle minum do ðis & doeð.
1309quo audito iesu miratus est et conuersus sequentibus se
1310turbis dixit amen dico uobis nec in israhel
1311tantam fidem inueni miððy geherde se hælend aundrad
1312wæs & efnegecerde vel ymbwærlde ðæm æfterfylgendum
1313hine ðreatum cuoeð soðlice ic cuoeðo iuh ne in
1314israel ðus micelo geleafo gemoete ic vel ne fand ic.

page 75

1315Et reuersi qui missi fuerant domum inuenerunt seruum qui
1316languerat sanum & gecerdon ðaðe gesended
1317woeron to ham vel hus gemoeton ðone esne seðe unhal wæs
1318hal.
1319Et factum est inceps ibat in ciuitatem quae uocatur naim et
1320ibant cum illo discipuli eius et turba
1321copiosa & aworden wæs æfter ðon foerde on ceastre ðiu
1322is genemned naim & eadon mið hine ðegnas his & folc monigo.
1323cum autem apropinquaret portę ciuitatis et ecce defunctus
1324efferebatur filius unicus matris suae et
1325haec uidua erat et turba ciuitatis multa cum illa miððy
1326ðonne geneolecte to durum ceastres & heono
1327dead wæs ferende sunu ancende moderes his & ðios widua
1328wæs & folco ceastres monig mið hia.
1329quam cum uidisset dominus misericordia motus super ea dixit
1330illi noli flere þæt ilca miððy gesege
1331se drihten mið miltheortnise gecerred ofer hia cuoeð hir to
1332nælle ðu woepa.
1333et accessit et tetigit loculum hi autem qui portabant
1334steterunt et ait adulescens tibi dico surge
1335& geneolecde & hran þæt ceiste ða uutedlice ðaðe beron
1336stodon & cuoeð esne ðe ic cuoeðo aris.
1337et resedit qui fuerat mortuus et cepit loqui et dedit illum
1338matri suae & eftsætt vel aras seðe wæs
1339dead & ongann spreca & salde hine moeder his.
1340accepit autem omnes timor et magnificabant deum dicentes
1341quia propheta magnus surrexit in nobis et
1342quia deus uisitauit plebem suam ondfeng uutedlice alle ondo
1343& wundradon god cuoedon þætte witga micel
1344aras in us & forðon god sohte folc his.
1345Et exiit hic sermo in uniuersam iudaeam de eo et omnem
1346circa regionem & eode vel foerde ðis word
1347on all iudea & all ymb þæt lond.
1348Et nuntiauerunt iohanni discipuli eius de omnibus his &
1349sægdon iohanne ðegnas his of allum ðæm.
1350Et conuocauit duos de discipulis suis iohannes et misit ad
1351dominum dicens tu es qui uenturus es an
1352alium expectamus & efnegeceigde tuoge from ðegnum his
1353iohannes & sende to drihtne cuoeð ðu arð vel
1354arð ðu seðe tocymende wæs vel arð vel oðer we abideð.

page 77

1355cum autem uenissent ad eum uiri dixerunt iohannis baptista
1356misit nos ad te dicens tu es qui uenturus
1357es an alium expectamus miððy uutedlice gecuomon to him
1358wæras cuoedon iohannes sende usih to ðe
1359cuoeðende ðu arð seðe tocymende wæs vel arð vel oðer
1360we abidas.
1361in ipsa autem hora curauit multos a languoribus et plagis et
1362spiritibus malis et caecis multis donauit
1363uisum in ðailca ðonne tid lecnade monigo of adlum &
1364teissum vel cualmum & of gastum yflum & blindum
1365monigum salde gesihðe.
1366et respondens dixit illis euntes nuntiate iohanni quae
1367uidistis et audistis quia caeci uident claudi
1368ambulant leprosi mundantur surdi audiunt mortui resurgunt
1369pauperes euangelizantur & ondsuarede
1370cuoeð to him geongas sægcas iohanne ða ðing gie gesego &
1371gie herdon þætte blindo geseað halto geongeð
1372hreafo geclænsad aron vel sint deafo geherað deado
1373arisað ðorfendo hia bodagæð.
1374et beatus est quicumque non fuerit scandalizatus in me &
1375eadig is suahuælc seðe ne bið geondspurnad on mec.
1376et cum discessissent nuntii iohannis coepit dicere de
1377iohanne ad turbas quid existis in desertum uidere
1378harundinem uento moueri & miððy fromfoerdon
1379erendwreco iohannes ongann cuoeða of iohanne to
1380ðæm hergum ymb huæd vel forhuon foerdon gie on woestern
1381gesea hread vel gerd from wind gecerred.
1382sed quid existis uidere hominem mollibus uestimentis indutum
1383ecce qui in ueste pretiosa sunt et deliciis
1384in domibus regum sunt ah forhon foerdo gie gesea
1385monno hnescum gewoedum gegearuad heono seðe
1386in woede diorwyrðe sint & in huso cyninga sint.
1387sed quid existis uidere prophetam utique dico uobis et plus
1388quam prophetam ah ymb huæd foerdon gie
1389gesea vel to sceawnne witgo uutedlice ic cuoeðo iuh &
1390forðor ðon witge.
1391Hic est de quo scribtum est ecce mitto angelum meum ante
1392faciem tuam qui praeparabit uiam tuam ante
1393te ðis is of ðon awritten is vel wæs heono ic sendo
1394engel min fore onsione ðin seðe foregearwaðe
1395weg ðin fore ðec.
1396Dico enim uobis maior inter natos mulierum propheta iohanne
1397baptista nemo est cui autem minor est
1398in regno dei maior est illo ic cuoeðo forðon iuh mara
1399bituih sunvm wifa witge from iohanne ne ænig
1400is ðæm ðe ðonne leasa is in ric godes mara is him vel
1401ðæm.

