page 124

1

XII

2
3    Ic eow bidde, leofe men, ꝥ swa ofte swa ȝe faren bi ricre monnæ
4burines ꝥ ȝe sceawiæn & asmeȝen hwær heoræ wælan beoð bicumene,
5& heore gold, & heore þeȝenscypæs, & heore worldprude
6þære ydelnesse. Hwi! nyte ȝe ꝥ all ꝥ tofaræð & toglit, swa swa
7monnes sceadu dæþ? & heore worldþrym, swa rice, ȝedwæscte, &
8ȝedwan, & aidlode, & afulode? Ac loca þenne on þa buriȝnes & sæȝ
9to þe sylfum, 'Hwæt! þæs mon iu on þissre worlde wunsumlice
10lyfede þe ic ær cuðe.' Þenne maȝon þa ðyrle ban us læren, & þæs
11deaden dust of þre buriȝnes to us cwæðon wolden, ȝif heo specen
12mihten, 'To hwan, þu earme, on þisse worlde ȝytsungum swinces?
13oðer to hwam þu on oferhydo þe sylf up ahæfst on ofermetto, & on
14unþeawes, & sunne to swyðe fyliȝedest? Beheald me, & onscyne
15þine yfelæ þoncæs, & onȝit þe sylfum! Sceawe mine ban her on
16þissere molde, & biþeng þe sylfen! Iu ic wæs swylc þu nu eart,
17& ȝyt þu iwurðæst swulc ic nu eom. Geseoh mine ban & mi dust
18& forlæt þine yfele lustæs.' Þenne, leofe men, þeah þe ða deade
19ban of þare buriȝnes specon ne maȝon, þeah we maȝen us sylfæn bi
20þam læren: for þam þe we sceolen æfre ȝemunen þæs ures heonensiþes,
21& we næfre æft ne wendæþ hider on worlde, ꝥ we æniȝ god don,
22ac þenne beoð þa edlean & þa ær idone weorc isceawod. Beþence
23we eac æfre þone endedæȝ þissre worlde, ꝥ is domes dæȝ, þonne
24Drihten mid þam heofenlice weredo haliȝræ & englæ þisne middæneard
25sæcð to weane & to wrace synfulle monnum, & eac haliȝe monnum
26his fultum to bringenne. Þenne arisæþ of þam ealde buriȝnes alle þa
27lichame & þa ban, þe fæle ȝeare ær deade on swefete læȝen & mid synnæ
28deopnysse ifestnode wæren. & þenne arisæþ all moncynn togædere,
29& heo þenne iseoð þas world sweliȝende, mid fure brastlende &
30bærnende, ant þone heahroder on reade liȝeum; & all
31þæs middaneard byð mid fure aræred. Þonne cymð þe soðfestæ
32demæ of heofenæs wolcnum , & he byð ymbþrungæn mid þam
33heofenlice weredo; & þenne beoð alle igæderæde þe soðfæste & þa

page 126

34synfullæ ætforen þæs strecen demen heahsetle, & Drihten heom
35þonne sceadæþ on twa healfæ. & he sæt þa soðfestæ on þam
36swiðere healfe, & þa synfulle on þam wunstren healfe, & he þenne
37sæð to þam soðfestæn, 'Cumeð, ȝe iblesode, on þenne roderlice
38æþel,
39& þær symle wuniæð, & on blisse, & on murhðe efne englen ilice
40& þider ȝe beoð ibrohte mid muriȝe lofsongum, & þær ȝe beoð mid
41me wuniende on heofene rice murhþe on eower Drihtines ansyne;
42þær eow nan wiðerweardnes ne deræð, ac on sundfulnesse þæs
43brihte lihtes ȝe þær bliþe wuniæð, for þam þe ȝe lustlice mine æ &
44mine lare heolden, & alle þe ðing þe ic eow bead to healden. Alle
45ic heom eft iseah last on eowre gode weorcum, swa ic heom ær
46sæde.' Þenne syððæn bisihð Drihten to þam synfullæn monnum &
47þus to heom cwæð, 'Gewitæþ, ȝe awariȝede, from me on þane
48mycele æðm, & on þæne ece brune, & on þene bittræ þrosm hælles
49fures, þær þe leiȝ reþelice bærneð, & þær þa dracæn þa synfullen
50teræð mid heoræ toþum. & þær þa scyldiȝe bærnæþ, & þa wurmæs
51heom mid weallende muðes forswolȝeð; & heoræ ansyne bið þær
52mid teares oferfleowen, & þær bið eȝeslic toðene grind; & þær
53næfre ne ateoræð þeo swearte niht, ne þeo þystre dymnes, ne heom
54þær nefre ne bið isceawed lihtes leome: for þam þe ȝe mine lare on
55eowre mode oferhoȝoden, & ȝe, recelease, nolden mine bodu healdon.'
56Þenne æfter þam þe þa manfulle beoð isceofene wepende on ꝥ ece
57fyr, þær heo on pine & on ece yrmþe wuniæð, heo iseoð þare
58soðfestræ & englæ murhðe & isæliȝe monnæ hwit werod heriȝende
59ure Drihten. & þa ðær cumeð þe her man wrohten & Godes lare
60iheren nolden. Heo beoð bisencede on þa hate liȝæs þær heo
61þrowiæð on ecere seoreȝe. Þenne faræþ þa haliȝe men & þa
62soþfeste mid sweȝe to life, ant samod siþiæð mid englæ werod to
63þam upplice rice, þær heo bliþe wuniæð on ece eadiȝnesse; & heo
64næfre ne beoð isceadde fram þare ece murhðe. Þenne is us mucel
65neod, leofe men, ꝥ we Godes bodu ȝeorne healden & earniæn ꝥ we
66moten mid heofenwaræ lifes brucen, & ꝥ we ne weorþæn aweorpen