page 79

1402Et omnis populus audiens et publicani iusticauerunt deum
1403baptizati baptismo iohannis & all folc geherde
1404& bærsynnig gesoðfæstadon god weron gefulwad mið
1405fulwiht iohannes.
1406pharisaei autem et legis periti consilium dei spreuerunt in
1407semetipsos non baptizati ab eo ða aeldo
1408ðonne & aes wuto ðæhtung godes teldon on him seolfum ne
1409woeron gefulwad from him.
1410Cui ergo similes dicam homines generationis huius et cui
1411similes sunt huæm forðon ongelic ic cuoeðo
1412menn cneoreses ðisses & huæm ongelic sint.
1413similes sunt pueris sedentibus in foro et loquentibus
1414adinuicem et dicentibus cantauimus uobis tibiis
1415et non saltastis lamentauimus et non plorastis ongelic
1416sint cnaehtum sittendum on sprec & sprecendum
1417bituih & cuoeðendum we gesungun iuh mið hwistlum & ne
1418plægade gie we hondbeafton & ne wæpde gie.
1419uenit enim iohannes baptista neque manducans panem neque
1420bibens uinum et dicitis dęmonium habet cuom
1421forðon iohannes ne eteð hlaf ne drincað win & gie
1422cuoeðas diowl hæfeð.
1423uenit filius hominis manducans et bibens et dicitis ecce
1424homo deuorator et bibens uinum amicus publicanorum
1425et peccatorum cuom sunu monnes eteð & drincað &
1426gie cuoeðað heono monn ettere & drincað
1427þæt win freond bærsynigra & synnfullra.
1428et iustificata est sapientia ab omnibus filiis suis &
1429gesoðfæstad wæs mið snytro from allum sunum
1430his.
1431Rogabat autem illum quidam de pharisaeis ut manducaret cum
1432illo et ingressus domum pharisaei discubuit
1433gebaed ða hine sum from aeldeuutum þætte geete mið
1434hine & infoerde hus gehlionade.
1435Et ecce mulier quae erat in ciuitate peccatrix ut cognouit
1436quod accubuit in domo pharisaei attulit
1437alabastrum ungenti & heono wif ðio wæs in ceastra
1438portcuoene vel synnfule þætte ongaet þætte hlionade
1439in hus tobrohte oelefæt full smirinise.
1440et stans retro secus pedes eius lacrimis coepit rigare pedes
1441eius et capillis capitis sui tergebat
1442et osculabatur pedes eius et ungento ungebat & stod
1443bihianda æt fotum his mið tæherum vel tearum
1444ongann geðuoa vel aðoa foet his & mið herum heafdes hiræ
1445gedrygde & gecyste foet his & mið smirinise aðuoh.

page 81

1446uidens autem pharisaeus qui uocauerat eum ait intra se
1447dicens hic si esset propheta sciret utique
1448quae et qualis mulier esset quae tangit eum quia peccatrix
1449est gesæh ða se aldawuta seðe geceigde
1450hine cuoeð bituih him cuoeð ðes gif were witge wiste
1451uutedlice id est ðailca & hulic wif were ðio
1452gehrineð him þætte portcuoene is.
1453et respondens iesus dixit ad illum simon habeo tibi aliquid
1454dicere at ille ait magister dic & onduearde
1455se hælend cuoeð to him vel ðæm ic hafo ðe
1456huothuoego to cuoeðanne soð he cuoeð laruu cuoeð.
1457duo debitores erant cuidam feneratori unus debebat denarios
1458quingentos alius quinquagenta tuoege
1459scyldgo woeron sume ricemenn an ahte to geldanne penningas fif
1460hundrað oðer fifteih.
1461non habentibus illis unde redderent donauit utrisque quis
1462ergo eum plus diliget ne hæbbendum ðæm
1463huona guldon forgaef him baem vel eghder huelc forðon hine
1464forðor lufade.
1465respondens simon dixit aestimo quia his cui plus donauit at
1466ille dixit ei recte iudicasti geondsuarede
1467cuoeð ic woeno þætte of ðisum ðæm forðor vel mara
1468forgaef soð he cuoeð him rehte ðu doemdest.
1469et conuersus ad mulierem dixit simoni uides hanc mulierem
1470intraui in domum tuam aquam pedibus meis
1471non dedisti haec autem lacrimis rigauit pedes meos et
1472capillis suis tersit & ymbwærlde to ðæm wife
1473cuoeð to simon gesiist ðu ðios wif ic infoerde in hus
1474ðin þæt wæter fotum minum ne saldest ðu ðios
1475uutedlice mið tearum vel tehrum aðuoh foet mine & mið
1476herum hire geclænsade.
1477osculum mihi non dedisti haec autem ex quo intraui non
1478cessauit osculari pedes meos coss me ne saldest
1479ðu ðios uutedlice of ðon vel siðða in ic foerde ne
1480blann cossetunges vel foeta mine.
1481oleo capud meum non unxisti haec autem ungento unxit pedes
1482meos mið smirinise heafod min ne geðuoge
1483ðu ðios uutedlice mið smirenise aðuogh foet min.
1484propter quod dico tibi remittentur ei peccata multa quoniam
1485dilexit multum cui autem minus dimittitur
1486minus diligit foreðon ic cuoeðo ðe forgefen biðon
1487hiræ synno menigo forðon lufade suiðe vel feolo
1488ðæm uutedlice lyttel bið forgefen lyttel lufad vel
1489lufade.
1490dixit autem ad illam remittuntur tibi peccata cuoeð
1491TORONTO CORPUS: cuoð ða
1492to ðær ilca forgefen biðon ðe synna.

page 83

1493et coeperunt qui simul discumbebant dicere intra se quis est
1494hic qui etiam peccata dimittit & ongunnon
1495ðaðe mið ætgeadre hliongende woeron gecuoeða betuih
1496him huæt is ðes seðe fæstlice synna forgefeð.
1497dixit autem ad mulierem fides tua te saluam fecit uade in
1498pace cuoeð ða to ðæm wife geleafo ðin ðeh
1499hal dyde gaa in sibbe.
1500Et factum est deinceps et ipse iter faciebat per ciuitatem
1501et castellum praedicans et euangelizans
1502regnum dei et duodecim cum illo & aworden wæs æfter ðon
1503& he geong dyde ðerh ceastra & woerc bodade
1504& godspellade ric godes & tuoelfo mið hine.
1505et mulieres alique quae erant curatae ab spiritibus malignis
1506et infirmitatibus maria quae uocatur
1507magdalene de qua demonia septem exierant & ða wifo & oðro
1508ða ðe woeron gehæled from gastum wohfullum vel yflum vel
1509unrehtwisum & from untrymnisum ðio is geceiged magdalenesca
1510of ðær diowlas seofo offoerdon.
1511et iohanna uxor chuza procuratoris herodis et susanna et
1512aliae multae quae ministrabant eis de facultatibus
1513suis & wif chuzes & & oðero menigo ða ðe
1514embehtadon ðæm of strionum hiora.
1515Cum autem turba plurima conueniret de ciuitatibus
1516properarent ad eum dixit per similitudinem miððy
1517ðonne ðreat menigo efnecuome of ceastrum geneolecdon to
1518him cuoeð ðerh onlicnise vel bisene.
1519exit qui seminat seminare semen suum et dum seminat aliud
1520cecidit secus uiam et conculcatum est et
1521uolucres caeli comederunt illud eade seðe saweð to
1522sawenne sed his & miððy saweð oðer feall neh
1523wege & getreden wæs & flegendo heofnes gefreten þæt.
1524et aliud cecidit super petram et natum aruit quia non
1525habebat umorem & oðer feall ofer stan & þæt
1526brord vel awisnade vel fordrugade forðon ne hæbde wetnise.
1527et aliud cecidit secus spinas et simul exortae spinae
1528suffocauerunt illud & oðer gefeall æt ðornum
1529& ongelic arison ðornas underðulfon vel fordydon þæt.
1530et aliud cecidit in terram bonam et ortum fecit fructum
1531centumplum haec dicens clamabat qui habet
1532aures audiendi audiat & oðer feoll on eorðo god &
1533uphebbing dyde wæstm hunteantig siða monigfald ðas
1534cuoeðende ceigde seðe hæfeð earo hernises geherað.
1535interrogabant autem eum discipuli eius quae esset parabola
1536gefrugnon ða hine ðegnas his huæt wære
1537ðio biseno.

page 85

1538quibus ipse dixit uobis datum est nosse mysterium regni dei
1539ceteris autem in parabolis ut uidentes
1540non uideant et audientes non intellegant ðæm he cuoeð
1541iuh gesald is to wuttanne vel þæt gie witte
1542clæne ryne vel asægdnise rices godes oðrum uutedlice in
1543geddungum þætte gesegon ne geseað & geherdon ne oncnaueð.
1544Est autem haec parabola semen est uerbum dei is ðonne
1545ðios bisseno sed is word godes.
1546qui autem secus uiam sunt qui audiunt deinde uenit diabolus
1547et tollit uerbum de corde eorum ne credentes
1548salui fiant seðe uutedlice æt woeg sint ða ðe
1549geherað æfter ðon cuom se diowl & genom þæt
1550word of heorta hiora ne gelefas þætte hal hia geworða .
1551nam qui supra petram qui cum audierint cum gaudio suscipiunt
1552uerbum et hi radicem non habent qui ad
1553tempus credunt et in tempore temtationis recedunt forðon
1554seðe onufa stan ða ðe miððy geherað mið
1555gefea vel glædnise onfoað word & ðas wyrtruma ne habbað
1556ðaðe to tid vel to huil gelefað & in tid costunges
1557hia fearrageð vel fleað.
1558quod autem in spinis cecidit hi sunt qui audierunt et
1559sollicitudinibus et diuitis et uoluptatibus
1560uitae euntes suffocantur et non referunt fructum þætte
1561uutedlice in ðornum gefeall ðas sindon ðaðe
1562geherdon & mið gemnissum & walum & willum lifes miððy
1563geongas underdolfen biðon & ne eftbrengeð wæstm.
1564quod autem in bonam terram hi sunt qui in corde bono et
1565optimo audientes uerbum retinent et fructum
1566afferunt in patientia þætte uutedlice on god eorðo ðas
1567sint ðaðe in herte god & gecoren geherdon
1568word haldas & wæstm brengas in geðyld.
1569Nemo autem lucernam accendens operit eam uase aut subtus
1570lectum ponit sed supra candelabrum ponit
1571ut intrantes uideant lumen ne ænig monn ðonne lehtfæt vel
1572ðæcilla miððy gebernes awria ðailca mið
1573fatte vel under bedd sette ah onufa lehtisrn sette þætte
1574ingeongande vel infærende hia gesea þæt leht.
1575Non enim est occultum quod non manifestetur nec absconditum
1576quod non cognoscatur et in palam ueniat
1577ne forðon is degle þætte ne bið ædeawad ne gehyded
1578vel forholen þætte ne oncnauen vel ongetten bid
1579& on eawung cymed.
1580Uidete ergo quomodo auditis qui enim habet dabitur illi et
1581quicumque non habet etiam quod putat se
1582habere auferetur ab illo geseað forðon huu ge
1583geherdon ðeðe forðon hæfeð gesald bið him & sua hua
1584seðe ne hæfeð uutedlice þætte woeneð hine vel he
1585hæbbe genumen bið from him vel ðæm.