page 128

67on þa deopestæ helles grunde. For þam þe we iseoð þis læne lif
68mid fræcednesse & mid mycele earfoðnesse ifulled, & ylce dæȝ þis
69lif wonæð & wursæð; & na lifiende mon ne þurhwuneð on þisse
70weorlde, ne nan eft to lafe ne wurð. Al moncyn is ilice on þas
71weorld icenned, þeah heore lif beo syððæn unilic; & heo æft on
72ende alle ȝewitæð. Ne nan swa longe her on weorlde ne leofað, ꝥ
73eft þe deaþ hine ne ȝenime, & þa modiȝæn & þa oferhudiȝen deaþes
74gneornung gripð. & ꝥ heo her for Godes lufe syllen nolden heoræ
75sawle to hælpe, heo hit rædlice forlæteð, & oðre þerto foð, þa heo
76for Criste hit letæn nolden, þa hwile þe heo lifedon. Ac
77þenne þe deaþ cymæð, þenne sceolen heo forlæten heoræ æhtæ
78heoræ unðancæs, & heo his þenne nan þing nabbæð. Ylce dæȝ þis
79andwearde lif wonæð þe we lufiæð, ac þa pine ne woniæð þam
80monnum þe heom nu æfter earniæð. Uton we þenne, leofe men,
81þas þing alle ȝemunen & iþencean ꝥ þæt mennisce lichame is swa
82blowende wurten, þe for þare sunnæ hæte fordruȝiæð & forscrincæð.
83Swa eac þæs monnes ȝeoȝeþæ & feȝernes dæþ. Þenne
84þeo ælde on him siȝæð mid unhæle, all þare ȝeoȝeðe feȝernes aweȝ
85awit & forwurð. Ac Cristes ansyne is to lufiȝenne ofer alle oðre
86þing mucele swiðor þenne þes lichames ȝeoȝæðhad. Ac habbæþ
87eowre heorte on þisse eorþlice ȝewinne & earniæþ eow ꝥ heofenlice
88rice, þær is ece eadiȝnesse; þær eald ne graneð, ne child ne
89scræmeð. Ne bið þær þurst, ne hungor, ne wop, ne teoðe ȝegrind,
90ne morþer, ne man; ne þær nan ne swæltæð, forþam ðe þær
91ne byð nan acenned; ne þer ne byð sar, ne seoreȝæ, ne nan
92longing, ne unlustes ȝewin. Ac þær is þæs hestæn kynges kynerice,
93& þær wuniæþ alle þa þe Godes bodu heolden on ece murhðe;
94& heo dæȝhwamlice þene heofenlice kyng bliðne iseoð, & heo mid
95him & mid his halȝan libbæþ, & rixæð a on eccenesse. Hwæt we
96maȝen bi þissum underȝytæn & icnawon ꝥ þe Almihtiȝ Drihten nele
97ꝥ mon his ȝefenæ nænne þanc nyte. Ne þearf us na tweoȝean ꝥ he
98us næle eft þare læna muneȝiæn þæs þe he us her on weorlde to

page 130

99forlæt. Æfre swa he us merlucor ȝyfð, swa we him swiðe
100þonciæn sceolen; & swa þrymlicor ar, swa beo þær maræ eadmodnesse.
101Þam ðe Drihten mycel sylþ, myceles he him eft æt biddæþ;
102& þam þe he her on worlde mucel to forlæteþ, mucel he to þam eft
103seceð. Æȝhwylc heah ar her on worlde bið mid frecednesse bewunden;
104& swa þeo ar bið mare, swa beoþ þa frecednesse swiðræn.
105Be þam we wullæð eow sume bysne sæcgen: ꝥ treow þe weaxeð
106on þam wude be ar up ofer alle þa oðre treon, & hit þenne feringæ
107strang wind wiðstont, þenne bið hit swiðor iwæȝed & iswenced
108þene þe oðer wudæ. Eac þa heahȝæ torræs & clifæs þe heaȝæ
109stondæþ ofer alle oþre eorðæ, heo eac þe mare rune nimæð, ȝyf heo
110feringæ to eorðe fællæþ. Swylce eac þa heaȝæ muntæs & dunæ þa
111ðe heaȝe stondæþ & torriæð ofer alne middæneard; þeahhwæðere
112heo habbæð wite þæs ealderdomes, ꝥ heo beoð mid heofenlice fure
113iþread & iþreste, & mid liȝe toslaȝene. Swa eac þa heaȝæ mihtæ
114her on worlde fællæð & drosæð & to lure wurðæþ. & þisre weorlde
115welæ wurðæþ to soreȝæ. Þeah we us scrydæn mid þam rædeste
116golde & mid þam hwiteste seolfre, & we mid þam feȝereste ȝymstanes
117all uten embihangene beon, þeah þe mon sceal ece ende
118abidæn; & þeah þa mihtiȝe men & þa ricostæn haten heom ræste
119wurcean of marmanstane & of goldfretewum, & heom haten mid
120ȝymmum & mid seolfrene ruwum ꝥ bed al wreon, & mid
121þe deorewurðeste godewebbe al uton ymbhon, - þeah cymeð þe
122bitter deaþ & todæleþ all ꝥ. Þenne beoð þa welæn & þa glenȝæ
123aȝotene, & þe þrym tobrocen & þa ȝymmæs toglidene, & ꝥ gold
124tosceaken, & þe lichame todroren & to dyste iwordon. For þam nis
125þissere weorlde wlite noht, ne þisses middaneardes feȝernes, ac
126he is hwilwendlic, & feallendlic, & brosnodlic, & drosendlic, &
127brocenlic, & yfellic, & forwordenlic. Swa swa ricu beoð her on
128worlde. Hwær beoð þæ rice caseres, & þa kyngæs, þe we iu cuþæn?
129Hwær beoð þa ealdormen þe boden setten? Hwær is domeræ
130domselt? Hwær beoð heoræ ofermedo, buton mid molde beþeaht,

page 132

131& on wite wræcen ? Wa byð weorldscryftum buton heo mid rihte
132ræden & tæcæn. Swa bið eac þam læwæde monnum, buton heo
133heore scriffte lusten & hearæn, & þa haliȝe lare healden. Hwær com
134middaneardes ȝestreon? Hwær com weorlde welen? Hwær com
135folce feȝernes? Hwær comen þa men þe ȝeornlucost eahte tyloden,
136& oþrum eft yrfe læfden? Swylc bið þeo oferlufe eorþlice ȝestreonæ.
137Efne heo bið smeke ilic, oððe rænæs scuræs, þonne heo
138of heofenne swiðost reoseð, & raþe eft toglidene wurðæþ; & cymð
139þenne fæȝer wæder & brihte sunnæ. Swa wace & swa tealte beoð
140eorðlice dreames, & swa wace beoð eahtæ mid monnum. Swa bið
141todæled lichame & sawle, þenne heo bið of þam lichame ilæð; &
142bið syððæn ful uncuþ hu þe deme embe þa sawle wule. Ðenne
143nis us nan þing bætere ne sælre, buton ꝥ we lufien ure Drihten
144mid alle mode, & mid alle mæȝne, & mid alle inþoncæ. Swa hit bi
145þam iwriten is, 'Þe ðe his Drihten lufæð, & his bene to him sendeþ,
146he iheræð him eafre, & his mildse on him sendeþ.' Swa Crist sylf
147sæde, 'Þa ðe to me cerræð from heoræ gyltæs, & heoræ synnæ
148andedtæð on mine nome, & dædbote doþ mid fæstene & mid teare
149gute, & mid clæne ȝebedum & mid ælmes, - ic ȝeate heom mine milse;
150& sylle heom forȝefenesse, & alyfe heom mine rice, & to heofene wæȝ
151tæche, þær beoð alle gode, & þeo singale blis, & þeo mucele mede.
152Ic sylle for þisse eorþlice swinke þæ heofenlice reste, & for þisse
153læne rice, þa heofenlice ȝife; & for þissum earme life, ꝥ eadiȝ & ꝥ
154æȝeendlice rice.' Ealæ, iseliȝe beoð þa men þe ꝥ rice lufiæð; &
155unlæde beoð þa ðe him wiðsacæð. Hwæt fremæþ þam men, þeah
156he al middæneard on his aȝene æht istreone, ȝif þe deofel nimæþ eft
157his sawle? Oððe hwæt, þeah he libbe her on life a þusend wintræ?
158Al hit bið him unnyt, ȝyf he æfter his deaþe bið into hælle ilædd,
159& þær on pine wunæð a buton ende. Uton we wenden us nu to
160þam beteræ & cerræn to ure Drihten, & him ȝeorne iheræn, & his
161bodum healdon. & secea we ure chyrceæn mid clænnesse, & þær
162ȝeorne lystæn þare halȝæ lare. & þerinnæ nane spece ne spæken,
163buton ꝥ we mid stilnesse ure bedu singæn, & earniæn us ꝥ uplice
164rice. Þær is Kynges þrym isyne, & þær is feȝer englæ werod, &

page 134

165apostola song, & Godes lof, & þæs heahsten kynges herung. Þer þa
166soðfeste men scinæð swa sunne, & men rixiæð swa englæs on
167heofene rice. We beoð ihatene & ilaðode to þam haliȝe hame & to
168þam kynelice friðstole, þær ðe Almihtiȝ Drihten leofæð ant rixæð
169mid alle his halȝæn a abuten ende. Amen.