page 87

1586Uenerunt autem ad illum mater et fratres eius et non
1587poterant adire ad eum prae turba cuomon ðonne
1588to him vel ðæm moder & broðro his & ne mæhton gecuma to
1589him fore ðæm here.
1590et nuntiatum est illi mater tua et fratres tui stant foris
1591uolentes te uidere & asægd wæs him moder
1592ðin & broðro ðine stondeð uta wallas ðec gesea.
1593qui respondens dixit ad eos mater mea et fratres mei hi sunt
1594qui uerbum dei audiunt et faciunt seðe
1595ondsuarede cuoeð to him vel ðæm moder min & broðro
1596mine ðas sint ðaðe word godes geherað & doað.
1597Factum est autem in una dierum et ipse ascendit in una
1598nauicula et discipuli eius et ait ad illos
1599transfretemus trans stagnum et ascenderunt aworden wæs ða
1600on an ðara dagana & he astag on an scipp
1601& ðegnas his & cuoeð to him vel to ðæm ofercearfa we vel
1602ofer þæt luh & astigon.
1603nauigantibus autem illis obdormiuit et descendit procella
1604uenti in stagnum et complebantur et periclitabantur
1605hrowundum vel miððy gehrowun ðonne ðæm
1606slepde & ofduna astag hræs vel windes on luh &
1607gefylled woeron vel & woeron afryhtad vel.
1608accedentes autem suscitauerunt eum dicentes praeceptor
1609perimus at ille surgens increpauit uentum et
1610tempestatem aquae et cessauit et facta est tranquillitas
1611geneolecton uutedlice awoehton hine cuoeðende
1612vel cwoedon la haesere we losaiað soðlice he aras
1613geðreade þæt wind & hroeðnise vel unwoeder
1614ðæs wætres & geblann & aworden wæs ðio smyltnise.
1615dixit autem illis ubi est fides uestra qui timentes mirati
1616sunt dicentes adinuicem quis putas hic
1617est quia et uentis imperat et mari et oboediunt ei cuoeð
1618uutedlice ðæm huoer is gehleafo iuera ðaðe
1619geeondredes awundradon vel woeron awundrad cuoedon bituih
1620hua woenest ðu ðes is þætte & windum hatteð
1621& sae & geherað him.
1622Enauigauerunt autem ad regionem gerasenorum quae est contra
1623galilaeam ðona gehrewun ða to londe ðara
1624lioda ðio is fora ongægn galilea.
1625et cum egressus esset ad terram occurrit illi uir quidam qui
1626habebat dęmonium iam temporibus multis
1627et uestimento non induebatur neque in domo manebat sed in
1628monumentis & miððy færende woere to londe
1629togægnes arn him wer sum seðe hæfde ðone diowl
1630fæstlice tidum monigum & mið woedo ne gegearuad
1631wæs ne in hus gewunade ah in byrgennum.

page 89

1632is ut uidit iesum procidit ante illum et exclamans uoce
1633magna dixit quid mihi et tibi est iesu fili
1634dei altissimi obsecro te ne me torqueas ðes þætte
1635gesæh ðone hælend gefeall befora him & ceigde
1636vel cliopade stefne micla cnoeð huæd me & ðe is hælend
1637sunu godes ðæs hæsta ic biddo ðec ne mec ðrouiga
1638vel þætte ðu mec ne gegroeta vel ne pinia.
1639praecipiebat enim spiritui inmundo ut exiret ab homine
1640multis enim temporibus arripiebat illum et
1641uinciebatur catenis et compedibus custoditus et ruptis
1642uinculis agebatur a dęmonio in deserta bebeade
1643forðon ðæm unclæne gaste þætte foerde of ðæm menn
1644monigum forðon tidum fornom hine & gebunden wæs
1645mið raccentegum & mið fatrum gehalden wæs & miððy
1646geslitten weron ða bendo gedrifen wæs from diowlæ
1647on woesternum.
1648interrogauit autem illum iesus dicens quod tibi nomen est
1649at ille dixit legio quia intrauerunt daemonia
1650multa in eum gefraign ða hine se hælend cuoeð
1651huæd ðe noma is soð he cuoeð here forðon ineadon
1652diowlas monigo in him.
1653et rogabant eum ne imperaret illis ut in abissum irent &
1654bedon hine þætte ne gehehte him þætte in
1655niolnise gefoerdon hia.
1656erat autem ibi grex porcorum multorum pascentium in monte et
1657rogabant eum ut permitteret eis in illos
1658ingredi et permisit illis wæs ðonne ðer ede vel sunor
1659bergana monigo foedendra vel lesuuandra
1660on more & bedon hine þætte gelefde him in ðæm ingeonga &
1661gelefde him.
1662exierunt ergo daemonia ab homine et intrauerunt in porcos et
1663impetu abiit grex per praeceps in stagnum
1664et suffocatus est foerdon forðon ða diowblas of ðæ
1665menn & infoerdon in bergum & mið ferræs eode
1666þæt sunor oefistlice on luh & fordoen wæs.
1667quod ut uiderunt factum qui pascebant fugierunt et
1668nuntiauerunt in ciuitatem et in uillas þætte sua
1669þæt gesegon aworden vel awarð ðaðe gelesuadon flugun &
1670sægdon in ða burug & in londum.
1671exierunt autem uidere quod factum est et uenerunt ad iesum
1672et inuenerunt hominem sedentem a quo dęmonia
1673exierant uestitum ac sana mente ad pedes eius et
1674timuerunt foerdon ðonne gesea þætte auorden
1675wæs & cuomon to ðæm hælende & gemoeton ðone monno
1676sittende of ðæm ða diowlas foerdon geweded & hale
1677ðohte to fotum his & onðreardon.
1678nuntiauerunt autem illis et qui uiderant quomodo sanus
1679factus esset a legione sægdon ða ðæm & ðaðe
1680gesegon huu hal aworden wæs from diowla here.

page 91

1681et rogauerunt illum omnis multitudo regionis gerasenorum ut
1682discederet ab ipsis quia timore magno
1683tenebantur ipse autem ascendens nauem reuersus est & beðon
1684hine all ðio menigo londes ðara lioda þætte
1685gefearrade from ðæm forðon mið fyrhto miclo woeron
1686gehalden he ðonne astag þæt scipp eftcerde vel cerrende.
1687et rogabat illum uir a quo daemonia exierant ut cum eo esset
1688dimisit autem eum iesus dicens & gebaed
1689hine se woer of ðæm ða diowblas foerdon þætte mið
1690hine were forleort ða hine se hælend cuoeð.
1691redi domum tuam et narra quanta tibi fecit deus et abiit per
1692uniuersam ciuitatem praedicans quanta
1693illi fecisset iesus eftfær to huse ðinum & sæge huu
1694micla ðe dyde god & eode ðerh alle ða ceastra
1695bodade hu micla him dyde se hælend.
1696Factum est autem cum redisset iesus excepit illum turba
1697erant enim omnes exspectantes eum aworden
1698wæs ðonne miððy eftcuom se hælend onfeng hine ðio
1699ðread woeron forðon alle bidende hine.
1700et ecce uenit uir cui nomen iairus et ipse princeps
1701synagogae erat et cecidit ad pedes iesu rogans
1702eum ut intraret in domum eius & heono cuom se wer ðæm
1703noma wæs & he aldormon somnunges wæs & feall
1704to fotum hælendes gebæd hine þætte inneode in hus his.
1705quia filia unica erat illi fere annorum duodecim et haec
1706moriebatur et contigit dum iret a turba
1707comprimebatur forðon dohter ancende wæs him woeno ic
1708wintro tuoelfo & ðios deadade & gelamp miððy eode
1709from ðæm here wæs geðringed vel geðrungen.
1710et mulier quaedam erat in fluxu sanguinis ab annis duodecim
1711quae in medicos erogauerat omnem substantiam
1712suam nec ab ullo potuit curari & wif sum wæs in
1713flowing blodes from wintrum tuoelfum ðio on
1714lecum fromsalde all feh hire ne from ænigum mæhte
1715gelecnæge vel wosa gelecned.
1716accessit retro et tetigit fimbriam uestimenti eius et
1717confestim stetit fluxus sanguinis eius geneolecde
1718behianda & gehran fasne wedes his & sona astod þæt
1719flowing blodes hire.
1720et ait iesus quis est qui me tetigit negantibus autem
1721omnibus dixit petrus et qui cum illo erant praeceptor
1722turbae te comprimunt et affligunt et dicis quis me
1723tetigit & cuoeð se hælend hua wæs seðe
1724mec gehran onsæccendum ðonne allum cuoeð petrus & ðaðe
1725mið him woeron haesere ða menigo ðec geðringað
1726& woerdað vel & ðu cuoeðas hua mec gehran.

page 93

1727et dixit iesus tetigit me aliquis nam ego noui uirtutem de
1728me exisse & cuoeð se hælend gehran mec
1729huoelc huoege forðon ic wiste mæht from mec eode.
1730uidens autem mulier quia non latuit tremens uenit et
1731procidit ante pedes illius et ob quam causam
1732tetigerit eum indicauit coram omni populo et quemammodum
1733confestim sanata sit gesæh ðonne þæt wif
1734þætte ne gedegelde cuaccende cuom & gefeall fore fotum ðæs
1735vel his & fore ðæm inting gehrine hrine
1736becnade fora allum folce & huu sona gehæled wæs.
1737at ipse dixit illi filia fides tua te saluam fecit uade in
1738pace soð he cuoeð him dohter geleafa ðin
1739ðec hal dyde gaa in sipp.
1740athuc illo loquente uenit a principe synagogae dicens ei
1741quia mortua est filia tua noli uexare illum
1742ðageane hine spreccende from aldormonn somnunges cuoeð
1743him þætte dead is dohter ðin nælle ðu gestyrege hine.
1744iesus autem audito hoc uerbo respondit patri puellae noli
1745timere crede tantum et salua erit se hælend
1746ða miððy geherde ðis word geondsuarede feder ðæræ
1747mædne nælle ðu ðe ondrede gelef ana & hal hio bið.
1748et cum uenisset domum non permisit intrare secum quemquam
1749nisi petrum iacobum et iohannem et patrem
1750et matrem puellae & miððy gecuome to hame ne gelefde
1751ingeonga mið ænig buta & & & fader & moder ðæræ mægdne.
1752flebant autem omnes et plangebant illam at ille dixit nolite
1753flere non est mortua sed dormit gewaepon
1754ðonne alle & mændon ðailca soð he cuoeð nallað ge
1755woepa ne is dead ah slepeð.
1756et deridebant eum scientes quia mortua esset & hlogun vel
1757teldon hine hia wiston þætte dead were.
1758ipse autem tenens manum eius clamauit dicens puella surge
1759he ða geheald hond his cliopade cuoeðende
1760la mægden aris.
1761et reuersus est spiritus eius et surrexit continuo et iussit
1762illi dari manducare & eftawoende wæs
1763gaast hire vel ðæra & aras recone & heht hir sealla eatta.
1764et stupuerunt parentes quibus praecipit ne alicui dicerent
1765quod factum erat & wundradon vel gestyldon
1766aldro ðæm bebead þætte ne ænigum hia gecoedon
1767þætte aworden wæs.

page 95

1768Conuocatis autem duodecim apostolis dedit illis uirtutem et
1769potestatem super omnia daemonia et ut
1770languores curarent miððy geceiged woeron uutedlice tuoelfo
1771ða apostolas salde ðæm mægn & mæht ofer
1772alle diowlas & þætte ða untrymigo gelecnades.
1773et misit illos praedicare regnum dei et sanare infirmos &
1774sende hia bodia vel to bodianne ric godes
1775& hæla ða unstronga.
1776Et ait ad illos nihil tuleritis in uia neque uirgam neque
1777peram neque panem neque pecuniam neque duas
1778tunicas habeatis & cuoeð to ðæm noht gie nime on
1779woege ne gerd ne pocca vel posa ne hlaf ne feh
1780ne tuoege cyrtlas habas gie.
1781et in quamcumque domum intraueritis ibi manete et inde ne
1782exeatis & in suahuelcum hus gie inngae
1783ðer wunað & ðona ne færes gie.
1784Et quicumque non receperint uos exeuntes de ciuitate illa
1785etiam puluerem peduum uestrorum excutite
1786in testimonium supra illos & seðe suahua ne onfoeð iuh
1787færað from ceastra ða ilca fæstlice þæt asca
1788fota iura asceaccað on cyðnise onufa ðæm ilcom.
1789Egressi autem circumibant per castella euangelizantes et
1790curantes ubique foerdon ðonne ymbeadon ðerh
1791ða ceastra bodande & lecnande eghuer.
1792Audiuit autem herodes tetrarcha omnia quae fiebant ab eo et
1793haesitabat eo quod diceretur a quibusdam
1794quia iohannes surrexit a mortuis geherde ða se cynig
1795alle ða ðe weron aworden from him & tuiade
1796forðon wæs acuoeden from summum þætte iohannes aras from
1797deadum.
1798a quibusdam uero quia helias apparuit ab aliis autem quia
1799propheta unus de antiquis surrexit from
1800summum æc forðon vel þætte helias ædeaude from oðrum
1801ðonne þætte se witgæ an from witgum aras.
1802et ait herodes iohannem ego decollaui quis autem est iste
1803de quo audio ego talia et querebat uidere
1804eum & cuoeð se cynig ic ofcearf huelc ðonne is ðes of
1805ðæm gehero ic ðuslico & sohte to geseanne
1806hine.
1807Et reuersi apostoli narrauerunt illi quaecumque fecerunt et
1808assumtis illis secessit seorsum in locum
1809desertum qui est bethsaida & eftcerdon ða ðegnas
1810sægdon him ðaðe sua huæd hia dydon & miððy onfenge
1811woeron hia foerde syndria on woestigum stou seðe is
1812ðæt burug.
1813quod cum cognouissent turbę secutae sunt illum et excepit
1814illos et loquebatur illis de regno dei
1815et eos qui cura indigebant sanabat þætte miððy ongeton
1816ða menigo gefylgendo woeron hine & genom hia
1817& spræcc him of ric godes & ðailco ðaðe gemnise
1818behofadon gehælde.

page 97

1819Dies autem coeperat declinare et accedentes duodecim
1820dixerunt illi dimitte turbas ut euntes in castella
1821uillasque quae circa sunt deuertant et inueniant escas
1822quia hic in loco deserto sumus se dæg
1823ða ongann gefara vel gebege & geneolecdon ða tuoelfo
1824cuoedon him forlet ða hergas þætte geeadon in
1825ða ceastra & londo ðaðe ymb sint ofcerdon ðætte hia
1826gemoeton metto forðon her in stowe woestig woe
1827sindon.
1828ait autem ad illos uos date illis manducare at illi dixerunt
1829non sunt nobis plus quam quinque panes
1830et duos pisces nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc
1831turbam esces cuoeð ða to ðæm gie seallað
1832ðæm eatta soð hia cuoedon ne sint us mara ðon fif
1833hlafo & tuoege fiscas buta woenunga us we gefæra
1834& we gebygce on alle ðiosne here metto.
1835erant autem fere uiri quinque milia ait autem ad discipulos
1836suos facite illos discumbere per conuiuia
1837quinquagenos woeron ðonne ic woeno wæras fif ðusendo
1838cuoeð ðonne to ðegnum his doað ðæm to dælum
1839vel ðerh gebearscipo fif hundrað vel.
1840et ita fecerunt et discumbere fecerunt omnes & sua dedon &
1841todælnisse vel dydon alle.
1842acceptis autem quinque panibus et duobus piscibus respexit
1843in caelum et benedixit illis et fregit
1844et distribuit discipulis suis ut ponerent ante turbas
1845onfengo woeron uutedlice fif hlafum & tuæm fiscum
1846eftlocade on heofne & gebloedsade him & gebræcc &
1847todælde ðegnum his þætte hia gesete fore ðæm hergum.
1848et manducauerunt omnes et saturati sunt et sublatum est
1849quod superfuit illis fragmentorum cophinos
1850duodecim & eton alle & gefylde woeron & genumen wæs
1851þætte gehlaefde ðæm scraedungra ceaolas tuoelfo.
1852Et factum est cum solus esset orans erant cum illo et
1853discipuli et interrogauit illos dicens quem
1854me dicunt esse turbae & aworden wæs miððy ana woere
1855gebiddenda woeron mið hine aec ða ðegnas & gefrægn
1856ðailco cuoeðende huælcne mec cuoeðas þæt ic se
1857ðas hergas.
1858at illi responderunt et dixerunt iohannem baptistam alii
1859autem heliam alii quia propheta unus de prioribus
1860surrexit soð hia ondsuaredon & cuoedon iohannem
1861oðero uutedlice oðero þætte witga an of ðæm
1862ærrum aras.
1863dixit autem illis uos autem quem me esse dicitis respondens
1864simon petrus dixit christum dei cuoeð
1865ða ðæm gie ðonne huelcne mec þætte ic se cuoaðas
1866geondsuarede cuoeð gecoren godes.
1867At ille increpans illos praecipit ne cui dicerent hoc
1868soðlice he geðreade hia bebead þætte ne ænigum
1869gecuoedon ðis.

page 99

1870dicens quia oportet filium hominis multa pati et reprobari
1871a senioribus et principibus sacerdotum
1872et scribis et occidi et tertia die resurgere cuoeð þætte
1873ariseð sunu monnes feolo vel micelo geðolia
1874vel geðrowia & forcumman from ęldum vel from ðæm
1875ældestum & aldormonnum sacerda & uðwutum & ofslaa
1876vel þætte se ofslægen & ðe ðirddan ðæg arisa.
1877Dicebat autem ad omnes si quis uult post me uenire abneget
1878seipsum et tollat crucem suam cotidie et
1879sequatur me cuoeð he ða to allu gif hua wile æfter mec
1880gecyme onsæccað him seolfum & lædað ðrowung
1881his dæge gehuæmlice & fylgeð mec vel soece mec.
1882qui enim uoluerit animam suam saluam facere perdet illam nam
1883qui perdiderit animam suam propter me
1884saluam faciet illam seðe forðon wælle sauel his hal
1885gewyrca losað ðailca forðon seðe losað sawel
1886his fore mec hal doað ðailca.
1887quid enim proficit homo si lucretur uniuersum mundum se
1888autem ipsum perdat et detrimentum sui faciat
1889huæd forðon forstondað monn gif he strioneð allne
1890middangeard hine ðonne seolfne losað & losuist
1891his gewyrcað.
1892Nam qui me erubuerit et meos sermones hunc filius hominis
1893erubescit cum uenerit in maiestate sua et
1894patris et sanctorum angelorum forðon seðe mec
1895gesceomigað & mino wordo ðiosne sunu monnes gesceomiað
1896miððy cymeð in ðrymm his & fadores & haligra engla.
1897Dico autem uobis uere sunt aliqui hic stantes qui non
1898gustabunt mortem donec uideant regnum dei ic
1899cuoeðo uutedlice iuh soðlice sint sume oðera her stondað
1900ðaðe ne gebergeð ðone deað oððdæt geseað
1901ric godes.
1902factum est autem post haec uerba fere dies octo et assumsit
1903petrum et iacobum et iohannem et ascendit
1904in montem ut oraret aworden wæs ða æfter ðasum
1905wordum ic woeno dagas æhto & genom & & & astag
1906on more þætte gebede.
1907et factum est dum oraret species uultus eius altera et
1908uestitus eius albus refulgens & aworden wæs
1909miððy gebæd mægwlit onsione his oðoro & gewoedo his huit
1910swiðe gescean.
1911et ecce duo uiri loquebantur cum illo erant autem moses et
1912helias & heono tuoege wæras gesprecon
1913mið hine woeron uutedlice &.
1914uisi in maiestate et dicebant excessum eius quen completurus
1915erat in hierusalem woeron gesene in
1916ðrymm & cuoedon þæt tofær vel his ðone scealde gefylled
1917wosa vel wæs in hierusalem.

page 101

1918petrus uero et qui cum illo grauati erant somno et
1919euigilantes uiderunt maiestatem eius et duos uiros
1920qui stabant cum illo æc & ðaðe mið hine gehefigad
1921woeron from slepe & awæhton gesegon ðrymm his
1922& tuoege wæras ðaðe stodon mið him.
1923et factum est dum discederent ab illo ait petrus ad iesum
1924praeceptor bonum est nos hic esse et faciamus
1925tria tabernacula unum tibi et unum mosi et unum heliae
1926nesciens quid diceret & aworden wæs miððy
1927foerdon from him cuoeð to ðæm hælende la bodare god
1928is us her to wosanne & wyrca we ðrea hus an
1929ðe & an & an ne wiste huæd gecuoeðe.
1930haec autem illo loquente facta est nubis et obumbrauit eos
1931et timuerunt intrantibus illis in nubem
1932ðas ða hine sprecende aworden wæs wolcen & oferbrædde
1933hia & ondreardon geongendum him in þæt wolcen.
1934et uox facta est de nube dicens hic est filius meus dilectus
1935ipsum audite & stefn aworden wæs of
1936ðæm wolcne cuoeðende ðes is sunu min leofa hine vel ðene
1937geherað.
1938et dum fieret uox inuentus est iesus solus et ipsi
1939tacuerunt et nemini dixerunt in illis diebus quicquam
1940ex his quae uiderant & miððy wæs se stefn
1941gemoetad wæs se hælend he ana & hia suigdon & ne
1942ænigum gecuoedon in ðæm dagum æniht of ðæm ðaðe
1943gesegon.
1944Factum est autem in sequenti die descendentibus illis de
1945monte occurrit illi turba multa geworden
1946wæs ðonne on ðæm æfterra doege ofdune astigendum ðæm
1947of ðæm more arn togaegnes him here micelo.
1948et ecce uir de turba exclamauit dicens magister obsecro te
1949respice in filium meum quia unicus est
1950mihi & heono woer of ðæm here gecliopade cuoeð la laruu
1951ic biddo ðec besæh on sunu minum forðon ancende is me.
1952et ecce spiritus appraehendit illum et subito clamat et
1953elidit et dissipat eum cum spuma et uix discedit
1954dilanians eum & heono gast gegrippde hine & ferlice
1955clioppiað & bites & fordoað hine mið famæ
1956& ned vel hefia fearras tosliteð hine.
1957et rogaui discipulos tuos et eicerent illum et non
1958potuerunt & ic baedd ðegnas ðine & awurpon hine
1959& ne mæhton.
1960respondens autem iesus dixit o generatio infidelis et
1961peruersa usque quo ero apud uos et patiar uos
1962adduc filium tuum ondsuarede ðonne se hælend cuoeð la
1963cneoreso ungeleafull & wohfull hu longe ic
1964biom mið iuh & ic ðola iuih tolæd sunu ðinne.

page 103

1965et cum accederet elisit illum daemonium et dissipauit et
1966increpauit iesus spiritum inmundum et sanauit
1967puerum et reddidit illum patri eius & miððy
1968geneolecde agroette hine se diowl & losade vel &
1969geðreade se hælend ðone gast unclænne & gehælde ðone
1970cnæht & agæf hine feder his.
1971Stupebant autem omnes in magnitudine dei omnibus quae
1972mirantibus in omnibus quae faciebat dixit ad
1973discipulos suos gewundradon soðlice alle on suiðe
1974micelnisse godes allum ða ilco undrandu on allum
1975ðaðe he dyde cuoeð to ðegnum his.
1976ponite uos in cordibus uestris sermones istos filius enim
1977hominis futurus est ut tradatur in manus
1978hominum settes gie in heortum iurum wordo ðas sunu forðon
1979monnes towaerd is þætte gesald bið in hond monna.
1980at illi ignorabant uerbum istud et erat uelatum ante eos ut
1981non sentirent illud et timebant interrogare
1982eum de hoc uerbo soð hia ne oncneaun word ðis & wæs
1983awrigen fore hia þætte ne ðohton þæt & ondreardon
1984to frægnanne hine ofer ðis word.
1985Intrauit autem cogitatio in eos quis eorum maior esset
1986ineode uutedlice smeaung in him huælc hiora mara were.
1987at iesus uidens cogitationes cordis illorum adprehendens
1988puerum statuit eum secus se ða se hælend
1989gesaeh smeaungas heartes hiora gelahte cnæht sette hine neh
1990him.
1991et ait illis quicumque susceperit puerum istum in nomine
1992meo me recipit et quicumque me recipit recipit
1993eum qui me misit nam qui minor est inter omnes uos hic
1994maior est & cuoeð ðæm ilcom ðegnum seðe
1995sua chuælc onfoæð cnæhte ðissum on noma minum mec
1996onfoað & seðe sua hua mec onfoað onfoað ðone
1997ilca seðe mec sende forðon seðe leasan is bituih allum iuh
1998ðes maasta is.
1999Respondens autem iohannes dixit praeceptor uidimus quaendam
2000in nomine tuo eicientem daemonia et prohibuimus
2001eum quia non sequitur nobiscum ondsuarede iohannes
2002cuoeð la hæsere woe gesegon sumne oðer
2003in noma ðinum aworpende ða dioblas & we forbudon him
2004forðan ne fylges usig mið.
2005et ait ad illum iesus nolite prohibere qui enim non est
2006aduersus uos pro uobis est & cuoeð to him
2007se hælend nallað gie forbeadæ seðe forðon ne is wið iuih
2008fore iuih is.
2009Factum est autem dum complerentur dies assumtionis eius et
2010ipse faciem suam firmauit ut iret hierusalem
2011aworden wæs ða miððy gefylled woeron dagas
2012ondfenges vel geliornises his & he onsione his getrumade
2013þætte foerde hierusalem.

page 105

2014et misit nuntios ante conspectum suum et euntes intrauerunt
2015in ciuitatem samaritanorum ut pararent
2016illi & sende erendureca fore gesigðe his & miððy foerdon
2017ineadon in ða ceastræ ðara lioda þætte foregearuadon him.
2018et non receperunt eum quia facies eius erat euntis
2019hierusalem & ne ondfengon hine forðon onsione
2020his wæs færendes hierusalem.
2021cum uidissent discipuli eius iacobus et iohannes dixerunt
2022domine uis dicimus ut ignis descendat de
2023caelo et consumat illos miððy gesegon ðegnas his &
2024cuoedon drihten wilt ðu þætte we coeða þætte fyr
2025ofduna astige of heofnum & fornime hia.
2026et conuersus increpauit illos & ymbwælde geðreade ða
2027ilco vel hia.
2028et abierunt in aliud castellum & foerdon in oðerum woerc.
2029Factum est autem ambulantibus illis in uia dixit quidam ad
2030illum sequar te quocumque ieris aworden
2031wæs ðonne geongendum him on woeg cuoeð sum oðer to him
2032ic fylgo ðec suæhuiddir ðu fære.
2033et ait illi iesus uulpes foueas habent et uolucres caeli
2034nidos filius autem hominis non habet ubi
2035caput reclinet & cuoeð him se hælend foxas holas habbað &
2036flegendo heofnes nesto habbað sunu uutedlice
2037monnes ne hæfeð ðer vel huer heafud gebega.
2038Ait autem ad alterum sequere me ille autem dixit domine
2039permitte mihi primum ire et sepelire patrem
2040meum cuoeð ða to oðrum soec vel fylg mec he ða coeð
2041drihten forgef vel gelef me ærist geonga & þæt
2042ic byrga fæder min.
2043dixitque iesus sine ut mortui sepeliant mortuos suos tu
2044autem uade annuntia regnum dei & cuoeð se
2045hælend forlet þætte ða deado bebyrgað deado hiora ðu
2046uutedlice gaa saeg ric godes.
2047et ait alter sequar te domine sed primum permitte mihi
2048renuntiare his qui domi sunt & cuoeð oðer
2049ic fylgo ðec drihten ah ærist gelef me eftsæcga ðæm
2050ðaðe æd ham sint.

page 107

2051ait ad illum iesus nemo mittens manum suam in aratrum et
2052aspiciens retro aptus est regno dei cuoeð
2053to him se hælend ne ænig sende hond his on sulh &
2054behaldas on bæcg gecoren is to ric godes.